hósdagur 28. november 2019síða 14

FRÍGGJADAGUR 29. NOVEMBER 2019 SOSIALURIN 138 14 TÍÐARGREIN Tíðargrein Kristina Háfoss Samstarvsavtala, altjóða umboðan og vinarskapur millum Føroyar og Katalonia gjørdu, at leiðin í undanfarnu viku lá uttanlands. Hetta var ein øðrvísi og hendingarík ferð og vika, sum stóð í ljósinum av politisku kreppustøðuni í Katalonia., skrivar Kristina Háfoss í tíðargrein í dag Fyrri partur Nýggj stjórnarskipan varð samtykt og síðan vrakað Í 2010 varð uppskot til nýggja stjórnar­ skipan klárt at seta í verk í Katalonia. Uppskotið ”Statute of Autonomy of Catalonia” var frá 2006, og var eitt úrslit av eini tilgongd, har fólkið í Katalonia skuldi fáa staðfest fleiri grundleggjandi rættindi. Eitt nú varð í uppskotinum staðfest, at fólkið í Katalonia er ein tjóð. At dómstólar skuldu undir katalanskt ræði, og at katalanska málið er høvuðsmálið í Katalonia. Uppskotið varð samtykt á fólkaatkvøðu í Katalonia og av tveimum parlamentum. Bæði tí katalanska og tí spanska. Sostatt var ætlanin at menna samstarvið millum Katalonia og Spania – men henda ætlan varð av ongum. Tí stutt eftir kolldømdi ein stjórnarrættarligur dómstólur nýggju stjórnarskipanina fyri Katalonia. Kann tykjast ótrúligt, at hetta skal bera til, enntá eftir fólkaatkvøðu og samtykt í tveimum parlamentum, men so varð. Hetta skapti sjálvandi eina kenslu av manglandi virðing og stóra ónøgd millum nógvar katalanar. Spanska stjórnin sagt nei til samrøðu Síðan hevur katalanska stjórnin í fleiri um­førum roynt at fáa samrøðu og sam­ráðing í lag við sponsku stjórnina um dagføring av ríkisrættarligu viður­ skiftunum millum tjóðirnar, men til fánýtis. Tí hevur katalanska stjórnin seinastu árini tikin til bæði vegleiðandi og vanliga fólkaatkvøðu um fullveldi. Men heldur ikki hetta hevur fingið sponsku stjórnina til samráðingarborðið. Tvørturímóti. Støðan er nú nærum so trupul sum hon kann vera. Í dag eru 9 fyrrverandi ráðharrar, tingfólk, forsetin í parlamentinum og leiðarar fyri felagsskapir, dømd 9-13 ára fongsul – vegna fólkaatkvøðuna í 2017 og virksemi í hesum sambandi – og fleiri fyrrverandi ráðharrar og onnur eru í útlegd. Á vitjan hjá fyrrverandi forseta Ein av hesum er fyrrverandi forsetin í Katalonia, sum nú eisini er valdur ting­ maður til ES tingið, Carles Puigdemont. Leiðin lá til Brússel, tí hann hevði boðið á vitjan, har hann býr í útlegd í hesum døgum. Hann hevur stóran áhuga fyri Føroyum. Ikki minst síðan vitjan hansara í Føroyum í fjør, tá hann luttók á ráðstevnu í Norðurlandahúsinum um sjálvsavgerðarrætt – saman við umboðum úr Skotlandi, Ný Kaledonia og Føroyum. Vit umrøddu støðuna í Katalonia, ES og Føroyum. Carles Puigdemont valdur í ES-tingið Val var til ES parlamentið í mai mánaða í ár. Hóast Carles Puigdemont fekk fleiri enn 1 millión atkvøður, og harvið fekk flest atkvøður í Katalonia, og varð valdur í ES tingið, so hevur Spania valt at forða honum at sleppa í ES-tingið. Sponsku myndugleikarnir krevja, at hann møtir í Madrid og skrivar undir eitt skjal. Hevði Carles Puigdemont gingið hesum á møti, hevði verið handtikin, og beindur fyri spanska rættin, har hann - so sum rættarskipanin í Spania í dag er samansett - ikki hevði fingið eina óhefta dómsviðgerð, og hevði kunna fingið upp í 25 ára fongsulsrevsing. Europeiskur dómstólur kann lata dyr upp Trý katalansk umboð, sum eru í fongsul ella í útlegd, vórðu á ES-valinum fyrr í ár vald av fólkinum í Katalonia til euro­ peiska parlamentið. Hesi hava tó ikki kunna tikið sætið enn vegna sponsku myndugleikarnar. Hesi 3 fingu saman­ lagt 2,2 milliónir atkvøður. Málið er lagt fyri European Court of Justice, og enn bíða tey øll eftir viðgerðini og avgerðini. Advocate Generale hjá European Court of Justice hevur gjørt sítt tilmæli til dómararnar viðvíkjandi fyrsta málinum. Fyribils niðurstøðan er, at valdu katalansku umboðini, hava rætt til at fara í ES-tingið, og hava fyrst og fremst síni rættindi frá fólkinum og valinum. Advocate Generale vísir á, at øll onnur formlig viðurskifti hjá ES londum koma í aðru røð. Vanliga fylgja dómarar í ES-dómstólinum hesum tilmælum frá Advocate Generale, men enn verður bíðað eftir avgerðini. Tí eru sera nógv fólk í Katalonia og aðra staðni, sum í løtuni bíða í spenningi eftir avgerðini. Skotland, Týskland og Belgia ikki útflýggjað til Spania Spansku myndugleikarnir hava sam­ stundis – og nú á triðja sinni – kravt, at myndug­leikarnir í Belgia útflýggja Car­les Puigdemont til Spania. Tað sama hevur spanska stjórnin kravt viðvíkjandi fyrrverandi katalanskum ráðharrum í út­legd, eitt nú Claru Ponsati, sum í dag starvast sum professari á unversiteti í Skot­landi. Higartil hava hvørki dóms­ valið Belgia ella Skotlandi vilja útflýggjað katalanarnar til Spania. Tað sama var galdandi fyri týska dómsvaldið, tá dóm­stólarnir mettu um eina møguliga út­flýggjan í fjør. Spania fær sostatt ikki stuðul frá dómsvaldum í øðrum europeiskum londum. Talgilding í Føroyum í Barcelona Eftir vitjanina í Brússel, lá leiðin til Barce­lona í sambandi við, innbjóðing til lut­tøku á eini talgildingarráðstevnu – Smart City Expo World Congress 2019. Talan er um eina sera stóra ráðstevnu og framsýning, har yvir 1.000 býir og lond hava framsýningarbásar, og har fólk úr 146 londum hittast at røða og kjakast um, hvussu tey fremja og gagn­ nýta talgildu tíðina best møguligt – til frama fyri fólkið. Varð biðin um, at røða og umrøða, hvussu vit í Føroyum arbeiða við, at talgilda samfelagið til frama fyri fólk, vinnu og land. Vitjaði fyrrverandi forseta í parlamentinum – í fongsli Ráð- og framsýningarstevnan byrjaði týs­ dag í vikuni. Men nú leiðin lá til Katalonia vildi eg fegin hitta starvsfelagar og stuðla teim­um tjóðskaparfólkum, ið eg meti av órøttum eru dømd og beind í fongsul, og eru at meta sum politiskir fangar í Europa. Dagin áðrenn ráðstevnuna lá leiðin tí á vitjan hjá fyrrverandi forsetanum í katalanska parlamentinum, Carme Forca­ dell. Hon er dømd og fongslað í 11 ár og 6 mán­aðar av sponskum myndugleikum. Ein­asta orsøk er, at hon loyvdi catalanska parla­mentinum at umrøða og viðgera úrs­litið av fólkaatkvøðu um fullveldi, sum varð hildin í Catalonia í oktobur 2017. Hon hevur enntá fingið sama dóm, sum drápsmenn fáa í Spania. Hetta hóast hon bert hevur framt sítt arbeiði, sum fólka­ valdur forseti fyri parlamentið. Ófatiligt og fullkomiliga burturvið. Vildi vitja hana fyri at vísa henni stuðul. Heilsan við úr Íslandi og Føroyum Tá tað gjørdist greitt, at eg fekk møgu­ leikan at vitja hana, kunnaði eg for­ menn­ir­nar í bæði føroyska og íslendska parla­mentinum, Jógvan á Lakjuni og Stein­grímur J. Sigfússon. Teir ynsktu báðir, at eg heilsaði henni frá teimum, og FRÆLSI KEMUR IKKI AV SÆR SJÁLVUM