hósdagur 1. august 2019síða 22

FRÍGGJADAGUR 2. AUGUST 2019 SOSIALURIN 87 22 og menna nýskipanirnar. At vit halda fram at leggja pening til síðis til verri tíðir – sum vit vita fara at raka okkum fyrr ella sein­ ni – og at vit hvønn dag velja tað sam­haldsfasta, sjálvbjargna og tíðar­hóskandi samfelagið. Tá ið vit tóku við í 2015, arvaðu vit ein landskassa, sum hevði havt hall ikki færri enn átta ár á rað – samanlagt tríggjar milliardir. Síðani 2016 hava vit havt yvir­skot. Tilsamans meira enn hálva aðru milliard í yvirskoti hetta valskeiðið. Búskapurin er eisini meira sjálvberandi, og skuldin er minkað 1,3 milliard. Hartil er ríkisveitingin nú ein minni partur av føroyska bú­ skapinum og av samlaðu al­ mennu inntøkunum, enn hon nakrantíð áður hevur verið. Kortini er alt, vit hava gjørt, væl og virðiliga fíggjað. Tí við at fremja tær átrokandi ný­ skipanirnar kundu vit fíggja tað, vit vildu gera á væl­ferðar­ øki­num. Til dømis hava vit raðfest kor­ ini hjá sjúklingum. Talið á kommunulæknum – eisini í føstum starvi – hevur ongantíð verið so stórt sum nú, og í næstum verða tilsamans 34 kommunulæknaviðtalur í landi­ num – tað mesta nakrantíð. At vit nú hava savnað sjúkra­ húsverkið undir einari felags leiðslu, styrkir tað – og kemur øllum til góðar. Og at Løgtingið einmælt sam­ tykti uppskotið um við­gerðar­ trygd, vísir breiða semju um, at tá ið vit gerast sjúk, skulu vit hava læknahjálp – ikki bara eitt nummar, sum staðfestir, hvar í bíði­røðini, vit eru. Ein annar liður í at fáa fleiri læknar er, at føroysk lækna­ les­andi nú hava fyrstarætt til lestrar­størv í Føroyum. Hetta fer sannlíkt at fáa fleiri teirra at starvast í okkara heilsuverki seinni. Størsta frambrotið á heilsuøkinum er tó ser­lækna­ talið, ið er vaksið við einum trið­ ingi – úr gott 30 serlæknum til gott 40. Síðani vit stovnaðu ser­lækna­ puljuna í 2016 hava sergreinir, ið hava verið ómannaðar í mong ár, nú aftur serlækna í føstum starvi. Hjartalækni, gikta­lækni, lungalækni, diabetes­lækni og røntgenlækni eru sett­ir; somuleiðis eru fleiri psykiatar­ ar komnir afturat, og fýra barnalæknar eru nú á barna­ deildini Harra formaður! Ein av barnalæknunum er mín góði vinmaður, Elmar Ósá. Hann starvast á Lands­sjúkra­ húsinum – men hann vildi gera meiri fyri børn við autismu og familjur teirra, enn hann fekk gjørt á barnadeildini. Hann kundi latið staðið til. Ypt øksl og sagt, at onkur annar átti at gjørt okkurt. Men í juni rann, súkklaði og svam hann 452 kilometrar og savnaði soleiðis meiri enn hálva millión krónur inn til børn við autismu. Tað var einki minni enn eitt bragd. Allan teinin á tamb hevði hann eitt val um antin at gevast – ella at halda á. Men hóast orkan gekk undan, hóast tað tóktist ørt og ómøgu­ ligt, – og tað hevði verið lættast at givist – so helt hann á. Hetta avrikið vísir, hvussu vit einsæris kunnu velja at taka ábyrgd og gera mun fyri mong. Tað vísir, hvussu besta úrslitið fæst, um alment og privat draga somu línu og styðja hvørt annað. Hóast vit hava eitt væl ment væl­ferðarsamfelag, hava vit eisini ábyrgd fyri næstanum. Tí vit vita, at lagnan kann raka hart. At hóast vit velja nógv í lívinum, so eru vit ikki harrar yvir øllum. Og vit vita, at sumt er ringt at spáa um. *** Til dømis var vónleyst at spáa um stóra vøksturin í fólkatalinum og í ferðavinnuni – og harvið eisini árinini á umhvørvið. Í Føroyum eru vit vælsignað við einum frælsi, ið vit ikki eiga at taka fyri givið. Vit velja, sum vit halda vera best – bæði tá ið ræð­ur um útbúgving, vinnuveg, maka, trúgv, politiska støðu – ja, í stórt sæð øllum lutum er valið frítt. Men ikki øll hava hetta fría valið, tá ið um egnan bústað ræð­ur, tí trýstið á marknaðin er stórt. Og eingin hevði ímyndað sær, at tað fór at ganga so skjótt at venda gongdini við minkandi fólka­tali. Men nú tørvar okkum fleiri og fjøltáttaðar bústaðir, serliga íbúðir fyri rímiligan kostnað, lestrar­íbúðir og bústaðir til fólk við serligum avbjóðingum. Nøkur stig eru tikin rætta vegin. Vit játtaðu Bústøðum 250 milliónir kr. aftur at teirri bygg­ ingini, ið var í gongd. Almenna bú­staðafelagið hevur nú um 250 bú­staðir, og um nøkur ár verður talið 650. Men hetta er ikki nóg mikið. Meiri má gerast, og vinnan, privat­fólk og onnur mugu eisini taka samábyrgd. Hundraðtals hús og íbúðir standa tóm meginpartin av ári­ n­um. Tí er skatturin fyri at lang­ tíðar­útleiga lækkaður mun­andi. Soleiðis ber til at hjálpa øðrum føroyingum í heimloysi heldur enn ikki at leiga út – ella at stutt­ tíðar­útleiga til ferðafólk. Tí eingin føroyingur eigur at vera heimleysur. Tað eigur at vera øllum tryggjað at hava eitt stað, sum tú við vissu veitst, er títt heim. Her mugu vit øll hjálpa hvør øðrum og taka ábyrgd. Tað, sum Elmar Ósá vísti, var júst ábyrgd. Og tað eru fleiri góð dømi um, hvønn mun privat fólk kunnu gera. Átøk, sum »Fýra plastikk um dagin«, »Rudda Føroyar« og »veður­lags­verkfallið« hava øll tað í felag, at vanligir føroyingar við sterkari ábyrgdarkenslu fara til verka, heldur enn at yppa øksl og lata standa til. Summi vilja vera við, at okkara dálking ger lítlan mun í altjóða høpi. Tað er helst rætt. Føroyar eru smáar. Men sjálv­ andi hava vit eina ábyrgd eins og onnur. Og um vit læra av Elmari Ósá, síggja vit, at tað sindrið, ið vit sjálvi kunnu gera, sjálvandi eisini ger mun. Umhvørvispolitikkur byggir jú á samhaldsfesti millum lond og ættarlið. Vit verja okkum sjálv við at verja umhvørvið. Vit verja fiskimannin og familju hansara við ikki at oyða stovn­arnar. Vit verja alt livandi í bergi, fjørði og haga við ikki at tveita rusk í náttúruna. Og vit verja børn, ung og kom­andi ættarlið, um vit røkja okkara land og hav, eins og for­ fedr­arnir gjørdu. Um ikki arbeiðspláss og vøkst­ur byggja á burðardyggar loysn­ir, so saga vit greinina av, sum vit sita á. Tí tað reina umhvørvið er treyt­in fyri trivnaði á øllum økjum í landinum. Tað er treytin fyri okkara høvuðsvinnu. Eitt risa fet rætta vegin er semjan millum vinnuna, hav­ frøðina og politisku skipanina um, hvussu vit umsita botn­ fiska­stovnarnar undir Føroyum. Hetta eigur øll tann politiska skipan­in at standa saman um. *** Og reina umhvørvið hongur somuleiðis óloysiliga saman við ferðavinnuni. Miðvísa marknaðarføringin hjá Visit Faroe Islands hevur munað nógv betur, enn nakar