hósdagur 14. november 2019síða 26

FRÍGGJADAGUR 15. NOVEMBER 2019 SOSIALURIN 132 26 Óli Jacobsen Óli Jacobsen B ókin um Njál Djurhuus er ein serlig søga um eina serstaka ætt, og ein serligan mann við eini serligari konu, Erna. Fyri 20 árum síðani kom ein bók um Njál og Ernu í Noregi. Hóast okkurt gongur aftur, so er hetta ein heilt onnur bók, serliga ætlað føroyskum lesarum. Her eru eisini fleiri onnur øki komin við, eisini um tann horvna pápan, sum Njál fann aftur. Omman avgjørdi, hvar skápið skuldi standa Bókin byrjar við eini lýsing av ættunum hjá teimum báðum. Abbi Njál, Olivar, var úr Kollafirði og omman, Anna Sofía, var ættað úr Miðvági. Sum nógvar konur tá í tíðini var hon ”maðurin” í húsinum. Tá ið hon helt, at tað ikki var nóg liviligt í Kollafirði, flutti hon til Havnar við børnunum. Hetta hendi, meðan maðurin var til skips. Tá ið hann kom heim aftur, lá ein seðil á borðinum, sum segði nakað soleiðis: ”Góði Olivar. Vit eru flutt til Havnar. Tú kann koma aftaná um tú hevur hug.” Tað gjørdi hann so. Tey búðu í Portugalinum í Tinganesi, har tey høvdu eina hædd, so her hevur ikki verið nógv pláss til hesa stóru familju. Hvør var pápin? Longu tá ið Njál var føddur, skapti hann søgu. Hann man hava verið eitt av teimum fyrstu eingilskmannabørnunum, sum vóru úrslit av bretsku hersetingin í apríl 1940, føddur í apríl 1941. Mamma hansara, Sofía, var bara 16 ára gomul, tá ið hon fekk hann. Tað er lætt at rokna út, at her hevur onkur gjørt skjótt av. Eingin visti nakað, so hetta hevur verið ein øgiligur hvøkkur, tá ið Njál kom til verð­ina . Eftir at vera komin fyri seg eftir hvøkk­ in, avgjørdu omman og abbin, at ”hendan drongin eiga vit”, og hann vaks upp í hesi stóru familju, sum taldi tilsamans 10 systk­ in. Njál fekk ein góðan barndóm, og hann minnist einki til, at hann varð happaður, sum ikki var heilt óvanligt hjá børnum í hesi støðu. Hansara familja vardi hann, men hinvegin fekk mamman, Sofía, at hoyra fyri sítt ”brotsverk.” Hetta skapti hjá henni ein hug at hjálpa teimum veiku, ein kensla sum seinni eisini gjørdist drívmegin hjá Njáli. Sum Njál vaks upp fekk hann hug at vita, hvør pápin var. Onnur børn høvdu ein pápa men ikki hann. Men her fekk bara at vita, at hann var funnin í bilinum hjá Doktor Poulsen. Men longsulin eftir at kenna pápan hvarv ikki. Bókin er eisini søgan um, hvussu hann seint í lívinum fann pápa sín. T.v.s. hann var deyður tá, men hann fann sína ætt, og fekk at vita um pápan. Tað vísti seg, at hann var ein ordans maður. Hann var góður við Sofíu og vildi fegin hava samband við sín lítla son. Hann hevði eisini goldið alt hann skuldi og kanska meira afturat. Men omman og abbin vildu ikki, at pápin, James, fekk samband tey bæði. Soleiðis vóru tíðirnar tá, og hetta var uttan iva gjørt í góðari meining. Tað var kanska líka frægt. Annars kundi Njál havt endað sum ein ókendur skoti! Henda søgan er eisini endurgivin á ensk­um seinast í bókini sum eitt íkast til søg­una um føroyska hermannabørnini, sum nú verður atkomilig hjá enskttalandi áhug­aðum. Petur Háberg kemur inn í myndina Njál vaks upp fyrstu árini úti á Reyni, og hann roknar seg sum ein rættan reyna­ drong. Tí eigur Reynið við Tinganesi og fólk­ini har eisini umrøðu í bókini. Seinni fluttu tey yvir í Lon, revagarðarnar. Familjan hjá Njál bleiv skjótt ein partur av Frelsunarherinum í Havn. Her kom Erna eisini, og tey blivu góð. Tað sá gott út hjá teimum. Njál hevði fingið arbeiði á Gjald­stovuni, og hetta skuldi verið eitt trygt framtíðarstarv. Men tá er tað, at Petur Háberg, kendur mað­ur í Brøðrasamkonuni í Havn, kemur inn í myndini. Hann sá fyri sær, at Njál var ein mað­ur, sum hevði evni á tí andaliga økin­um, og hann eggjaði Njál til at fara hesa leiðina. Tað vísti seg, at Erna hevði gingið við sama kalli, men hon tordi ikki at siga tað við Njál av ótta fyri at missa hann. Nú tað vísti seg, at tey vóru samsint, var avgerðin løtt at taka, og í 1961 fóru tey á offiserskúla hjá Frelsunarherinum í Noregi. Út á gøtuna at hjálpa illa støddum Eftir at tey høvdu virkað ymsastaðni í Nor­egi, og eisini í Íslandi, byrjar í 1985 eitt ser­ligt tíðarskeið í teirra lívi, nevniliga í Fyrlyset í Urtegata í Oslo. Her er tað, at tey sum eru ringast fyri í samfelagnum koma, og tað verður nógv tikið til tann innsatsin, sum Erna og Nájl gjørdu fyri hesi fólk. Hetta var bæði tímiliga, sum t.d. við mati, reinføri og klædna­vask, og so tað andaliga. Erna hevði annars ein avgerandi leiklut í hesum verki, og bókin er eisini ognað minn­inum um hana. Tey vóru nógv sum rokn­aðu hana sum ein mamma, sum tey altíð kundu koma til. Hon andaðist í 2016. Fótbóltur ger undurverk Erna og Njál staðfestu, at tað er týdning­ ar­mikið at geva hesum fólkum nakað, sum tey kunnu ganga uppí við lív og sál fyri at koma burtur úr teirra støðu. Eitt av hesum er fótbóltur. Og sjálvt um hann, sum skrivar bókins stórt ikki hevur verið til ein fótbóltsdyst í lívinum, so eitur ein part­ur í bókini ”Fótbóltur ger undurverk”. Tískil byrjaði Njál í 1995 eitt fótbóltslið av “gøtufólki”. Hetta gav so góð úrslit, at nú eru enntá HM kappingar í gøtufótbólti, har tað andaliga eisini eigur sítt pláss. Hetta hevur eisini fingið nógvar menn upp á rætt kjøl aftur. Sjálvur er Njál áhug­ að­ur í fótbólti, og so merkiligt er tað, at tann ókendi pápin gjørdi tað sama við dreing­ir heima í Skotlandi fyri at fáa teir á rætt­kjøl. Filmur kann eisini nýtast í hesum verki. Eisini hevur Njál verið við til at skapa film­ in »Gatas Gynt«, har sjónleikararnir vóru »gøtufólk«. Tað vísti seg, at fleiri av teim­ um vóru framúr sjónleikarar. Sjálvur hevði Njál leiklutin sum prestur. Hesin film­ur var eisini við til at fólk góvu hesum fólk­ um ans. Ein av hesum sjónleikarum var Synn­ øve, sum stutt eftir doyði orsakað av yvir­ gangi hjá rúsevnisseljarum. Hon átti fýra synir, og nú tekur Njál hond teir av henn­ ara synum., sum tað er eydnast at koma í Bókin »Njál - ljós í skugga« er søgan um ein sermerktan føroying, sum hevur gjørt mun at hjálpa teimum veiku. Her kann fótbóltur eisini nýtast SIÐSØGA Njál: ØLL KUNNU VERA LJÓS Í SKUGGA Ein felagi er deyður á gøtuni, og Njál er boðsendur Njál á vitjan hjá teimum heimleysu í Urtegata