hósdagur 28. november 2019síða 13

FRÍGGJADAGUR 29. NOVEMBER 2019 SOSIALURIN 138 13 ikki hava fingið svar uppá, sigur Rolf Guttesen. Vísindaligt arbeiði – men lættlesiligt Hann hevur í 35 ár undirvíst á lærda háskúlanum í Keyp­ manna­havn í mentanar­ligari geo­grafi. Fyri nøkrum árum síðani undirvísti hann eisini á Fróðskaparsetri Føroya í søgu­ ligari geografi í nøkur fá ár. – Tá ið eg undirvísti á setri­ num, vóru vit nakrir, ið høvdu 1800 talið sum eina verkætlan. Tá fekk eg betri møguleika at seta meg inn í tíðarskeiðið. Og nú eg eri pensjóneraður, havi eg sitið mest sum burturav og arbeitt við hesum. Eg havi ongantíð skrivað so nógv sum nú, og hetta er vorðið mítt høvuðs­verk. Eg havi arbeitt vísindaliga, tað vil siga, at eg eri farin til upprunakeldurnar, og eg havi nógvar kelduávísingar og fótnotur í bókini. Men eg havi roynt at skrivað tað á einum lættlesiligum máli, sigur Rolf Guttesen. Sett spor eftir seg Rithøvundurin vísir á, at tað er rætt, at Nólsoyar-Páll var ein fram­burðarmaður. – Tað er rætt, at hann bygdi nýggjan bóndagarð á Biskup­ støð í Klaksvík, og hann smíðaði skonnart­ina Royndina Fríðu í Vági – tá hevði einki skip verið bygt í Føroyum síðani miðøld. Hann gjørdi eisini fimm túrar við vøruflutningi. Poul P. Nolsøe man hava verið bæði ágrýtin og hugtakandi, men hann var eisini rættiliga sjálvráðin. Fiski­ skapinum kom sera lítil burtur­ úr, sigur Rolf Guttesen. Nólsoyar-Páll varð føddur í 1766 í Nólsoy og doyði í 1808 ella 1809, tá ið hildið verður at hann bleiv burtur við skipi. Umleið 20 ára gamal fór hann út at sigla. Hann las til skipara/ stýrimann í Keypmannahavn, og sigldi úti í nøkur ár, áðrenn hann kom aftur til Føroya. Fyrra konan hjá honum doyði, men hann giftist skjótt aftur við eini bóndadóttir úr Uppistovu á Oyri. Hann bygdi á Biskupstøð. Føroyingafelagið sá stórt í Nólsoyar-Páll Sambært Rolf Guttesen, var tað Føroyingafelagið í Keyp­manna­ havn, sum sá stórt í Nólsoyar- Páll. – Í 1880 – góð 70 ár eftir at Nólsoyar-Páll var deyð­ur og gloymdur av teim­um flestu – nevndi V.U. Hammers­haimb hann í eini talu í før­oy­inga­ felag­num. Hann nevndi hann sum ein av fyrimyndunum, vit før­oyingar eiga at síggja upp til. Ein av teimum, ið vóru til staðar tá, var Jakob Jakobsen. Hann skrivar eina longri grein um Nólsoyar-Páll, sum kemur á prent í Historisk Tidskrift í 1892. Í 1895 er fólkafundur í Nóls­ oy, har Jóanes Patursson held­ ur røðu. Hann nevnir millum annað, at vit eiga at seta Nóls­ oyar-Pálli ein minnisvarða. Tjóð­skaparrørslan hevði tørv á einum figuri, sum fólk kundu síggj upp til, sigur Rolf Guttesen. Hann vísir á, at keldurnar til vitanina um Nólsoyar-Páll í høvuðsheitum stava frá tí, sum Jakob Jacobsen skrivaði í 1895 og seinni í einum verki í 1912. Páll Nolsøe skrivaði síðani um­leið 100 síður um hann í 1953 í Siglingarsøguni, og seinni skrivaði Hans Jacob Debes um hann í Føroya søga, bind 3. Dømdur fimm ferðir – Í teimum skjølum, eg havi funn­ið fram, kann staðfestast, at Nóls­oyar-Páll ikki er ein tílík fyri­mynd, sum mytur um hann vilja vera við. Hann smuglaði vørur til Føroya og helt ikki lógir, ið vóru galdandi tá. Hann varð dømdur fimm ferðir, millum annað fyri at smugla og fyri ikki at geva rætt upp. Dómurin var, at hann skuldi rinda bøtur. Hann helt heldur ikki reglurnar um, at myndugleikarnir skuldu fáa loyvi at kanna vøruna, tá ið hann kom til landið við vøru, sigur Rolf Guttesen. Um orsøkina at oyramaðurin einki helt um Nólsoyar-Páll, sigur Rolf Guttesen. – Nólsoyar-Páll varð giftur við yngstu bóndadóttrini, men kortini fekk hann ein átta- marka­garð úti á Oyri. Tann elsta dóttir­in, sum vanliga plagdi at fáa mest tillutað, fekk bara ein fýra-markagarð. Eg spurdi, hví tað endaði soleiðis. Tá fekk eg svarið, at Nólsoyar-Páll hevði forbindilsi til Havnar. Kanska hevur tað nakað við tað at gera, sigur Rolf Guttesen. Væntar atfinningar Nú Rolf kemur við eini heilt aðrari mynd av Nólsoyar-Pálli, enn henni, vit hava hoyrt áður, væntar hann at fáa atfinningar. – Eg havi longu nú fingið nakr­ar atfinningar frá fólki, sum øsa seg upp og seta at mær. Men tað má eg bara taka. Eg kann í øllum førum skjalfesta tað, ið eg komi við. Eg kann eisini vísa á, at ein eingilsmaður, sum eitur Anthony Jackson í 1991 skrivaði eitt verk um Føroyar, sum varð kallað The Faroes: The faraway islands. Har skrivar hann mill­ um annað, at Nólsoyar-Páll verður kallaður ein tjóðarhetja og frælsishetja í Føroyum, men at staðfestast kann, at hansara av­rik eru yvirmett, og at hann gjørdi lítið í so máta, sigur Rolf Guttesen. Ongar politiskar orsøkir Hann afturvísir, at tað liggur nakað politiskt aftanfyri, at hann nú pilkar við glansmyndina av Nólsoyar-Páll. – Eg var gripin av tjóð­skapar­ veinginum og arbeiddi enntá á 14. September sum heilt ungur, men nú eri eg ein demokratiskur sosialistur. Eg havi einki politiskt mál við hesum. Mítt ynski er bara at nærkast veruleikanum og at fáa sannleikan fram, sigur Rolf Guttesen. Bókin kemur út í komandi viku, og tað er forlagið Glyvurs­ nes, ið gevur út. FRANTS@SOSIALURIN.FO Rolf Guttesen hevur skrivað bók um nólsoyingin Poul P. Nolsøe. Her vitjar hann í Nólsoy MYND: PRIVAT