hósdagur 31. oktober 2019síða 20

FRÍGGJADAGUR 1. NOVEMBER 2019 SOSIALURIN 126 20 Fráfallið ov stórt Sambært tølunum hjá Yrkisdeplinum er fráfallið millum lærlingar í Føroyum alt ov stórt. Fráfallið svingar rættiliga nógv frá ári til árs; okkurt ár hevur fráfallið verið átta prosent, meðan okkurt annað árið hevur tað verið heili 42 prosent. Í miðal liggur fráfallið oman fyri 30 prosent, og hóast hetta er ikki eins nógv fráfall og í Danmark, so er tað ov høgt, metir arbeiðsbólkurin, ið skrivaði tilmæli til mentamálaráðharran í fjør. Sambært tilmælinum kunnu vera ymsar orsøkir til, at fráfallið er so stórt, men skúlarnir meta, at ein av høvuðs­ orsøkunum er, at næmingarnir vita ov lítið um yrkið og yrkisleiðina, áðrenn teir søkja lærupláss. Fyrr lærdu nógv ung eitt sindur til handverk heima við hús, og hetta virk­ aði sum kunnleikastøði til víðari út­búgv­ ing innan yrkið. Í dag er nógvar familj­ur og nógv húski, ið einki tilknýti hava til nakað handverk, og tískil hava næm­ing­ ar­nir ikki tann førningin, tá teir søkja læru­pláss. Samstundis er handverk, ella P-fak, sum tað varð kallað nógvastaðni, ikki part­ur av skúlagongdini eftir 6. flokk í flestu føroysku fólkaskúlunum long­ur. Hetta hevur eisini við sær avmarkaðan kunnleika til tær ymsu yrkisútbúgvingarnar. Í tilmælinum verður skotið upp at bjóða út støðisár innan yrkisútbúgvingar til teirra, ið ikki hava skrivað undir lærlingasáttmála. Støðisárið skal virka fyri, at næmingar fáa royndir innan ymsu yrkini í eitt tíðarskeið, soleiðis at avgerðargrundarlagið verður breidri, og hetta skal so aftur minka um fráfallið. Tað almenna skal hava fleiri lærlingar Tað almenna skal hava størri leiklut í at útbúgva nýggjar lærlingar, serliga innan skrivstovuyrki og onnur yrki, ið einamest virka innan almenna geiran. Tað er ein av niðurstøðunum í til­mæl­ inum, ið varð handað menta­mála­ráðn­um í fjør. Tørvurin hjá tí almenna á føðslu­at­ støð­ingum er stórur, men í løtuni eru bert trý arbeiðspláss hjá tí almenna góð­kend at taka inn lærlingar. Hetta bend­ir sambært tilmælinum á, at bert trý almenn starvspláss útbúgva føðslu­ at­støðingar, og hetta er ikki nokk til at nøkta almenna tørvin. Føðsluatstøðingar og føðsluhjálparar arbeiða nógv innan almennar stovnar, so sum á kantinum, dagstovnum og ellis­heimum, har uppgáva teirra er at tryggja heilsugóðan mat, ið livir upp til altjóða føðslutilráðingar. Útbúgvingin er annarleiðis í mun til kokkayrkið, tí føðslu­atstøðingurin skal eisini hugsa um føðslu­virðið í matinum heldur enn bert matupplivilsið. Men av tí at tað er ov trupult at fáa læru­pláss innan føðsluatstøði hjá tí al­ menna, velja fleiri at fara í kokkalæru ístað­in, og hetta er ein trupulleiki, stend­ ur í tilmælinum. Hóast tað almenna er og hevur verið við til at útbúgva fólk til skrivstovuhald, so er parturin hjá tí almenna alsamt minkaður seinastu árini, og nú eru bert 25 prosent av øllum lærlingum innan skrivstovu í almennari læru. Verður hugt at øllum merkantila økinum, eru bert 10% av øllum lærlingum, sum verða útbúgvin innan almenna geiran. Tað almenna hevur hevur eisini stóran tørv á KT-útbúnum fólki, serliga KT- supportarum. Tað almenna tekur í løtuni ikki lærlingar innan yrkið, og hetta skuldi verið broytt, soleiðis at tað almenna eisini átekur sær sín part í at útbúgva KT-supportarar, stendur í tilmælinum, tí hetta er samstundis eisini ein vinna, ið privati arbeiðsmarknaðurin hevur stóran tørv á. Yvirhøvur eigur almenni geirin at gera eina avtalu um eitt støðugt lærlingatal, eins og tað privata skal, stendur í til­mæl­ in­um. Tað almenna skal greina, hvussu stór­ur tørvur er á lærlingum innan ymsu yrkini, og síðani skulu mál ásetast fyri, hvussu nógvir lærlingar skulu út­búgv­ ast innan yrkini, sum til dømis skriv­ stovu­fólk, føðsluatstøðingar og KT- supportarar. Nýggir lærusáttmálar innan fimm størstu yrkisgreinarnar 10 25 40 55 70 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Timbur El Kontór Maskin Handil STEINAR PATURSSON TEMA: lærlingar