mánadagur 4. november 2019síða 4

4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 4. november · Nr. 127 TÍÐINDI Heilsa snýr seg ikki bert um kost og rørslu. Nei, hon snýr seg eisini í stóran mun um virðisgrundarlag, samleika og fólkaræði, sigur Magni Mohr, formaður í Fólkaheilsuráðnum Annika Kunoy Im annika@sosialurin.fo Magni Mohr er ørkymlaður. Heilsu­støðan hjá monnum - bæði í Føroyum og aðra staðni í heiminum – er verri enn heilsu­støðan hjá kvinnum. Hetta má ikki fara framvið, og tí heldur hann, at Javnstøðu­ nevnd­in átti at tikið evnið upp. Hann greiðir frá, at rákið er tað sama í Føroyum, sum tað er aðra staðni, hóast vit nýliga veruliga hava sett hol á hetta kjakið her heima. Í miðal liva menn fýra ár styttri enn kvinnur. Orsøkirnar eru fleiri: menn drekka og roykja meir, røra seg minni, fara seint til lækna og fáa fleiri fólka­sjúkur enn kvinnur. Eis­ ini eru tað fleiri menn enn kvinn­ur, sum gera sjálvmorð. Um­framt tað, so vísir tað seg, at dreingir klára seg verri í skúl­anum enn gentur. Í framkomna heiminum standast nógvar av sjúkunum av óheppnum lívsvanum. World Health Organization (WHO) metir, at ósunnur livi­ hátt­ur er orsøkin til 70 prosent av teimum sjúkunum, ið raka menn harðast. Í dokumentarinum hjá Kring­varpinum »Teir váðafúsu menn­inir«, ið varð vístur 2. mai í ár, segði Jansy Gaardlykke, ráðgevandi sjúkrarøkt­ar­frøð­ ing­ur hjá Krabba­meins­felag­ um, at menn fara seinni til lækna og taka ikki ávaring­ar­ tekini teir hava í álvara. Og tá teir fara til lækna, so er tað ofta ikki av egnum ávum. Kvinn­ur venda sær eisini oftari til Krabbameinsfelagið, har 80 prosent fráboðanum eru frá kvinnum og bert 20 pro­sent frá monnum. Meir enn kropsligar sjúkur Øll parametur vísa, at menn duga verri at lurta eftir heilsu­ ráð­um enn kvinnur, og av­ leiðingin fevnir breiðari enn krops­ligar sjúkur. - Vit ynskja sum fólka­ heilsa­ráð at seta fokus á hend­ an vaks­andi trupulleikan, stað­fest­ir Magni Mohr. Lív Patursson, samskipari í javnstøðumálum, tekur undir við Magna Mohr í, at Javn­ støðu­nevndin hevur ábyrgd í hesum ójavnanum millum kyn­ini. - Umframt at hava eftirlit við at javnstøðulógin verður hildin, hevur javnstøðu­nevnd­ in millum annað eisini ábyrgd av at vera ráðgevi hjá myndug­ leikum, stovnum, feløgum og einstaklingum í javnstøðu­ spurn­ingum og at geva tilmæli í javn­støðumálum. Eitt tilmæli, sum javnstøðunevndin hevur havt er at varpa ljós á menn og heilsu, tí vit viðurkenna, at hetta krevur uppmerksemi. Tað er umráðandi altíð at gera greitt, at javnstøða ikki er eitt kyn­s­kríggj, og at tað altíð eru tvær ella fleiri síður av somu medalju. Tá vit tosa um serlig vánalig kor fyri menn, tosa vit ikki um ein mann­fólka­trupul­ leika burturav, men vit tosa um ein samfelagstrupulleika, sum er orsakað av ójavnstøðu og ójøvnum umstøðum og livikorum fyri menn, kvinnur og onnur. Á sama hátt, tá vit tosa um øki, har serliga kvinnur eru fyri vanbýti, er ikki talan um ein kvinnu­trupul­leika, men ein sam­felags­trupulleika sum vit øll í fel­ag - og myndug­ leikarnir sum vara av - hava ábyrgd av at við­urkenna, varpa ljós á og gera nakað við, stað­festir Lív Pat­urs­son. Mannfólk eru ikki bert fyri vanbýti, tá talan er um van­ ligastu kropsligu sjúkurnar, so sum krabbamein, hjarta- og æðra­sjúkur og diabetis. Teir eru eisini grundleggjandi fyri vanbýti heilt frá barnaárum, og talan er um virðis­grund­ar­ lagið í samfelagnum, samleika og fólkaræði. Inntriv í barnaárum - Heilsa er ikki bara gularøtur og rennitúrar, staðfestir for­ maðurin í Fólkaheilsuráðnum. Talan er eisini um ein javn­ støðu spurning, tí hevur annað kynið tað verri innan eitt ávíst øki, so má man taka kyns­pol­it­ iska støðu, tí sosiala støðan hjá dreingjum og monnum er tengd at, at hetta verður tikið upp, sigur formaðurin í Fólka­ heilsuráðnum. Lív Patursson leggur aft­ur­ at, at trupulleikin er tann, at vit hava sera stirvnar rammur og væntanir til bæði menn og kvinnur í føroyska sam­felagn­ um. Hon greiðir frá, at tað ser­ liga er, tá børn eru frá fimm til TALAN ER UM JAVN Menn eru fyri heilsuvanbýti: Kanningar vísa, at menn generelt eru verri fyri heilsuliga enn kvinnur, og tí varpar Fólkaheilsuráðið ljós á menn og heilsu. Sum liður í javnstøðupolitikkinum hjá tí almenna ynskti Fólkaheilsuráðið betur javnstøðu á heilsuøkinum. Tí varð fólkaheilsuráðstevnan “Hvussu hevur tú tað, Maður?” hildin í januar mánaða í ár. Undirtøkan til ráðstevnuna var ómetaliga stór, og formaðurin í Fólkaheilsuráðnum, Magni Mohr, heldur, at hon setti ferð á orðaskiftið um evnið. Hevur annað kynið tað verri innan eitt ávíst øki, so má man taka kynspolitiska støðu Hevur annað kynið tað verri innan eitt ávíst øki, so má man taka kynspolitiska støðu Tá vit tosa um serlig vánalig kor fyri menn, tosa vit ikki um ein mannfólka­ trupulleika, men um ein samfelags­ trupulleika sum er orsakað av ójavnstøðu og ójøvnum umstøðum og livikorum fyri menn, kvinnur og onnur Fakta Magni Mohr, formaður í Fólkaheilsuráðnum, undrast á, at evnið ikki verður tikið upp sum eitt javnstøðutrupulleiki