týsdagur 29. oktober 2019síða 26

Mikudagur 30. oktober 2019 · Nr. 125 26 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Síðani 2007 hava føroyskir borg­arar havt møguleikan at fáa viðgerð heima heldur enn inni á psykiatriska deplinum. Til­ boðið verður nevnt Økis­psykiatri og hevur havt við sær, at alsamt longri er millum inn­ leggingarnar Økispsykiatri er eitt tilboð til borgarar, sum hava verið í sam­ band við Psykiatriska depil­in, men sum kunnu klára seg við at vera heima. Økini eru fyri tað mesta býtt eftir somu økjum, sum Heimatænastan er, og sum vit sam­starva nógv við. Vit taka okkum av samrøðunum og servitanini innan psykiatri, meðan Heimatænastan gevur heili­vágin og stendur fyri likam­ligu røktini, um hon krevst, greiðir Maibritt Sira Jacob­sen frá. Hon er ein av teimum 13 starvs­fólkunum, ið arbeiða innan Økispsykiatriina. Hon hevur eisini nógvar royndir innan psykiatri, og hevur hon millum annað arbeitt við ungum við sálarligum av­bjóð­ ingum í Íslandi. Maibritt starvast í Eystur­ oyarøkinum, sum hevur skriv­ stovu í Heilsumiðstøðini í Runa­vík, og hennara toymi dekk­ar ein stóran part av Eystur­oynni. Arbeiðsuppgávan hjá Økispsykiatriini er bæði at fara út til borgarar, sum hava verið í samband við Psykiatriska depilin og hava tørv á uppfylging, men eisini at fara út til borgarar, sum eru ávístir til Økispsykiatriina uttan at hava verið innlagdir á psykiatrisku deild. Mannagongdin er tann, at borgarin setir seg í samband við kommunulæknan, sum síðani ávísir hann til Psykiatr­iska depilin. Serlæknin á Psykiatr­ iska deplinum metir síðani um, hvat er besta til­boð­ið til borgaran, og um mett verður, at borgarin skal hava økis­psykiatri, fáa vit boð um tað. Stuðul og hjálp Tá Økispsykiatriin fær boð um at fara út til ein borgara, fara tær avstað skjótast til ber, og tær fara altíð tvær saman. Tað er av fleiri orsøkum. Fyri tað fyrsta síggja fýra eygu jú betri enn tvey, og so er tað týdningarmikið, at borg­ ar­in sær okkum báðar, sum skulu vera um hann. Vit hava eina samrøðu, har vit samla inn vitan um borg­ar­an við at seta teimum eina røð av spurn­ingum um teirra sjúku­ eyð­kenni, teirra bak­grund, upp­vøkstur, arbeiði, inn­tøku­ møguleikar, hvussu tey krops­ liga eru fyri osfr. Roynt verður at seta nøkur mál fyri sjúklingin, sum kann vera alt frá onkrum grund­ leggjandi máli í gerandis­ degnum til okkurt høgt per­ són­ligt mál. Skulu tey eitt nú hava for­ sorgarhjálp ella eina sjúkra­ melding, kunnu vit hjálpa til við tí. Tá hjálpa vit teimum við at savna neyðugu skjølini, um tey ikki megna tað sjálvi. Tá starvið inniber at koma inn til fólk, slepst ikki undan at ein kemur borgaranum sera nær. Onkur, vit koma inn til, hava ongantíð fingið viðgerð. Tá kann sjúkan hava gjørt tey so illa fyri, at tey hava mist fleiri førleikar. Og tá má ein vera áhaldin og royna at hjálpa viðkomandi í gongd aftur. Er trupulleikin t.d. at tey ikki matgera longur, kunnu vit leggja lag á við at gera innkeypslista saman við teim­ um, fara við teimum at keypa inn og vegleiða teimum víðari í gongdini. Tað sosiala lívið er kanska eisini horvið, og í summum førum hevur borgarin mist sambandið við síni nærmastu. Tað kann eisini verða ein upp­gáva fyri okkum at hjálpa til við at finna samband við tey nærmastu. At finna út av, hvønn tey plagdu at hava sam­ band við, og hvønn tey vilja hava samband við frameftir. Tað er ikki altíð so lætt. Men tað plagar at batna, tá tey koma í við­gerð. Fólk eru meir avslappað heima, og tí er tað gott at koma út í heimini hjá fólki. Tá sær ein eisini borgaran á fleiri mátar, enn tá tey sita í einum við­ talu­rúmi. Tú fært eina kenslu av teirra áhugamálum og sært betri, hvussu tey eru fyri. Tú ert í nærumhvørvinum hjá borgara­num og kanst spyrja nærri inn til tað ymiska. Men tú kemur sum gestur, og tað skal man ikki gloyma. Tey avvarðandi eru týdningarmikil Eftir fyrstu vitjanina hjá Økis­ psykiatriini avtala Maibritt og starvsfelagin, hvør skal vera kontaktpersónur hjá borgara­ num, og saman leggja tær eina ætlan fyri borgaran. Tað kann vera ymiskt frá borgara til borgara, hvør tørvurin er, hvussu hann er fyri og hvønn kunn­leika hann hevur til psykiatriina. Summi fáa 10 sam­talur, summi gerast frísk, meðan onnur fara í bólkar inni á deplinum fyri júst teirra diag­ nosur. Onnur hava tørv á sam­ bandi javnan. Fleiri hava verið innløgd, meðan onnur kanska bert hava verið til samrøðu. Onnur hava fyri fyrstu ferð fingið stað­fest tunglyndi. Tað kunnu eisini vera borgarar við fleiri diag­ nosum. Alt eftir hvussu støðan er, leggja vit eina ætlan, sum sam­svarar við hvussu borgarin hevur tað, og út frá tí meta vit um tørvin á vitjanum. Tað kunnu vera uppfylgjandi sam­ røður viðvíkjandi heilivági og fyri­byrging av afturstigi. Er talan um afturstig, mugu vit hyggja eftir, um tað vóru nøkur tekin í upptaktini, soleiðis at vit kunnu fyribyrgja fleiri afturstigum. Tey avvarðandi eru sum oftast við til hesa sam­røðu­ na, um borgarin ynskir tað. Til samrøðuna um aftur­ stig, verður avtala gjørd um, um hvør av teimum av­ varð­andi skal samstarva við Økis­psykiatriina, um støðan versnar, og borgarin sjálv­ur ikki megnar tað. Tey avvarðandi eru týdn­ingar­ mikil partur í við­gerðini av sálarsjúkum, men tað er altíð borgarin, ið avgerð, hvønn avvarðandi hann ynskir at ØKISPSYKIATRI: PSYKIATRI Á HJÓLUM PSYKIATRIIN 50 ÁR