týsdagur 27. august 2019síða 54

22 Sosialurin Mikudagur 28. august 2019 · Nr. 98 VALBLAÐ Komandi Løgting má avgreiða ein nútímans bústaðarpolitikk! Marin Katrina Frýdal, valevni fyri Tjóðveldi Ein av stóru avbjóðingunum í dagsins samfelagi er at fáa skipað ein nútím­ ans bústaðarpolitikk, ið m.a. kann lofta verandi bústaðarneyð. Í vanligum førum er tað grund­ leggj­andi ábyrgd hins einstaka at út­ vega sær og sínum ein hóskandi bú­ stað. Men eins sjálvsagt er tað eisini, at samfelagið, t.v.s. landið og komm­ un­urnar, skulu skipa góðar og nú­ tímans karmar, sum lata upp fyri hesum møguleika. Bústaðurin, saman við útbúgvingini, er í flestu førum millum tey størstu stigini, vit taka í lívinum. At eiga síni egnu hús hevur í fleiri ættarlið verið málsetningurin hjá flest øllum. At soleiðis er, hevur sínar orsøkir, men “Mangt umskiftist á mansins ævi” sum Gøtutróndur segði á sinni, og soleiðis er eisini vorðið í bústaðarmálinum. Sum býráðspolitikari í høvuðsstað­ arkommununi havi eg havt høvi at fylgja gongdini í bústaðar­spurn­ing­in­ um, og at royna at loysa komm­un­ unnar part av uppgávuni. Tórshavnar kommuna hevur gjørt sær stóran ómak at kanna veruliga tørvin millum fólk fyri nútímans bú­ stað­armøguleikum í kommununi, og vit hava sett okkum væl inn í, hvussu gjørt verður í grannalondunum, Før­ oy­ar eru í kapping við um unga og væl­útbúna fólkið. Út frá hesum hevur Tórshavnar býráð í 2018 samtykt ein fram­eftirlítandi bústaðarpolitikk (und­ir teimum avmarkandi treytum, lóg­gávan loyvir okkum), og sum nú skal fremjast í verki komandi árini. Ein av niðurstøðunum í kanning­ un­um er, at tíðin er farin frá bert at leggja til rættis fyri sethúsum, tí nú ynskja fólk eisini aðrar loysnir. Ein mun­andi skari av fólkinum, (í øllum aldri, heili 25%) ynskir møguleikan at lang­tíðar leiga sær ein bústað undir trygg­um og álítandi umstøðum, held­ ur enn sjálvi at eiga bústaðin. Tá tosað verður um at langtíðarleiga undir tryggum og álítandi umstøðum vil tað í høvuðsheitum siga, at um eg rindi avtalaðu leiguna og annars dugi at uppføra meg millum onnur, ja so skal eg í prinsippinum kunna verða búgvandi í hesum bústaðnum alt lívið, ynski eg tað. Slíkar bústaðarloysnir eru aloftast tættbygdar loysnir av ymsum slagi, t.d. raðhús, íbúðarblokkar, sum t.d. und­ir Kongavarða og Heimasta Horn ella loysnir sum t.d. Tórsbyrgi og Berja­brekka. Tættbygdar loysnir eru eisini ynskiligar í einum landi sum okk­ara, har lendi er eitt avmarkað til­ feingi. Hvussu slíkar loysnir skulu skipast eru tað fleiri møguleikar fyri; privat kunnu byggja undir serstøkum myndug­ ­leikatreytum, lutaíbúðir, sjálvs­ogn­ arfeløg, Bústaðir, komm­un­al­ar íbúðir o.s.fr. Men felags fyri hesi við­urskifti er, at greiðir lóggávu-, fígg­ing­ar- og eftirlitskarmar mugu vera til stað­ar fyrst. Landsstýrið og Løgtingið mugu sum skjótast fáa avgreitt teir lóg­gávu­ karm­ar, ið vanta. M.a. má greiða fáast á spurninginum um, undir hvørjum treytum lendi kann verða latið til slík endamál. Somuleiðis má leikluturin hjá kommununum verða nógv greið­ ari, bæði viðvíkjandi lendi, fígging, møgu­ligum ognarskapi v.m. At finna eina loysn á fígg­ing­ar­ spurninginum viðvíkjandi bústøðum á teimum smærru plássunum, har van­ligar marknaðarbúskaparligar treyt­ ir í bankunum ikki røkka, er somu­ leiðis ein partur av einum virkn­um bústaðarpolitikki. Føroyar gerast fá­ tæk­ari, um bygdirnar fána burtur. At loysa bústaðartrupulleikan skjótt er eitt av mínum hjartamálum. Verði eg vald í Løgtingið leygardagin, er ein skynsamur og frameftirlítandi bú­ stað­arpolitikkur eitt av málunum, eg fari at leggja doyin á at finna breiða politiska semju um. -Tá tað óvæntaða hendur- Sámal Hanni Lognberg Valevni Sambandsflokksins Tey, sum gerast foreldur at børnum við ser­lig­um tørvi, møta eini øðrvísi av­bjóðing frá byrjan av, enn onnur for­eldur. Lívið broytist heilt, og tey hava veruliga tørv á, at gerandisdagurin ikki gerst ov tungur. Eg havi sjálvur roynt skelkin, at hava fingið at vita, at sonur okkara hevur sjáldsama sjúku. Og so eftirfylgjandi upplivað, hvussu hann hev­ur havt tørv á persónligum stuðli, lækna­ hjálp‚ heilivági og ergotera­peut­isk­ um venjingum. Tað var ofta eitt stórt meiningsleyst stríð‚ at fáa neyð­ugu hjálpina. Hetta mugu vit gera betri. Vit mugu geva betri ráðgeving til fam­iljur við børnum, ið bera brek. Eina ráð­gev­ing, sum er samanhangandi og veru­liga ger mun. Vit mugu heilt av­gjørt uppraðfesta hetta økið, tí øll kunnu koma út fyri, at fáa tørv á slíkari hjálp. Í síðstu viku tosaði eg, við einliga mammu at barni við serligum tørvi. Hon greiddi mær frá‚ hvussu hon‚ eftir at hava fingið at vita hennara barn bar brek kom í fíggjarligar trupulleikar. Henni bleiv tilmælt av læknanum at verða heima hjá barninum fyrstu 2 árini. Sjálvandi gjørdi hon tað. Hon kundi tískil ikki arbeiða‚ men fekk pen­inga­liga veiting áljóðandi 25 túsund krón­ur um mánaðin‚ sum er max veit­ing fyri mista arbeiðsinntøku. Sigast skal‚ at hon vann sær 30 túsund um mðr. áðrenn hetta hendi. 25 túsund ljóðar sum ein brúkilig upphædd‚ men av teimum skuldi stovnsgjald og frí­tíð­ ar­løn takast av. Tá avtornaði‚ fekk hon út­goldið 10 túsund krónur‚ sum hon skuldi brúka til bústað, mat og alt annað, sum nú einaferð krevst. Eg má siga, at hetta er rættiliga skelkandi. Eitt er at koma í so trupla støðu, og eitt annað er at koma í fíggjarligar trupul­leik­ar. Sigast skal, at fíggjarligir trupul­leik­ar eisini kunnu raka foreldur at børn­um, ið ikki bera brek, men brádliga verða álvarsliga sjúk. Tí tá má annar teirra vera heima hjá barninum í longri tíðar­skeið. Eitt nýtt stig á vegnum, má vera, at ein kvinna ella maður, ið er heima hjá barni við sjúku ella við serligum tørvi í longuri tíðarskeið, má kunna gera tað, uttan at koma fíggjarligar trupuleikar. Veitingin, sum verður givin í dag skal eftirmetast familjurnar tørvi og ikki mót­roknast í tíðarskeiðnum læknin til­mælir at foreldur eru heima. Eg vil virka fyri, at hetta verður broytt. DREYMASTARVIÐ FINNUR TÚ Á Festi og leigu­traðir Zakarias Wang Valevni Sjálvstýris Veljarar hava krav uppá at vita, hvat ið tey valdu ætla sær at gera um tey fáa fólksins álit. Herfyri fekk eg spurningin: “Hvat hevði tú gjørt við jørðina hjá leigu­ trað­armonnum og festarum, um tú hevði verið landsstýrismaður í bún­ að­armálum?” Støða mín er greið. Eg hevði handað teimum, sum hava leigutraðir og festi, skeyti upp á ta jørð teir sita á, so teir gjørdust óðals­menn. Óðalsmenn eru ikki bert teir, sum eiga ta vanligu óðalsjørðina, men eis­ ini teir, sum hava traðir og grund­ stykki sum einaferð var almennu jørð. Flestu føroyingar eru í hesum hepna liði, men eftir sita nøkur fá túsund, sum ikki eru sloppin upp í tað modernaða samfelagið. Tey av hesum, sum vilja sleppa burt­ur úr hesi miðaldarskipan, kunnu reisa kravið mótvegis teimum polit­ikarum, sum bjóða seg fram. Val­ evn­ini kunnu spyrjast, um tey taka undir við at gera leigujørðina til óðals­jørð. So ber til at taka undir við teim­um sum hava røttu støðuna. Verða nóg nógvir løgtingsmenn, sum vilja loysa hetta mál, kann tingið sam­tykkja hetta, tá tað kemur saman eftir valið. Fyri bygdirnar kemur hetta at vera eitt stórt framstig. Hagarnir kunnu tá sjálvir ráða fyri tí, sum fer fram. Eins og óðalsmenninir í Lítlu Dímun kunnu teir skipa fyri ferðamanna­virk­semi uttan at nakar almennur stovnur leggur seg uppí. Tað sum ræður um, er at fáa ting­ menn, sum lata vit og skil ráða í hes­ um máli.