hósdagur 29. august 2019síða 23

FRÍGGJADAGUR 30. AUGUST 2019 SOSIALURIN 99 23 Frumskógur og alilaksur Kári Thomsen Ingilín Didriksen Strøm umrøður í grein náttúru- og umhvørvismál, og vísir til syndarligu støðuna við frumskóginum í Amazonas. Ikki tí serstakan áhugi er at viðmerkja til skriv frá valevnum, men stundum kann tað kennast neyðugt. Ingilín hevur partvís grein í sínum sjónarmiðum, men kemur ikki inn á evnið hví frum­ skóg­urin í Brasil verður høgdur niður, sum gjørt er í nógv ár, og nú verður brendur av - við meira og minni beráddum huga. Har frumskógur hvørvur verða soya gróðursett. Ikki vistfrøðilig fram­ leiðsla á nakran hátt, men GMO soya har ein long røð av pesti­cid­ um verða brúkt, og til alstóran heilsu­skaða á bæði arbeiðsfólk, um­hvørvið - djór og villini gróður - og fólk, ið búgva kringum. Ingilín veit allarhelst at lokal og smærri landbúnaðarframleiðsla er tvangsflutt, jørðin ognartikin og selda multinationalum fyri­ tøk­um, ið vilja tjena pening á m.a. skjótt­vaksandi soya. Og hvør keypir so hetta eitur­ fongda soya? Jú, tað ger land­ bún­aður í m.a. Europa til fóður til neyt, svín og flogfenað. Og hav­búnaður - alivinnan - í Noreg, Skot­landi, Írlandi og í Føroyum. Ingilín umrøður at heimsins leið­arar mótmæli avbrenning av frum­skógini, og hótta við tiltøkum móti Brasil. Og Føroyar eiga eisini at luttaka í slíkum tiltøkum, skriv­ ar Ingilín. Hvat sigur so Ingilín og Javn­að­ ar­flokkurin til at føroysk alivinna - føroyski búskapurin - fyri stóran part er grundað á niðurhøgging av frumskógi í Brasil? Eini 10.000 tons av GMO soya frá niðurhøgdari frumskóg til føroyska alivinnu, og har smá­ bøndir hava mist sínar land­bún­ að­arteigar og lokalu íbúgvar eru fyri grovasta heilsuskaðiliga ágangi við alskyns pesticidum frá landbúnaðinum. Hvar eru nú ST-heimsmálini um burðardygga menn­ing? Alivinnan, kanska mest Bakka­frost, er støðugt frammi og bedýrar hvussu burðardygg fram­ leiðslan er, og kann tað tí verða væl uppá sítt pláss at Ingi­lín og Javnaðarflokkurin melda klárt út, um tey taka undir við at ali­ vinnan er burðardygg soleiðis sum hon verður rikin. Eiturfongt soya, raps og hveiti, afturat at firðir og sund verða køvd í skarni og fóðurleidum, og at tað enn verða brúkt túsund tons av Hydro­gen­ per­oxyd, afturat at pelagiska vinn­ an niðurfiskar stovnar her á leið­ um, og annars við vesturstrond Afr­ika og Suðuramerika, verður rættu­liga trupult - fyri ikki at siga hopisleyst - at grundgeva sum verandi burðardygg vinna. Eg meti Ingilín og Javnað­ar­ flokkurin ikki gera sær greitt, at alivinnan IKKI er burð­ar­dygg, men miðvíst roynir at pro­pag­ and­era fyri framhaldandi grovari gagn­nýtsklu og misnýtslu av jaðar­innar varandi tilfeingi, og samstundis lata hánt um havum­ hvørvis­dálking - ið ætlandi skal flytast út á opið hav....fyri at minka um dálkingina á firðunum, kanska fyri at eingin sær og tí ikki fær ilt av dálking langt frá landi. Flatmaðkur og innfluttar fremm­andar plantur er ikki gott nokk. Men hvat hevur Javnað­ar­ flokk­urin so gjørt fyri at forða hes­um farnu nógvu árini...eisini í landsins leiðslu? Eingin almennur stovnur ella ráðharri hevur enn kunna svara spurninginum hvar árlig­ur inn­ fluttn­ingur av uml. 13 tons­um av Formaldehyde verð­ur brúktur og hvussu evnið verð­ur burturbeint. Frá 2010 hava vit innflutt 130 tons av mest antibakteriella evninum á markn­að­inum - og alivinnan tosar støðugt um hvussu burðardygg vinn­an er og at hon als ikki nýtir anti­biotika..... Náturufriðingarlóg, um­ hvørvis­lóg, havumhvørvislóg, lóg um lívfrøðiligt margfeldni o.s.v.....hevur verið í hondum Javn­aðarflokksins farnu 4 árini - og EINKI sæst av nøkrum til at tryggja og at halda hesar lógir. Ikki tí...roknast kann á ongan hátt við at aðrir flokkar taka hvørki náttúru- og umhvørvislóggávu, enn minn ST-heimsmálini um burðardygd í størri álvara enn at misnýta hesi til valagn. Makrelrættindi okkara í vanda – vit mugu krevja rætt til at røkja okkara áhugamál Heini Hátún   Føroyar eru vorðnar ríkar av upp­sjóvarfiski. Hesum vil neyv­ an nakar seta seg ímóti. Og vón­ andi fara Føroyar í mong ár aft­urat at fáa stórar partar av samlaðu fiskirættindunum av upp­sjóvarfiski. Men ongin gevur okkum hesi rættindi – tað eru vit, sum mugu berjast fyri teimum. Og rættindi, sum Føroyar hava tikið fyri givið í makrel-semjuni við Noreg og ES, standa nú fyri hóttan.   Grønland kann ikki vera partur Partarnir í trílanda makrelsemjuni siga seg nevniliga vilja arbeiða fyri, at Ísland og Grønland eisini gerast partar av semjuni. Hinvegin er greitt, at ikki fer at bera til hjá Grønlandi at gerast sjálvstøðugur partur í hesi avtalu – hetta orsaka av, at ríkismyndugleikarnir meta, at tveir landslutir í kongsríkinum kunnu ikki verða sjálvstøðugir sáttmálapartar í sama sáttmála. Henda fatan er jú  orsøkin til óvirði­ligu “Danmark for så vidt angår Færøerne” -skipanina. Føroyar mugu lata av sínum  Við øðrum orðum fer ikki at bera til hjá Grønlandi at gerast partur av makrelsemjuni, uttan so, at Føroyar og Grønland virka sum ein og sami sáttmálapartur. Føroyar mugu deila við Grønland. Í so máta verður støðan akkurát tann sama, sum vit kenna í sambandi við býti av rækjum á Grand Banks (New Foundland), har Føroyar fyri at føra sín fiskivinnupolitikk, hava verið noyddar at lata Grønlandi stóran lut í søguligu rættindum okkara at fiska rækjur á Grand Banks. Vit mugu sjálvi velja samstørv Vit skulu sjálvandi kunna sam­ starva við Grønland – men tá vit sjálvi velja tað og tað er nyttugt fyri báðar partar! Henda skipanin er ótolandi. Harafturat er tað eingin loyna, at lógarkøn fólk, heruppií eisini danskir serfrøðingar, ikki meta nakað grundarlag vera fyri óneyðuga restriktivu støðuni hjá donskum ríkismyndugleikunum. Vit mugu hava fult ræði á okk­ara uttanríkisviðurskiftum. Tað er henda støðan við upp­sjóv­ar­fisk­ in­um eitt talandi dømi um. Hetta er áhugamál hjá øllum flokkum! Tað er sum sjálvstøðug tjóð, at vit best fáa røkt okkara áhugamál. At fáa ræðið á okkara egnu fiski­ vinnuavtalum hevur tó so stóran vinnuligan týdning her og nú, at vit mugu fáa hetta á dagsskrá sum allarfyrst. Tjóðveldi fer sjálv­andi at taka ábyrgd og vil fegin slóða fyri, men hetta eru áhuga­mál Før­ oya, og allir flokkar áttu at staðið saman um at krevja ræðis­rættin á okkara uttanríkisviðurskiftum. Eingin annar enn vit vil berjast fyri okkara rættindum, og tað er tað, vit skulu gera nú.