týsdagur 15. oktober 2019síða 23

23 Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 16. oktober 2019 · Nr. 119 NØVN Minningarorð um Titu Vinther 1941-2019 Tita var eitt tað mest originala lista­ fólkið vit hava átt í Føroyum. Verkini hjá Titu Vinther nema við teg, tí at tey eru einføld og dramatisk. Tey hava røtur í dygdargóðum handverki sam­ stundis sum tey eru hyper­modern­að listaverk, og fyri hetta varð hon heiðrað við Mentanarvirðisløn landsins í 2005. Tita kom henda vegin úr Finlandi. Longu hálvtannað ára gomul var hon send til Danmarkar saman við øðrum finskum børnum, sum vóru illa stødd av krígnum, sum leikaði í Finnlandi tey fyrstu 1940-árini. Henda danmarkar­ vistin vardi til 1948, tá ið hon fór heim aftur til Finnlands. Seinni fór hon á Snoghøj háskúlan í Danmark, og har hitti hon Suna, sum hon setti búgv saman við úti í Grønlandi og døturnar Heidi og Laura. Eg kom at kenna Titu, tí hjúnini vóru millum bestu vinfólkini hjá mínum foreldrum. Harafturat kenni eg Titu sum hesa einastandandi lista­kvinnuna og fekk tíðliga vovnar lands­lagsmyndir og seinni aðrar list eftir hana. Tita var so avgjørt samtíðarlista­ kona, sum fullgjørdi kynstrið at sam­ eina og menna siðvenju við modernaða støðutakan. Hon nýtir virkið mynd og mál til at skapa samband millum list og samtíð. Eitt nú í verkinum ”Eitt tvætt í hvørjari ætt”, ein svørt vovin mynd við hvítum blettum uppkallað eftir orða­ tak­inum um, at óvætti ella ólukkudýr eru í hvørjari ætt ella hvørjum bólki. Tita Vinther menti listagrein sína og vevtøknina til nakað heilt fram­úrskar­ andi, sum vakti ans á framsýningum bæði her heima og uttanlands. Hon skap­aði eina røð av løttum verkum, tey eins og sveima í rúmdini. Verk­ini eru ikki bara tveydimensionel, sum tey fyrst sýnast at vera, tey hava tríggjar vídd­ir og eins og rudda eitt rúm framm­ an fyri sær ella floyma út frá vegginum móti tær. Eitt nú “Sirm”, sum er eitt loðið, hvítt og gráligt myndateppið, teir longu træðrirnir eins og strekkja seg út frá vegginum og út um kantarnar á botninum og bróta rammuna. Høvuðsverk Titu er eftir mínum tykki Pætursnótin, sum er frá 1997. Hetta konsept-tekstilverkið er eitt so gerandisligt og gamalt amboð sum ein nót úr mannahári. Saman við eini gaml­ari ár og einum heiti fær hon alla Bíbil­søguna og annað mytiskt tilfar fram í hugan. Pætursnótin bindur á sera ítøkiligan hátt menniskjuni saman í meskar, sum kunnu vísa til sam­bondini millum okk­ um – ættarsambond, vinasambond, tjóð­ar­sam­bond og øll tey viðurskifti, ið annars knýta fólk saman. “Pæturs­nót­ in” er bæði henda lítla nótin og tann glob­ala alnótin, har eitt nú tær penga­ sterku fyritøkurnar, sum kalla seg sosi­ al­ar, hava fangað okkum – antin vit vilja vita av tí ella ikki. Tita Vinther skapti síni verk burtur úr tilfari sum ull, hári og metali, bara tað var tráður. Hon var hon ikki bundin av listaligum siðvenjum, tí kundi hon gera, sum hon vildi, og sum verkið kravdi. Tað var umráðandi: Tað, sum ein­staka verkið kravdi, var einasti autor­itetur í hesi einføldu og rámandi lista­verð. Tita er farin, eftir eru verk hennara og minnini um tað, sum hon var fyri okk­um. Takk fyri tað. Lill farin Hósdagin 03. oktobur 2019 andaðist Vilhjálmur Hammershaimb Christiansen – vanliga nevndur Lill – 77 ára gamal. Lill var sonur Rigmor og Debes Christi­ ansen. Hann vaks upp á Landavegnum Í Havn saman við sínum trimum systkj­um. Har vóru nógv børn, og nógv vóru spølini sum fóru fram tá. Um sumr­arnar var tað indianaralegur, fót­ bóltur og bátarnir, sum vit rokaðust við. Um heystið var tað serliga kríggini móti øðrum býarpørtum - mest móti teim­um úr Hornabø - bæði við træsvørðum ella korum, og vetrarnir fóru við mest skreiðing og onkuntíð við “hands upp!”. Vit báðir Lill komu ikki so nógv saman tá, tí aldursmunurin var ov stórur. Men Lill var ein av odda­ fiskunum í øllum hesum, og teirra barn­domsheim varð altíð opið fyri okk­ um øllum. Sum allarflestu havnadreingir lut­ tók Lill eisini í skótalívinum, og tað við lív og sál. Har gjørdist hann patrulju­ før­ari í Ternuni á fyrstaliði. Serliga minn­ist eg eina ”Stórakapping“, har Lill brendi alt morsi-alfabetið í eitt vakurt skjøldur randaður við togum. Haldi, at skjøldurið hongur enn uppi í Skóta­hús­ inum. Sama kynstrið vísti Lill, tá ið hann fór í maskinlæru hjá Wenzel Petersen í Havn. Til sveinaroyndina fekk hann sum tann fyrsti silvur! Í lærutíðini luttók hann í kappróðri við Ørvi úr Havn, og vunnu teir tað fyrsta Útvarps­ steypið! Aftaná lestur í Danmark vendi Lill heimaftur, og komu vit báðir at ganga sam­an á Maskinskúlanum, har vit fingu eina fantastiska tíð saman. Bond­ ini frá kappróðri og skúlanum knýttu okk­um tætt saman, og hetta kom at vara alt lívið. Í skúlatíðini áttu vit sjálvandi at brúkt tíðina til at gera heimaarbeiði, men stórur partur varð brúktur til at fiska og skjóta fugl summarkvøldini og á nátt­artíð. Um vetrarnar fóru vit oft­ ani á flot og settu goggulínu eftir góð­ um agni um kvøldarnar. Á einum túri vestanfyri mundi vit eina ferð gingið burtur. Á veg heim, suð­ur móti Halanum á Hesti, vórðu vit ov seinir á sjóvarfallinum. Hann varð land­nyrðingur í ættini, og eystfallið hevði tikið seg upp. Aldurnar vóru sum hús. Eg segði við Lill, ”passa tú motorin, eg skal stýra”. Eg stýrdi so nær Hal­an­ um, sum eg tordi, og komnir framvið land­inum, komu vit í slættan sjógv. Vit hugdu skelkaðir upp á hvønnannan. Yvir­um Hestfjørðin gekk væl, tí Streym­oyggin lívdi so væl, men komnir á Kirkju­bønes rendi hann á við nógvi vindi og kavaroki. Vit sigldu spakuliga fram við Sveipinum og norð móti Borðá. Komnir á Glyvursnes øtlaði hann til storm og kava. Lill fekk sær eina bust og fór at feia kava av rútinum all­an vegin inn á Havnina. Tað var ein deilig sjón at síggja Molan. Eisini vóru havhestatúrarnir góðir, og fingu vit altíð nokk. Og so túrarnir niðan í Nolsoyarfjørðin ikki at gloyma. Har var altíð góður fongur. Aftaná skúlatíðina fóru vit hvør sín veg á sjónum. Lill fór út í heimin at sigla, og eg við trolarum í Føroyum og Grønlandi. Sambandið við hvønn ann­ an hildu vit brævaliga. Eftir, at eg hevði lisið meg lidnan í Danmark og var kom­ in at arbeiða á landi, komu vit aftur oft­ani saman. Lill fór at byggja hús á Fræls­inum, og hjálpti eg tá ið tað lá fyri. Har høvdu vit mangar skemtiligar løtur saman. Eisini í Klubbanum, har vit seinni eitt nú komu at svíða seyð­ar­ høvd saman í fleiri ár. Vit skemtaðu eisini við at geva hvørj­um øðrum jólagávur. Eg gav ofta Lill eina lítla eskju av siruttum og eitt stykki av garnatálgi og skrivaði á gáv­ una, ”Frá mær til tín”. Lill, sum altíð varð stórtikin, gav mær eina fløsku av Jule Akvavit, har tað á gávuni stóð, “Til vinin frá vininum”. Tá vit so møttust aft­aná høgtíðina, kundi hann senda mær hvøss eygu fyri líkasum at siga mær, hvat var hatta fyri nakað! Tað ein­asta, eg kundi svara var, at hvør gev­ ur eftir førimuni! Seinastu árini hava vit verið ein part­ur í einum kaffiklubba, sum Lill gekk høgt uppí. Vit gjørdi onkrar út­ ferðir og seinasta mikudagin gjørdi vit eina slíka. Eg fór niðan til Lill um kvøldið at greiða honum frá túruin. Tá sá eg, at ikki var nógv eftir í Lill, og doyði hann dagin eftir. Lill var ein góður maður, pápi, abbi og langabbi. Hann elskaði síni uppum alt. Onki var óført. Sjálvt um hann oft­ ani kundi virka hvassur og kundi senda nøkur sigandi eygu, so var hann eitt heitt og bleytt menniskja. Fyri meg var Lill ein sera góður vinmaður og ein stór­ur og týðandi partur av mínum lívi. . Sjúrður, vinurin.