hósdagur 29. august 2019síða 22

FRÍGGJADAGUR 30. AUGUST 2019 SOSIALURIN 99 22 LESARABRØV Tilboðið frá Mettu Frederiksen Zakarias Wang Valevni Sjálvstýris Tað var á heysti 1971. Fólkatingsval skuldi vera, og tjóðveldismenn tóku støðu til, um stillast skuldi upp. Tað endaði við, at eg kom at standa einsamallur á einum utt­ an­flokkalista. Tey tjóð­veldis­fólk, sum vildu fara á fólka­tingsval, kundu greiða a­t­kvøðu fyri hesum lista. Hetta var ikki fyrstu ferð slíkt hendi, tí í 1960 hevði tjóðveldis­ mað­urin Karstin Hoydal stillað upp á sama hátt. Tað førdi við sær, at atkvøðurnar á sjálv­stýris­ veinginum spjaddust og Sam­ bands­flokkurin vann. Eg vildi ikki hava at hetta endurtók seg. Eg spurdi Fram­ burðsflokkin og Sjálv­stýris­ flokkin um teir um vildu gera lista­samgongu við meg, men utt­an úrslit. Tá vendi eg mær til Fólkaflokkin, sum tók undir við uppskotinum, og kom Fram­ burðsflokkurin uppí afturat. Valið í Føroyum var tvær vikur eftir at valið hevði verið í Danmark og Grønlandi. Í fólkatinginum vóru nú 177 limir valdir. Sitandi forsætisráðharrin Baunsgaard í Radikalaflokki fekk undirtøku frá 88 av limunum, sum valdir vóru í Danmark. Krag hevði 87 í sínum parti. Annar av teimum grønlendsku segði seg stuðla Krag, sum soleiðis hevði undirtøku frá eins nógvum sum Baunsgaard, nevni­liliga 88. Fekk hann eis­ini undirtøku frá hinum av grøn­ lendsku fólkatingslimunum, hevði hann 89 móti teimum 88 hjá Bauns­gaard og kundi skipa stjórn. Eg stillaði upp fyri at forða fyri at vit komu upp í ES. Fólkaatkvøða skuldi vera, og mín meting var, at um so var at Krag gjørdist forsætisráðharri, fór hann at fáa arbeiðararnar í Danmark at atkvøða fyri limaskapi, og so fóru vit so ella so at verða drigin inn í ES og fóru at missa rættin til fiskin á okkara leiðum. Eg helt, at um so var at Baunsgaard slapp at halda fram, so kundi fólkaatkvøðan í Danmark ganga øðrvísi. Hin grønlendski fólka­tings­ mað­urin var Moses Olsen. Eg hevði ongantíð hitt hann, men kendi væl fleiri av vinum hansara. Tað kom mær til hugs, at um so var at hann kundi drála til eftir valið í Føroyum við at siga at hann tók undir við Krag, so kundi einki stjórnarskifti fara fram fyrr enn eftir at føroyingar høvdu valt. Hetta var áðrenn internet og facebook, so eg sendi eitt telegram til Moses Olsen og heitti á hann um at bíða við at taka støðu til hvønn forsætisráðharra Danmark skuldi hava fyrr enn úrslitið av valinum í Føroyum var komið. Tað sum kundi hent var at eg varð valdur. So kundi eg tosa við Moses Olsen um hvønn for­sætis­ ráðharra vit báðir skuldu peika á. Gjørdust vit samdir um at peika á Krag, so hevði hann meiriluta og kundi skipa stjórn. Samdust vit hin vegin um at peika á Baunsgaard, so hevði hann meiriluta, og danir fingu tann forsætisráðharra, sum teir dámdu best. Moses Olsen boðaði frá, at hann vildi bíða eftir úrslitinum av valinum í Føroyum. Valúrslitið í Føroyum vísti, at mín meting at Sambandsflokkurin hevði vunnið um flokkarnir sjálv­ stýrismegin ikki høvdu lista­sam­ gongu, var røtt. Lista­sam­gongan fekk fyrst valda mannin. Men hon fekk ov lítið til at fáa tann seinna eisini, og tí varð eg ikki valdur. Umboð Fólkafloksins varð valt, og tók tíverri ikki samstarv upp við Moses Olsen. Krag kláraði tí at lumpa Danmark inn í ES. Men nú hevur Danmark fingið ein forsætisráðharra, sum sigur at Danmark ikki eigur Grønland. Her er talan um eitt munandi framstig, tí higartil hava ikki bert Krag, men allir danskir forsætisráðharrar tvíhildið um, at danska stjórnin eigur bæði Grønland og Føroyar. Tíverri hava vit ikki enn hoyrt Mettu siga, at Danmark ikki eigur Føroyar, men tað fer uttan iva at koma. Londini Grønland og Føroyar eru nevniliga eitt ríki við eini felags grundlóg, sum sigur, at ríki okkara kann ikki verða sund­ur­ býtt. Tá Metta tí sigur, at Danmark ikki eigur Grønland, sigur hon har­ við, at Danmark heldur ikki eigur Føroyar. Hon hevur ikki rætt til at skera Føroyar burtur úr ríki grøn­ lendinganna, ella skera Grøn­land burtur úr ríki før­oy­ing­anna. Tað eru grønlendingar og før­ oyingar, sum saman eiga Grøn­ land og Føroyar. Av tí at danski forsætisráðharrin nú sigur, at Dan­mark ikki eigur okkum, er bert eitt at gera, og tað er at vit koma saman fyri at skipa ta stjórn, sum vit nú hava fingið loyvi frá danska for­sætisráðharranum at seta á stovn. Hetta verður ovast á bredd­ anum hjá tí nýggja løgtinginum. Vit veljarar hava rætt at krevja av teimum, sum bjóða seg fram á valinum, um teir taka undir við Mettu Frederiksen, tá hon sigur, at Grønland og harvið Føroyar ikki eru danskar. Hetta er ein ásannan frá donsku stjórnini um at vit hava rætt til sjálvstýri. Spurningurin er, um tey vit velja skoyta um hetta sjálv­stýris­ tilboð. Higartil hevur verið djúp tøgn um hesa megabroyting í støðu okk­ara. Vit liva tí sanniliga í spennandi tíðum. Neyðugt hjá okkum í felag at verða meiri engasjerað Gunvá við Keldu Býráðslimur í Klaksvíkar Kommunu – ikki uppstillað til Løgtingið. Sendi øllum løgtingsvalevnum í Norð­oyggjum, hesa áheitan, nú løgtingsvalið stundar til. Eg havi fyrr gjørt vart við hetta At Norðoyggjar eru so mikið væl fyri, og arbeiðsloysið so lágt, er fyri tað allarmesta vinnulívinum at takka. Fyrst fiskivinnuni, sum bygdi Norðoyggjar, og síðani ali­ vinnuni, sum er komin so sera væl við. Hesi bæði hava syrgt fyri, at eis­ini avleiddu vinnurnar eru øktar og í dag hava tað gott. At Norðoyggjar hava so frægt av almennum stovnum, er ótroytti­ligum og treiskum fólkum við góð­um framtíðarhugsanum, at takka. Teimum, sum búleik­ að­ust í Norðoyggjum í 20. øld. Hugsi serliga um Klaksvíkar Sjúkra­hús, sum varð stovnsett av norð­oyingum og eystara parti av Eysturoynni. Húsarhaldsskúla Føroya, sum varð settur á stovn av kvinnum heimahoyrandi í Norð­oyggjum. Sjómansskúlan og Tekn­iska Skúla, sum báðir vórðu grundlagdir av arbeiðssomum fólki við hugsjónum, og somuleiðis tey sum gjørdu arbeiðið, so vit tíðliga fingu el-verk. Bara fyri at nevna nøkur dømi. Ein trítrinsrakett Hvussu hevur so verið seinna partin av 20. øld og frá ár 2000? Vit síggja skjótt, at vit hava ikki fylgt við sammett við fleiri onnur øki í landinum. Um vit samanbera okkara økið við onnur øki í landinum, hevur ein trítrinsrakett møguliga givið okkum eitt afturhald. Fyrst syrgdu okkara politikk­ ar­ar fyri at taka politiskt valda sjúkrahússtýrið av. Hetta gjørdi, at okkara vælvirkandi Klaksvíkar Sjúkra­hús við sínum táverandi sergreinum ikki fekk nóg góðar sømdir at virka. Harnæst, syrgdi politiski mynd­ ug­leikin fyri, at Føroyar gjørd­ist eitt valdømi, tað hevur gjørt, at almennir stovnar úti um landið, við tilhoyrandi avleiddum vinn­ um, spakuliga eru vorðnir veikari. Og seinast, sum kanska eisini er mest álvarsamt, at vandi er fyri, at vit síggja minni og minni veruligar upp­gávur lagdar á Klaksvíkar Sjúkrahúsi og játtanir, ið fylgja við. Hetta fer at minka um ar­ beiðs­plássini og uppgávurnar á Klaksvíkar Sjúkrahúsi komandi árini. Uppskot ikki nóg væl gjøgnumarbeitt Eitt kent dømi var ætlanin at troðka eina vælvirkandi Heilsu­ mið­støð inn í Klaksvíkar Sjúkra­ hús, uttan nakra útbygging, og við tí taka pláss fyri lættari at prógva, at her var ikki pláss fyri meiri virksemi. Hóast 15 mió. kr. vórðu játtaðar, sum ikki er nógvur pen­ingur, so var málið alt ov illa gjøgn­umarbeitt og viðkomandi partar vitstu ov lítið. Tí kom hetta mál ikki ígjøgnum – tíbetur. Tað ber ikki til at kroysta eina so stóra broyting inn á ver­andi fer­metrar, uttan at tað ger um­ støð­urnar á Klaksvíkar Sjúkra­ húsi verri. Eftirfylgjandi er onki hoyrt um játtanina, sum varð markað Klaksvíkar Sjúkrahúsi. Ynski við hesum skrivi at gera vart við, at neyðugt er við ein­um nógv tættari sambandi, enn verið hevur. Har løgtings- og býráðs­lim­ ir, vinnan og borgarar annars, mið­ víst hittast og arbeiða við teimum stóru linjunum, og ikki minni vita av hvørjum øðrum. Hetta er neyðugt, sum ein verja fyri m.a. Klaksvíkar Sjúkrahús og so nógv annað alment, eins og privat, virksemi, so vit ikki upp­ liva »ad hoc« loysnir, sum ikki eru gjøgnumarbeiddar. Havi valt at senda tykkum hesa áminning nú undan løgtingsvalinum, og er skrivið sent til øll uppstillaðu løg­ tings­valevnini í Norðoyggjum. Fyri meg er hendan áheitan ikki nýggj, havi fyrr gjørt vart við hetta bæði í Klaksvíkar Býráði, eins og í greinum. Yvirlýsing frá KSF Kvinnufeløgini og Kvinnu­felagasamskipan Føroya Til løgtingsvalið 2019 eru 122 menn og 57 kvinnur á val­list­ un­um, tað vil siga 68% menn og 32% kvinnur. Eingin flokkur hevur javnstøðu á vallistanum. Onkur hevur lutfallið 60-40% á vallistanum. Flestu veljarar leita sær kunn­ing í valsendingum í sjón­ varpi og útvarpi, og í báðum miðl­um hava kvinnurnar verið und­irumboðaðar í nærum øll­ um sendingunum. Tað liggur tí eisini ein serlig ábyrgd á miðlunum at geva kvinnu­ligu valevnunum líka nógva talutíð sum mannligu val­evnunum. Kvinnufeløgini og Kvinnu­ felaga­samskipan Føroya vilja tí heita á miðlarnar og á flokk­ arnar um at lata kyn­ini koma líka ofta framat í val­send­ing­um og á valfundum. Javnstøða kemur øllum sam­ felagnum tilgóðar.