hósdagur 5. september 2019síða 30

Fríggjadagur 6. september 2019 · Nr. 102 2 Sosialurin ODDAGREIN Heimurin liggur opin Nú løgtingsvalið er avgreitt eru samgongu­ samráðingar næstar á skránni. Vit bíða eins og onnur í spenningi, tí úrslitið kann geva okkum eina ábending um, hvørja leið vit kunnu fara á granskingarøkinum komandi árini. Uppundir valið var heilt fitt av kjaki um týdningin av hægri útbúgving og gransking og tørvin á at menna hetta økið. Á fundi, sum Fróðskaparfelagið skipaði fyri, kom fram, at undirtøkan fyri útbúgvingunum á Fróðskaparsetrinum er sera stór millum fólk í Føroyum sambært Gallup kanning. Í framløgum varð víst á, at tað er neyðugt at økja útbúgvingartilboðini, serliga á Master stigi og at styrkja granskingarpartin á Fróð­skaparsetrinum munandi. Valevnini lurtaðu og lovaðu við teimum fyrivarnum, sum altíð mugu takast í valstríði. Vit vóna, at ynskini í næstum verða umsett til ítøkiligar ætlanir, tí vit eru sannførd um, at tað gagnar Føroyum og heiminum yvir­høvur, um vit eins og grannalond okkara styrkja karmarnar og gera íløgur í gransking á fleiri økjum. LÆRA AV KYPROS Tað er breið semja um í Europa, at tað er skila­gott og neyðugt at gera skipanarligar og fíggjarligar íløgur í gransking og menning. Hetta eru íløgur, sum geva nýggja vitan at menna samfelagið við, sum skapa nýggj vitanarstørv og geva beinleiðis fíggjarligt avkast. Vit hava sum er sera góðar altjóða samstarvsmøguleikar, serliga í Horizon 2020, men orkan og framfýsni er ov avmarkað til at gagnnýta hesar til fulnar. Í summar høvdu vit vitjan av serfrøðingi frá Kypros. Hann greiddi frá sera góðu royndunum hjá Kypros við at byggja upp ein stóran granskingarstovn við stuðli frá Horizon 2020, vinnuligum íleggjarum og stjórnini á Kypros. Stovnurin hevur eftir góðum 10 árum megnað at draga til sín íløgur uppá umleið 45 milliónur evrur, harav ein triðingur er frá Horizon 2020. STÓR MÁL MUGU TIL Boðskapurin av Kypros var, at vit í Føroyum eisini hava møguleikar at byggja nakað heilt stórt upp, um vit tora og vilja. Hetta krevur, at vit í felag orða eina nationala ætlan, sum byggir á okkara fakligu styrkir, vísindaliga umhvørvi og landafrøðiligu fyrimunir og saman arbeiða miðvíst við hesum, bæði politiska skipanin, granskingarumhvørvið og vinnan. Á Vísindavøku fara vit í ár at hava tiltøk, framløgur og annað, sum á ymsan hátt snúgva seg um evnið ARV. Hetta er lýst í nøkr­um av greinunum í blaðnum. Um 10-15 ár kunnu vit vónandi fegn­ast um arvin frá 2020, tað árið, tá vit í Før­oyum settu okkum so framsøkin mál á gransk­ ing­arøkinum, at vit gjørdu eitt skarvslop inn á altjóða granskingarpallin. Vit hava tá ein framúrskarandi granskingardepil við havinum í miðdeplinum, við nógvum starvs­fólkum, sum hvønn dag leggja afturat vitan­ar­varðanum øllum heiminum at frama og við fyritøkum rundan um sum gagnnýta allar møguleikarnar á burðardyggan hátt. Tað ber til, um vit vilja tað. Tað vísa roynd­ir­nar hjá Kypros. Vælkomin á Vísindavøku! Annika Sølvará Stjóri í Granskingarráðnum Kypros klárar seg sera væl í Horizon 2020 Í juli hevði Granskingarráðið vitjan av Pierantonios Papazoglou frá The Cyprus Institute. Hetta er ein granskingarstovnur á Kypros, sum hevur ment seg fyrimyndarliga við at luttaka í Horizon 2020 verkætlanum. Kypros er lítið land við stórum avbjóðingum, sum hevur megnað at tikið ódnartøk í altjóða kappingini um fígging til at menna universitet og granskingarstovnar. Pierantonios var í Føroyum fyri at kveikja og leggja lag á, fyri at samanbera og vísa okkum, hvussu tað ber til. Hetta gjørdi hann á fundum 2. og 3. juli. Tá ið víst var á gongdina hjá Kypros síðan oyggin bleiv innlimað í Evropasamveldið, bar væl til at samanbera støðuna og ‘droyma’ um, hvussu langt vit kunnu røkka næstu tíggju árini. The Cyprus Institute og onnur universitet og granskingarstovnar á Kypros hava megnað at fingið dyggan stuðul úr Horizon 2020 og luttaka í stórum verkætlanum, sum byggja upp og røkka eini 15 ár fram í tíð. Pierantonios sær góðar møguleikar hjá Føroyum, tí vit liggja væl fyri landafrøðiliga og tí vit hava okkara serøki. Í tilgondini at byggja upp og seta mál er alneyðugt, at Føroyar hava eina felags strategi og greiðar málsetningar fyri leiðina frameftir. Pierantonios er sannførdur um, at teirra nationala ætlan, ”Smart Specialisation Strategy”, gjørdi munin, tá ið stóru verkætlanirnar hjá Kypros framum nógvar aðrar fingu játtað dyggan stuðul úr Brússel. Fyrstu mongu árini stríddist Kypros eins og Føroyar við at gagnnýta møguleikarnar í ES-skipanini. Í Horizon 2020 skeiðnum hevur Kypros megnað at fingið gjaldið meira enn trífalt aftur. Kypros klárar seg so væl nú, at landið í komandi Horizon Europe fer at teljast millum framkomin lond, tá talan er um gransking, menning og nýskapan. LUTTAKANDI STOVNAR OG FELØG Á VÍSINDAVØKUNI: Búnaðarstovan Deildin fyri Arbeiðs- og Almannaheilsu Fiskaaling Fróðskaparsetrið Granskingarráðið Havstovan Heilsufrøðiliga Starvsstovan iNOVA Ílegusavnið og FarGen Jarðfeingi Landsbókasavnið Landssjúkrahúsið Tjóðsavnið Tjóðskjalasavnið Umhvørvisstovan Fyriskipari og ábyrgd: Granskingarráðið, Dagmar Joensen-Næs, www.gransking.fo Sniðgeving og umbróting: Sosialurin Researchers’ Night Tiltakið Vísindavøka er sprottið úr átakinum European Researchers’ Night, sum hvørt ár verður fyriskipað seinasta fríggjakvøld í september og í døgunum frammanundan. Tiltakið verður hildið í býum kring alt Europa. Hetta er 12. vísindavøkan í Føroyum. Endamálið við Vísindavøkuni er at økja kunnleikan til og kveikja áhuga fyri tí, sum fer fram í føroyska gransk­ ing­arheiminum. Høvi er hjá stórum og smáum at hitta granskarar og síggja og hoyra, hvat teir arbeiða við og hvat hetta hevur at týða fyri fólk í Før­oy­um. Eisini er hetta eitt gott høvi hjá gransk­ arum og øðrum starvsfólkum at hitta starvsfelagar tvørturum fak- og stovns­ mørk. Øll tiltøkini eru almenn og ókeypis. VÍSINDAVØKA Á FERÐ KRING LANDIÐ Vísindavøkan verður eisini á ferð aftur í ár. Talan verður um fýra tiltøk kring landið, sum eru skipað eftir sama leisti. Tiltøkini verða á Sørvágs Bókasavni 9. september, við Løkin í Runavík 11. sept­ ember, Klaksvíkar Bókasavni 12. september og í Skúlanum í Trongisvági 17. september., allastaðni kl. 19. Á hvørjum tiltaki verða tríggjar styttri framløgur við gransk­arum frá ymsu stovnunum kring landið. Til dømis ber til at hoyra um siðaarvur í mun til fiskavælferð, um møguleikar í taraaling, um nútímansgerð av psoriasis-kanningini í Norð­oyggjum í 1950unum og um jarðfrøðiligar kanningar í sambandi við Eysturoyartunnilin og Sandoyartunnilin. Framløgurnar eru ymiskar á hvørjum tiltaki. Sí lýsing fyri tiltøkunum á baksíðuni í blaðnum.