hósdagur 21. november 2019síða 21

FRÍGGJADAGUR 22. NOVEMBER 2019 SOSIALURIN 135 21 ferðslan skal koyra ‘frá A til B’. Verandi vegakervi: Verandi vegastrekki úr rundkoyringini í Gøtudali til Skipaneskrossin er um­ leið 5,1 km langt. Haðani eru 7,8 km til tunnilsmunnan í Rókini á eyst­ ara armi, meðan tað eru 18 km til tunnilsmunnan á Strondum á vest­ ara armi á fjørðinum. Úr Rókini til Hvíta­nes er Eysturoyartunnilin 9,7 km langur, meðan hann av Strondum til Hvítanes er 9,2 km langur. Tað merkir, at eftir verandi vega­ kervi er samlaði teinurin úr Gøtudali til Hvítanes gjøgnum Eysturoyartunnilin 22,6 km langur, um farið verður eftir eystara armi á Skálafjørðinum, með­ an teinurin umvegis vestara arm á fjørðinum er 32,3 km. Munurin er slak­ar 10 km. Loysn 1, Gøtudalstunnilin: Loysnin, sum Landsverk mælir til, fevnir um ein 3,2 km langan tunnil og 0,4 km av nýggjum tilkoyringarvegum mill­um Gøtudal og Ánir innarlaga á Skála­fjørðinum. Við Gøtudalstunlinum verður vega­ strekkið millum Gøtudal og Ánir stytt úr verandi 9,5 km niður í 3,6 km, altso styttir hesin tunnil teinin úr Gøtudali til vestara arm á Skálafjørðinum umleið 6 km, so samlaði teinurin um­ vegis Eysturoyartunnilin til Hvítanes hendan vegin gerst 26,3 km. Hetta er tó framvegis slakar 4 km longri enn teinurin úr Gøtudali til Hvítanes eftir eystara armi á Skála­ fjørð­inum (22,6 km). Tað merkir eisini, at tá komið er til Ánirnar ígjøgnum Gøtudalstunnilin, er írestandi teinurin til Hvítanes nærum júst tann sami (22,7 km), sum teinurin úr Gøtudali umvegis Gøtueiði og eystara arm á fjørðinum til Hvítanes (22,6 km). Fyri ferðsluna til Havnar verður Gøtudalstunnilin tí í royndum, allur sum hann er, ein umvegur, samanborið við koyriteinin um Gøtueiði og eystara arm á Skálafjørðinum. Gøtudalstunnilin vil tó reelt stytta koyristrekkið millum Gøtudal og bygdirnar á vesturarminum á Skálafjørðinum umframt í Norðureysturoy og Sundalagnum við 6 km, so fyri ferðsluna úr Norðoyggjum og eysturbygdunum á Eysturoy til henda partin av landinum verður Gøtudalstunnilin ein góður fyrimunur. Sum nevnt eru ábendingar um, at henda ferðsla (umleið 2.500 akfør) – og ikki ferðslan til Havnar (um­leið 1.500 akfør) – kann metast sum “høvuðsferðslan” í Gøtudalstunlinum. Hóast framvegis at vera ein um­ vegur fyri ferðsluna til Havnar, metir Lands­verk, at vegna tær ymisku forð­ ingarnar á verandi farleið eftir eyst­ ara armi á Skálafjørðinum kann Gøtu­ dals­tunnilin spara ferðsluni til Havnar tveir minuttir, um farið verður tann veg­in og víðari eftir vestara armi á fjørð­inum. Loysn 4, Nýggjur umkoyringarvegur millum Gøtudal og Gøtueiði: Her er talan um eitt 4 km langt, nýtt landsvegastrekki, sum byrjar við verandi rundkoyring í Gøtudali, haðani tað gongur vestari og hægri í lendinum enn verandi landsvegur og fer niðan um bygda økið við Gøtugjógv, áðrenn tað fer tvørtur um gjónna og síðan verður bundið í verandi veg á Gøtueiði – sí Mynd 2. Samanborið við verandi veg fer hesin teinur at liggja burtur frá bygdum økjum, vera eitt vet styttri (umleið 0,2 km) og hava eitt mun­ andi minni hall. Við honum fær øll ferðslan norðaneftir ein meira laga­ ligan, skjótan og samanhangandi lands­veg enn í dag. Kommunan kann so yvirtaka verandi landsveg til onnur endamál. Við hesi loysn fer ferðslan til Havn­ar í høvuðsheitum framvegis at koyra umvegis eystara arm á Skála­ fjørðinum. Samlaða strekkið verð­ur einar fýra km styttri enn um­vegis ætlaða Gøtudalstunnilin og vestara arm á fjørðinum, men henda ferðsla skal har aftur ímóti gjøgn­um bygd økir stórar partar av teinin­um frá Skipa­nes­krossinum til tunnils­munn­ an í Rók. Og hetta er sjálvandi ein avbjóðing. Gjøgnumkoyringarvegur av Glyvrum út í Rók Ferðsluframrokningar hjá Landsverki vísa, at tá Eysturoyartunnilin let­ur upp, fer ferðslumynstrið við Skála­ fjørðin at broytast munandi. Ferðsl­an á landsvegnum í Søldarfirði, Lamba­ r­eiði og Glyvrum veksur tó lítið, tí pendl­araferðsla (til Havnar og part­víst yvir um fjørðin) fer tá til Eystur­oyar­ tunn­ilin, tað vil siga úteftir heldur enn inneftir fjørðinum, sum hon ger í dag. Longur úti, í Saltangará og serliga í Runa­vík, gerst ferðslan tó alsamt størri, eftir at Eysturoyartunnilin er tikin í nýtslu. Til dømis fer ferðslan fram við Skúlanum við Løkin, tætt við tunnilsmunnan í Rók, at vaksa úr ver­ andi 3.000 til 7.100 akfør. Verður Gøtu­ dals­tunnilin gjørdur, minkar hetta tal aftur niður í 5.600 akfør, samstundis sum talið av akførum á vestara armi á Skálafjørðinum – millum Skála og Strendur – veksur úr 1.400 upp í 2.800 akfør. Ferðslutølini báðu megin fjørðin benda tí samsvarandi á, at dagliga talið av akførum, sum norðaneftir skulu í Eyst­uroyartunnilin, fer at liggja um­ leið 1.400 – 1.500. Hesi ferðslutøl vísa eisini, at ferðslu­vøksturin í Runavík fyri ein minni part kemur norðanífrá, meðan tann størri parturin kemur frá lokaløkinum, tað er bygdunum av Skipa­nesi/undir Gøtueiði og út til Runavíkar og úr Rituvík og Æðuvík, umframt frá lokalferðsluni tvørtur um fjørðin gjøgnum Eysturoyartunnilin. Bøtast kann tó um trupulleikarnar við tí økta ferðslutrýstinum í Saltan­ gará og Runavík við at gera nýggjan gjøgn­umkoyringarveg av Glyvrum, um­vegis verandi fjøruveg, til rund­ koyr­ingina við tunnilsmunnan í Rók (sí Mynd 3). Um rætt verður borið at, kann størsti parturin av eyst­ur­oyar­ tunnils­ferðsl­uni norðan­eftir umframt úr lokaløkinum av Skipanesi/undir Gøtu­eiði og út á Glyvrar, kanaliserast eftir hesum vegi, so henda ferðsla kann koyra nøkulunda ótarnað til tunnils­munnan í Rók, samstundis sum ferðslu­trýstið úti í Runavík minkar munandi. Av ósøgdum grundum mælir Lands­verk tó ikki til at gera henda veg, men upplýsir at politisk avgerð er tikin um, at gjøgnumkoyringarvegurin skal gerast sum avleidd verkætlan av Eystur­oyartunlinum. Kostnaður Loysn 1, Gøtudalstunnilin við tilkoyr­ ing­arvegum, verður av Landsverki mett at kosta millum 284 og 346 mió. kr. at gera og umleið 2,3 mió. kr. um árið at halda við líka, meðan Loysn 4, um­koyringarvegurin, er mett at kosta millum 85 og 105 mió. kr. at gera og 1,3 mió. kr. um árið í viðlíkahaldi (landið vinnur tó óivað hesar viðlíka­ halds­útreiðslur av vegnum inn aftur við tað, at landið tá sleppur undan at viðlíkahalda verandi landsveg, sum kann latast kommununi). Gjøgn­um­ koyr­ingarvegurin Glyvrar-Rók, við loka­rennu, er mettur at kosta 126 mió. kr. at gera og 0,6 mió. kr. um árið at viðlíka­halda. Samandráttur og niðurstøða Hvat er nú skilabest at gera – ein Gøtudalstunnil (Loysn 1), sum Lands­ verk mælir til, ella ein umkoyringarveg millum Gøtudal og Gøtueiði (Loysn 4)? Sum skilst, er politisk avgerð tikin um at gera gjøgnumkoyringarveg mill­um Rók og Glyvrar uttan mun til, hvør av nevndu loysnum verður vald. Hetta er tó ikki ein verkætlan, sum Landsverk mælir til, hóast víst verður á tørvin. Ei heldur tykjast ferðslu­fram­ rokn­ingarnar hjá Landsverki at taka hædd fyri hesum vegi. Loysn 1 – Gøtudalstunnilin – verð­ ur ein týðiligur fyrimunur fyri ferðsl­ una ímillum Norðoyggjar, Fuglafjørð, Leirvík og Gøtu øðrumegin og vest­ urarmin á Skálafjørðinum, Norður­ eysturoy og Sundalagið hinu­megin (ferðsla, sum ikki skal í Eystur­oyar­ tunn­ilin, umleið 2.500 akfør). Gøtudals­ tunn­ilin styttir henda tein við 6 km (umleið 5 minuttir), og ferðslan sleppur undan at koyra ígjøgnum bygda økið við Gøtugjógv og um Gøtueiði. Helmingurin av allari ferðsluni norð­aneftir, nevniliga ferðslan til og frá eysturarminum á Skálafjørðinum (3.900 akfør), fær onga nyttu av hesi loysn, tí henda ferðsla skal framvegis gjøgnum bygda økið við Gøtugjógv og eftir tí bratta vegnum millum Syðrugøtu og Gøtueiði. Tann ferðslan úr Norðoyggjum og eysturbygdunum á Eysturoy, sum skal til Havnar og aðrastaðni ígjøgnum Eysturoyartunnilin, fær heldur ikki nógva nyttu av Gøtudalstunlinum. Hon sleppur undan trupulleikunum við Gøtugjógv, Gøtueiði og trongsl­in­ um út eftir eystara armi á Skála­fjørð­ in­um. Men av tí at teinurin umvegis Gøtu­dals­tunnilin er 4 km longri, sparir hon íalt bara tveir minuttir av koyritíð. Henda sparing er sera lítil og hevur ta løgnu fortreyt, at nevndu trupul­ leik­ar ongantíð mugu loysast. Men politisk avgerð er jú longu tik­ in um at gera gjøgnumkoyringarveg mill­um Rók og Glyvrar. Og ilt er at ímynda sær, at eingir aðrir batar koma her á leiðini, sum frá líður, til dømis ein nýggjur vegur millum Gøtudal og Gøtu­eiði, sum úti við 4.000 akfør fram­ vegis hava tørv á. Tá hesir (og aðrir?) batar verða gjørd­ir, er sannlíkt at ferðslan til Havn­ar aftur fer at leita sær hendan veg­in, sum tá verður bæði styttri og skjót­ari enn teinurin umvegis Gøtu­ dals­tunnilin. Samanlagt merkir hetta, at Gøtu­ dals­tunnilin er nærum til púrt onga nyttu fyri ferðsluna norðaneftir til Havnar – tað eru tey 1.400-1.500 ak­ før­ini, sum Landsverk skírir “høvuðs­ ferðsl­una”. Gøtudalstunnilin loysir heldur ongar ferðslutrupulleikar í Runavík í sambandi við Eysturoyartunnilin. Hann tekur í besta føri so dánt ov­asta tindin av hesum trupulleika. Sum nevnt vísa framrokningar hjá Lands­ verki, at ferðslan fram við Skúlanum við Løkin fer at vaksa úr verandi 3.000 upp í 5.600 akfør um dagin, hóast Gøtu­dals­tunnilin verður gjørdur og øll ferðsla til Havnar fer tann vegin – sum altso er ivasamt. Umframt at skula metast upp ímóti ferðsluligu fyrimununum, sum Loysn 4 ber í sær, kostar Gøtudalstunnilin meira enn tríggjar ferðir so nógv at byggja – og er dýrari at reka. Loysn 4 – ein umkoyringarvegur mill­um Gøtudal og Gøtueiði – er har aftur ímóti til gagns fyri alla ferðsluna til og frá Norðoyggjum, Fuglafirði, Leirvík og Gøtu – og ikki einans fyri ann­an helmingin av henni. Øll henda ferðsla sleppur tá undan at koyra ígjøgn­um bygda økið við Gøtugjógv og fær ein skjótan og lagaligan veg við lítlum halli eftir øllum hesum strekki. Verandi landsvegur millum Gøtu­ dal og Gøtueiði kann tá latast komm­ un­uni, sum vónandi kann fáa nógva og góða nyttu burtur úr honum, umframt at sloppið verður undan allari óviðkomandi ferðslu við Gøtugjógv. Henda loysn kostar einans ein brøkpart av Gøtudalstunlinum, so bæði Loysn 4 og gjøgnumkoyringarvegurin Rók-Glyvrar kunnu gerast fyri munandi minni samlaðan kostnað enn Gøtudalstunnilin (sí Talvu 1). Enntá kann ætlaði vegurin yvir bygdini í Skála­firði (60 mió. kr.) lættliga rúmast aftur­at innan fyri kostnaðarkarmin fyri Gøtudalstunnilin. Soleiðis kunnu stórir partar av vegakervinum úr Gøtudali til Gøtu­ eiði og eftir eystara armi á Skála­ fjørð­inum, umframt yvir Skála­ firði, nútímansgerast til fyrimun fyri alla ferðsluna har á leiðini og fyri minni samlaðan kostnað enn Gøtudalstunnilin. Hetta kann eisini gerast stigvíst, meðan Gøtu­dals­tunn­ il­in má gerast í einum – sum óivað tann størsta føroyska tunnilsíløgan á landi nakr­antíð. Talva 1. Mettur kostnaður fyri tær ymisku verkætlanirnar (mió. kr.). Tølini eru frá samferðslufrágreiðingini hjá Landsverki: http://www.landsverk.fo/?id=2455. Mynd 3. Gjøgnumkoyringarvegurin av Glyvrum út í Rók. Landsverk mælir ikki til hesa loysn, men upplýsir at politisk avgerð er tikin um, at gjøgnumkoyringarvegurin skal gerast sum avleidd verkætlan av Eysturoyartunlinum (lagað til eftir mynd í samferðslufrágreiðing hjá Landsverki: http://www.landsverk. fo/fo-fo/samferðsluaetlanin-2018-2030/stoerri-iloegur-komandi- arini/gjoegnumkoyringarvegur-runavik-saltangara).