hósdagur 8. august 2019síða 20

FRÍGGJADAGUR 9. AUGUST 2019 SOSIALURIN 90 20 – Barnatilfar eigur eisini at geva vaksnum okkurt at grunda yvir, sigur danski satirikarin og leikstjórin Oliver Zahle. Hann er kendur frá donskum útvarpi og sjónvarpi og hevur gjørt bæði barnavinarligt tilfar og satiru. Í 2014 royndi hann seg sum skaldsøgurithøvund á fyrsta sinni við barnabókini Fílasteinurin, og eftir at hann hevur fingið tilknýti til Føroya, er barnabókin týdd til føroyskt. BRANDUR MORTENSEN NOLSØE – Hetta er fyrst og fremst ein søga til børn, men inni í søguni goymir seg ymiskt til tey vaksnu, sigur Oliver Zahle, sum hevur skrivað barnabókina Fílasteinurin. Fíla­ steinurin var hansara fyrsta roynd sum skaldsøgurithøvundur. Bókin fekk tí stóra undirtøku, og við tí vaks hugurin at skriva skaldsøgur. Oliver Zahle hevur síðani latið sjey bøkur úr hondum. Oliver Zahle hevur í eini langari yrkisleið framleitt tilfar til børn og vaksin av alskyns slag. Tó er reyði tráðurin tíðum, at speisemi og álvarsemi verða blandaði saman. Hetta er við til at skapa inni­ hald, ikki minst, tá talan er um tilfar til børn. Oliver Zahle heldur, at góðar barnabøkur væl kunnu gerast áhugaverdar fyri øll. – Tá tú gert tilfar til børn, er týdningarmikið, at tey vaknu eis­ini verða undirhildin. Tí er tað skila­gott at goyma djúpari boð­ skap­ir í søguni, uttan at villeiða børn­ini, sigur hann. Søgan um Fílasteinin fanst bara á donskum, men eftir at Oliver Zahle fekk tilknýti til Føroya, var laga­manni at fáa bókina týdda til før­oyskt. Vermóðirin, Josefina Smith, og beiggi hennara, Sonne Smith, fáast nógv við at týða til­ far til føroyskt. Eftir at Josefina Smith hevði lisið bókina, týddi hon bókina av sínum eintingum, og síðani vendi Oliver Zahle sær til forlagið. Fyri stuttum kom bókin út á føroyskum. Hóast søgan gongur fyri seg í lítla býnum Thyborøn í Danmark, har Oliver Zahle sleit sínar barna­ skógvar, eru fleiri eyðkenni, sum hóska eins væl til Føroya. – Tá eg eri í Føroyum, kennist tað sum at fara aftur til mín barn­ dóm, sum onkursvegna er við í søguni. Føroyar minna meg nógv um mína tíð sum barn í Vest­ur­jyl­ landi. Tó má eg ásanna, at Føroyar eru bæði vakrari og stórfingnari, sig­ur Oliver Zahle. Søgan um fíladrongin Skaldsøgan Fílasteinurin er ein bæði skemtilig, hugfloygd og rørandi barnabók, sum viðger kensluna av at vera øðrvísi. Søgan snýr seg um lítla Bapit, sum býr í Thyborøn í Danmark. Bapit líkist ikki hinum, tí hann hevur etið alt ov nógv Nutella, og tí mamma hansara er út Tailandi. Pápin, sum er deyður, gav Bapit ein holstein, sum hann segði hevði gandamegi: Um tú hyggur gjøgnum holið og ynskir tær okkurt, gongur ynskið út. Men hesum trýr Bapit ikki. Ikki fyrr enn alt knappliga verður ovboðið. Brádliga fær hann eyga á ein fíl, sum er rýmdur úr sirkusinum. Søgan um Bapit er partvís bygd á lívið hjá einum veruligum dreingi, sum Oliver Zahle fyri 25 árum síðani kom at kenna í sambandi við, at hann gjørdi barna­útvarp fyri Danmarks Radio. Ein dagin í 1989 fekk Oliver Zahle frænir av einari søgu um ein lítlan drong, sum hvønn dag vitjaði fíl­arnar í djóragarðinum í Keyp­manna­ havn, eftir at hann hevði fingið árskort til djóragarðin í gávu frá ommu síni. Drongurin varð illa happaður í skúlanum, tí hann var ov hyldligur. Einsamallur plagdi hann at søkja sær troyst millum djórini, sum ikki gjørdu sær far um, at hann var øðrvísi. Djóra­ vørðirnir, sum høvdu lagt merki til drongin, gjørdu av at hjálpa drong­inum at læra fílarnar at kenna. Sum frá leið slapp drong­ urin heilt inn í fílabúrið, og úr tí spruttu sterk vinabond mill­um lítla drongin og risastóru fílar­ nar. Endin varð, at drongurin fekk stórt sjálvsvirði og klænkaði seg. Útvarpsverturin Oliver Sahle var avgjørdur um, at hann skuldi siga frá hesari sólskinssøguni í barnaútvarpinum, men tá hann møtti dronginum, var trupult at fáa hann at siga frá søgu sínari. – Eg ringdi til djóragarðin, og tey settu meg í samband við drong­in. Eg gjørdi eina samrøðu við hann, men tíverri var hann so lítil­látin, at søgan ikki bleiv frá­ greidd til lítar. Eg var sera harm­ aður um tað, tí søgan var so góð. Oliver Zahle, sum hevur leik­ stjørnað fleiri filmar og sjón­varps­ sendingar, gloymdi tó ongantíð dreingin og fílarnar. Hann gjørdi av at skriva eitt leiklit til ein film, sum skuldi byggja á søguna um drongin og fílarnar, og eisini um barndóm sín í Thyborøn. Eftir at tað hevði miseydnast at fáa fígging til filmin, gjørdi Oliver Zahle í staðin av at gera eina roynd at skriva søguna sum barnabók. 25 ár eftir, at hann gjørdi sam­ røðu við lítla drongin í djóra­ garð­inum, sat Oliver Zahle nú við lidnum handiti í hendi, sum hevði fingið heitið Fílasteinurin. Hann kendi á sær, at hann átti at takkað dronginum, sum gav hon­um íblásturin til at skriva skald­søguna, og fór tí at vita, um hann kundi finna drongin. Tey á djóra­garð­inum kendust ikki við drong­in, og tí mátti Oliver Zahle leita sær til sosialar miðlar. – Eg skrivaði eini boð á Face­ book og spurdi, um nakar visti um drongin, sum plagdi at eygleiða fílarnar í djóragarðinum fyri 25 árum síðani. Tá fekk eg svar frá ikki færri enn 600 fólkum. Tað var ótrúligt at hoyra, at hesin sami drongurin nú var starvsfólk í djóragarðinum, greiðir Oliver Zahle frá. Drongurin, sum nú var vaksin maður, eitur Peter og starvast sum djórðavørður í djóragarðinum í Keypmannahavn. Tá teir báðir møtt­ust í djóragarðinum, tætt við fílarnar, greiddi Peter frá, at djóra­ vørðir av trygdarávum sleppa ikki heilt innar til fílarnar longur, tí so mong hava fingið skaða ella eru deyð av stóru djórðunum. Tí var Peter farin at ansa øðrum djórum. – Men týdningarmiklast av øll­um var, at Peter var glaður fyri lidnu handritið, sum hann hevði givið íblásturin til, sigur Oliver Zahle. Hevur havt nógvar leiklutir 50 ára gamli Oliver Zahle vaks upp í Keypmannahavn. Sum barn vitjaði hann javnan ommu sína í Thyborøn í Vesturjútlandi, har søgan um Fílasteinin gongur fyri seg. Oliver Zahle hevur havt nógv jørn í eldinum, og eyðsæð er, at hann hevur mangar gávur. Eftir at hann sum ungur hevði arbeitt í barna- og ungdómsdeildini hjá Dan­marks Radio í eina tíð, fór hann undir at gera egið til­ Fílasteinurin: Ein barnabók til vak