hósdagur 31. oktober 2019síða 12

FRÍGGJADAGUR 1. NOVEMBER 2019 SOSIALURIN 126 12 SAMRØÐA partur av framtíðini í heiminum, sigur Høgni. Mín trúgv Tað eru onnur, ið hava aðrar áskoð­anir og siga, at trúgvin ella ideo­logiirnar bera, og at vit kunnu halda fast í teimum. Hvat sigur tú til hesi? – Eg eri ikki trúboðari ella præd­ikantur. Eg havi einki ynski um, at onnur skulu lurta ella gera sum eg, eg havi einki ynski um at be­stemma nakrastaðni. Men eg havi ynski um at vísa, hvat eg hugsi. – Eg haldi, at vit hava øll brúk fyri eksistensiellari uppdrift av onkrum slagi. Okkum tørvar tað fyri at tíma upp um morgunin held­ ur enn at søkka niður í tað svarta holið, sum flestu okkara kaga niðurí viðhvørt. So vit noyðast nokk at velja eitt narrativ til okk­ ara tilveru. Tað frelsandi flotið í hesum narrativinum kann til døm­is vera Jesus, meditatión, AA, sólin, vistfrøði, Petur Mohr Dam, Allah ella okkurt heilt annað. Tað kann eisini vera onkur blandingur av hesum, sum er treytaður av til­veruliga dagsforminum. Inn­ ast inni vita vit tó, at hetta er okk­ara subjektivi sannleiki. Her kyknar so tað tilveruliga para­ doksið: Intellektuelt ella í dul­ vit­inum eru vit greið yvir, at vit hava valt onkran hissini knaka at heingja okkara tilveru uppá: Vit trúgva fyri at kunna vera til. Vit velja at trúgva. Tað vil siga, at vit bæði trúgva og trúgva ikki. Klára vit at liva við hesi dua­list­ isku sannføring, kunnu vit heysta eyðmýkt. Tá viðganga vit nevni­ liga, hvussu avmarkað vit eru. Tað er kanska mín trúgv, sigur rit­høv­ und­urin. Hugskot frá fjalltúri Høgni Mohr hevur arbeitt við ætl­anunum um eitt yrkingasavn í nógv ár. Hann hevur í fleiri ár skrivað ymiskt, ið hann hevur hugsað um, niður. Tað er tó ikki fyrr enn hetta seinasta árið, tá ið hann hevur sett seg at ar­beiða burturav við hesum, at teir leysu tankarnir eru vorðnar yrk­ing­ar. Hann var millum annað í Reykja­ vík og í Funningi, har hann hevur sitið burturav og arbeitt við hes­ um. – Eg havi onga telefon, og eg gangi heldur ikki við blokki upp á mær. Men um eg á einum fjalltúri til dømis fái nakrar tankar, so royni eg at halda fast í teimum, og tá ið eg komi heim, og um eg fram­vegis minnist teir, so haldi eg tað kanska vera vert at skriva niður. Hetta er mín arbeiðsháttur. Um eg ikki klári at halda fast við ein setning ella eitt orð, so taki eg tað soleiðis, at so er tað ikki vert at hava við, sigur Høgni Mohr. Tónleikur í orðunum Í skrivingini dámar Høgna Mohr væl at spæla sær við orðum. – Mær dámar væl orðaspæl. Eg arbeiði nógv við orðum, ljóð­ um og eisini tí ljóðfrøðiliga. Mær dám­ar væl setningar, at ein skal glíða ígjøgnum teir. Tað skal vera tónleikur í orðunum og í setn­ing­ unum. - Eg skrivi ikki fyri at fólk skulu dáma meg ella tað, sum eg gevi út. Eg vil hvørki vera vælumtóktur ella standa væl í eygunum á nøkr­ um, sigur Høgni Mohr. Journalistikkur er bara formur Høgni Mohr hevur í nógv ár ar­ beitt sum journalistur. Men hann hevur ikki bara góð orð at bera teim­um, ið arbeiða innan fakið. – Eg haldi, at journalistikkur er symptomatistur fyri tað, at vit eru vilst sum samfelag og eks­ist­ entielt, og tað vísir seg á tann hátt, at journalistikkur er bara form­ur og hevur so gott sum einki inni­ hald, sigur Høgni Mohr. Er tað tín niðurstøða? – Ja. Tað er ikki tí at tað er nakað galið við journalistikkinum sjálvum, men hann er bara sum alt er. Formurin kemur kanska upp á bekostning av innihaldinum. Vilt tú bróta burturúr hesum? – Eg veit ikki, um eg nakrantíð havi verið partur av hesum. Jú, partvís havi eg, tí at eg eri eisini eitt sosialt menniskja, so havi eg eisini lyndi at gera, sum tað verður væntað av einum. Møguliga er tað tað – men tað er ikki tilvitað, sigur Høgni Mohr. Atfinningarsamur móti KVF-journalastikkinum Í bókini Fractura naci er tú sera atfinningarsamur móti journ­al­ ist­ikkinum, sum serliga Kring­ varpið borðreiðir við. Er tað ikki eitt sindur sjálvmótsigandi, at vera so atfinningarsamur til tað, sum eisini hevur verið títt egna livi­breyð? – Tá ið tú fyrst leggur til merkis, hvussu tað gongur fyri seg, tá ið sjónvarp verður gjørt, so havi eg ikki hug at hyggja longur. Soleiðis havi eg tað. Áðrenn mín fyrsta ar­ beiðsdag í útvarpnum, sá út­varpið heit øðrvísi út. Men tá ið eg so legði til merkis, hvussu tíðindi vera til, eg sá tilgongdirnar og sá, hvussu alt hongur saman sosialt, broyttist støðan. Á redaktiónini eru fólk og fraktiónir, ymisk áhuga­mál og virðisgrundarløg, sosial hirakiir, og øll tilgongdin er tengd at so nógvum subjektivum ting­um. Tað eru eisini nógv frával. Hyggj­arin og lurtarin vita ikki um tað. Tá eg upplivi tað, so hoyri eg alt á ein annan hátt. Eisini har eru tað bara menniskju, og ting­ini fara ikki altíð gjøgnum pro­fessi­ on­ellar tilgongdir, men sosialar kon­struktiónir, og tað, ið kemur út, er eitt úrslit av hesum. Tað er einki guddómiligt yvir hesum, sig­ ur Høgni Mohr. – Journalistikkur er sera makt­ fullur. Tað er hann eisini merktur av. Men so kemur menniskja eisini í spæl. Maktsjúka er útbreidd mill­ um journalistar, og tað er hon eis­ ini millum politikkarar. Alt hetta tilsamans ger, at tað verður ong­ an­tíð tað sama aftur. Hetta er mín til­gongd til journalistikk, sigur rit­ høv­undurin. Ongan bil, fartelefon ella facebook Seinastu trý árini hevur Høgni Mohr arbeitt meir ella minni burturav sum rithøvundur. Hann hevur tó gjørt ymiskt annað ar­ beiði inn í millum. – Sjálvt um eg ikki seti stór krøv – eg havi til dømis ongan bil, onga fartelefon, eg royki ikki og eg drekki ikki – so eri eg eis­ini eitt kjøtligt menniskja, ið eis­ini havi tørv á eitt sindur av pen­ingi, men ikki so nógvum. Av fíggj­ar­ lig­um orsøkum havi eg tí tikið nakr­ar vaktir í útvarpinum ella í sjón­varpinum. Eg havi eisini ar­beitt fyri nakrar útlendskar sjón­varpsrásir. Mítt ynski er tó at skriva burturav, sigur vágbingurin í Havn. Draga lut um starvslønir Høgni Mohr hevur fleiri ferðir alment átalað Mentanargrunn Landsins, at grunnurin bara stuðl­ ar nøkrum fáum persónum. Um átalurnar hava gjørt mun, skal ikki sigast her, men seinast, Ment­ anargrunnurin játtaði starvslønir, fekk Høgni Mohr tillutað seks mán­aðir starvsløn. Tey 18 árini framm­anundan, tá ið starvslønir hava verið latnar, hevur hann bara fingið seks mánaðir starvsløn til­ samans. – Nú havi eg ikki fingið so stóran bita av køkuni. Men nú gerist eg ein partur av trupulleikanum, og tað er eitt sindur paradoksalt. Eg havi funnist at tí subjektiva valinum hjá Mentanargrunninum. Mær dámar ikki, at tað eru menniskju, ið skulu taka støðu til, hvør skal hava og hvør ikki skal hava. Mær dámar ikki formin. Betri hevði verið at havt ein posa við øllum nøvn­unum í, og so skuldi onkur kon­tór­mús í Mentamálaráðnum drigið nøvn upp, sum fingu starvs­ løn. So kundi eingin siga, at við­ komandi fær, bara tí at eitt ella annað. Carl Jóhan Jensen er ein góður rithøvundur, og eg unni honum alt tað, ið hann hev­ur fingið. Men alt tað sosiala í Før­ oy­um er ræðuligt. Bæði tí at tað er subjektivt, men eisini tí at tað verð­ur yvirkompenserað, soleiðis at onkur ikki fær, tí at viðkomandi kennir onkran í nevndini ov væl, sigur Høgni Mohr. Ber til at liva av starvsløn burt­ urav? – Tá ið eg ikki havi dýrar vanar, so skal ikki so nógv til. Eg havi ikki facebook, og eg brúki bara teldupost til samskifti. Eg eri nógv, nógv meira effektivari við telduposti, enn øll, ið ganga runt við fartelefonum og facebook. Um eg fái eina nóg góða grund til at fáa mær fartelefon og facebook, so hevði eg kanska fingið mær tað, men eg havi ikki fingið grundina enn, sigur Høgni Mohr. Fleiri bøkur fyri framman Høgni hevur skrivað fleiri bøkur. Í Fractura nasi skrivar hann um ein súkklutúr til allar bygdir og býir í Føroyum, men eisini um hansara egna uppvøkstur og upplivingar. Bókin kemur í næstum út í danskari týðing. Hann er longu í gongd við at skriva aðra bók, nevniliga eina eksistentiella lívssøga, sum hann hevur arbeitt við síðani 2012. Hann hevur skrivað umleið 1000 síð­ ur, men bókin verður væntandi um­leið 300 síður, og nú er hann í gongd við at barbera 700 síður burt­ur. Hann vónar, at tann bókin kemur út komandi ár. Í vetur fer hann til Tjørnuvíkar at arbeiða við hesi bókini í fýra mánaðir. – Eg arbeiði best á tann hátt at fara burtur heimanífrá og bara hava skrivingina at hugsa um. Eg var eisini fýra vikur í Álandi í summar, og tá fekk eg nógv burt­urúr. Eg fór við súkkluni við Norrønu til Hirtshals og súkklaði allan­vegin til Áland, og fýra vikur seinni súkklaði eg heimaftur. Til­ sam­ans 1600 kilometrar, sigur Høgni Mohr. Svikin og bukaður Í bókini Fractura nasi er Høgni Mohr rættiliga persónligur og opin­skáraður, har hann millum annað kemur inn á, at hann sum smádrongur varð svikin og buk­ aður av stjúkpápanum. Tín bakgrund, merkir hon tína skriving? – Eg haldi, at mín uppvøkstur og tað DNA, ið eg havi í mær, hev­ur kanska gjørt, at eg havi leitað meira. Eg veit ikki, um tað hevði gjørt nakran mun, um upp­ vøksturin hevði verið ein annar. Tá ið eg var barn og ungur, lá nógv innibyrgt í mær. Tann drong­urin, ið eg var einaferð, er ikki til long­ ur. Eg eri ikki tann drong­urin. Mín høvuðsuppgáva við mín­ um lívi er at vera góður við tann dreingin. Hetta gevur ikki rætti­ liga meining, men eg haldi, at hetta er svarið upp á nakað sera eks­istentielt, um ein manglar kensl­una av móðurkærleika, sum eisini er eitt hugtak, ið fevnir um annað enn bara mammuna hjá ein­um. Tú mást onkursvegna ger­ ast tín egna mamma. Hetta ljóð­ar sera egoistiskt, men tað er sera eksistenstielt at hava ein mammu­ fig­ur. Hann definerar tína kenslu av, at tú ert verdur at elska. Um hetta hevur manglað í uppvøkstr­ in­um, so merkir hetta teg, sigur Høgni Mohr. Fractura nasi til film Ætlanin er, at Fractura nasi skal gerast til film. Torfinnur Jákups­ son hevur fingið rættindini, og hann arbeiðir í løtuni við at gera handritið til filmin. Høgni Mohr sigur, at hetta er hansara verk­ætl­ an, og tí blandar hann seg ikki upp í. Enn dugir Høgni ikki at siga, nær ella um filmurin kemur út. Vit eru lidnir at práta. Høgni fer á hjólhestin. Ætlanin eru tó ikki at súkkla teir nógvu kilometrarnar í dag. Men hvør veit – kanska onkrir nýggir tankastreymar koma, sum ein dag koma út í bók. BØKUR FRÁ HØGNI MOHR mær dámar ikki høgna hoydal, 2019  Slepp tær til heiti fani, 2018  Fractura nasi, 2017  Sannleikin um ástarævintýrið, 2013  Tá deyðin verður avdúkaður, 2010  Ali babba og 49 aðrar blaðgreinir, 2006  Askur & Embla, 2006 (týðing) Betri hevði verið at havt ein posa við øllum nøvnunum í, og so skuldi onkur kontórmús í Mentamálaráðnum drigið nøvn upp, sum fingu starvsløn Framhald frá síðu 11