mánadagur 2. desember 2019síða 5

5 Mánadagur 2. desember 2019 · Nr. 139 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Steinar Patursson Amerikanska fregnarkervið á­var­að móti Huawei: Kin­es­ iski tøknirisin hev­ur í nógv ár ver­ið fyri at­finn­ing­um, mill­um annað fyri njósn­ing, og longu aft­uri í 2013 á­var­ aði Michael Hayden ímóti at nýta tøkni frá Huawei. Mic­h­ael Hayden hevði tá ver­ið stjóri fyri bæði CIA og NSA, ið eru báðu stóru am­ er­ikansku utta­n­lands­fregn­ artænasturnar. Hayd­en vildi tá vera við, at tað kundi ikki góðtakast, at Hu­a­wei skuldi vera partur av sam­skift­is­ kerv­i­num í USA. Atfinningarnar móti Hu­a­ wei hava við skiftandi styrki gjørt um seg í árunum síðani, og fyri einum árum síðani var fíggj­arstjórin í Huawei, Meng Wanzhou, handtikin í Kan­ada eftir umbøn frá USA fyri brot á amerikansku revs­ i­til­tøk­ini móti Iran. Trump stjórnin er nú av álv­ara farin í hernað móti Hua­wei, og amerikanska send­i­kvinn­an í Danmark, Carla Sands, heitti í farnu viku á Føroya Tele um at vraka sam­starv­ið við Hu­a­ wei, sum millum annað verð­ ur lagt undir at veita tøkni til at hjálpa kinesiska stýrinum at fremja fólkamorð móti Uig­hur-muslimum í Xinjiang lands­lutinum í Kina. – Tit góðtaka at arbeiða und­ir kommunista-treytum, um tit samstarva við Hua­ wei, segði Carla Sands í farnu viku. Norskur laksa­út­ flutn­ingur fekk ein frammaná Tá norska nobelnevndin í 2010 valdi at lata frið­ar­heið­ urs­løn Nobel's til kinesiska manna­rætt­inda­ak­ti­vist­in og pol­it­iska andstøðingin, Liu Xi­a­obo, fekk hetta álv­ ar­sam­ar avleiðingar fyri út­ flutn­ingin av norskum laksi til Kina. Sambært norsku hagstovuni SSB var Norra í 2010 ein av stóru út­flyt­ar­ unum av laksi til Kina, men avgerðin at lata frið­ar­heið­ urs­løn­ina til Liu Xiaobo kostaði út­flutn­ing­in­um dýrt. Norski út­flutn­ing­ur­in av laksi til Kina fall úr 12.000 tons­um í 2010 nið­ur í 600 tons í 2016. Til sam­an­ber­in­g­ ar kann nevnast, at Føroyar út­fluttu í 2015 sløk 16.000 tons av laksi til Kina, og tað tal­ið var í fjør um 8.700 tons. Neyðugt varð við stór­um dip­l­om­at­isk­um á­tøk­um fyri at bjarga støðuni, og nú tyk­ ist norski laksa­út­flutn­ing­ur­ in til Kina at vera komin fyri seg aftur. Landstýrið blandar seg ikki Landsstýrið hevur tó ong­ ar ætl­anir um at fara inn í mál­ið. Í farnu viku segði Helgi Abrahamsen, lands­ stýr­is­maður í vinnumálum, at ong­ar ætlanir vóru at blanda seg upp í virksemið hjá Føroya Tele, og tað sama sig­ur Bárður á Steig Nielsen, løg­mað­ur. – Vit kunnu ikki fara at dis­kval­i­fisera nakran, so leingi vit ikki hava nakað upp á við­kom­andi. Vit blanda okk­um ikki upp í, og í løt­uni er hetta eitt mál fyri Før­oya Tele at avgera, sigur Bárð­ur á Steig Nielsen. Í løtuni hevur KT fregn­ ar­tæn­astan hjá danska heri­num, Center for Cyb­er­ sikk­er­hed, einki ítøkiligt at finn­ast at hjá Huawei. Tá spurd­ur um, hvussu støðan hevði verið, um Center for Cy­ber­sikk­erhed skuldi broytt mein­ing, svarar løg­ mað­ur, at um so varð, hevði ver­ið neyð­ugt at tikið støðu til tað tá. Løgmaður vil tí heldur ikki siga nak­að, um hvørt lands­stýrið óttast, at ein møg­ulig vrakan av 5g net­i­ num kundi havt av­leið­ing­ar fyri føroyskan laks­a­út­flutn­ ing til Kina. Løgmaður vísir bert á, at landsstýrið ætlar sær ikki at blanda seg upp í virk­semið hjá Føroya Tele, og at tað er eingin orsøk at taka sorg­ina upp á forhond. Í Uttanríkisráðnum hev­ur mál­ið ikki verið á lofti enn, men Jenis av Rana, lands­ stýr­is­maður í utta­n­rík­is­mál­ um, heldur, at tað hevði ver­ið ­ó­rími­ligt, um kinesarar fóru at blanda málini bæði sam­ an. – Føroya Tele hevur sína egnu nevnd, sum hevur sett ein stjóra, og politikkarar blanda seg ikki uppí har. So tað vildi verið órímiligt, um kin­es­ar­ar blanda saman al­ mennu viðurskiftini millum Før­oyar og Kina við tær av­ gerð­ir, sum ein føroysk fyr­i­ tøka tekur. Somuleiðis eru boðini frá Vinnu­húsinum, at hetta er als ikki nakað, ið hevur verið við­gjørt, tí neyðugt hevur ikki verið at viðgera málið. Landsstýrið blandar seg ikki upp í hjá Føroya Tele Landsstýrið hevur ongar ætlanir um at blanda seg upp í ætlanirnar hjá Føroya Tele at seta upp nýtt 5g net frá kinesiska Huawei. Kina hevur áður revsað við handilsforðingum fyri politiskar ósemjur, men eingin ótti er fyri, at Kina kundi funnið upp á at revsað Føroyar, skuldi 5g netið og Huawei verðið vrakað – hetta hóast Føroyar í fjør útfluttu laks til Kina fyri 644 milliónir krónur ÁRG. 93, BLAÐ NR. 138 29. NOVEMBER 2019 6-8 Nýggj bók: Ull er Føroya gull 6-8 Nólsoyar Páll var ein bandittur 12-13 Spinnaríið Mona: Tíðargrein í Sosialinum í dag: TRUMP LEGGUR TRÝST Á FØROYA TELE Amerikanska stjórnin leggur nú beinleiðis trýst á Føroyar: – Latið vera við at keypa tøkni frá kinesiska Huawei. Hon er ótrygg og verð ur brúkt at njósnast við fyri kin es isku stjórnina, sigur Carla Sands, ambasadørur og longdi armur hjá Donald Trump í Danmark, í grein hon skrivar í Sosialinum í dag FØROYSK FRAMLEIÐSLA Hjólini mala Ferðin í føroyska samfelagnum er framvegis sera høg og tað stendur á hjá fyritøkum at fáa fólk + LookNorth framleiða 80 ymiskar vørur / Avbjóðingar í stórari samanlegging SOSIALURIN FRÍGGADAGUR 29. NOVEMBER 2019 Keyp Fraktfrítt á balslev.fo Síða 10-11 FRÍGGJADAGUR 29. NOVEMBER 2019 SOSIALURIN 138 16 TÍÐARGREIN Sannleikin er, at kinesiski tøkniútflutningurin kann hava vandamiklar avleiðingar fyri keypararnar. Tá lond bjóða út viðkvæma undirstøðukervið til Huawei, ZTE og onnur kinesisk feløg, góðtaka tey at arbeiða undir kinesiskum kommunista- treytum, skrivar amerikanski ambassadørurin í Keypmannahavn Carla Sands í eini staðiligari áheitan á føroyingar um sleppa ætlanunum at útbyggja 5G netið við kinesiskari Huawei-tøkni I den klassiske engelske roman 1984 viser forfatteren George Orwell os en fremtid, hvor en totalitær regering bruger teknologien til at udøve masseovervågning og kontrol med borgernes tanker og handlinger for dermed at sikre sig, at de adlyder og er fuldstændig loyale. Orwell skrev bogen for at advare om, hvordan teknologi i de for kerte hænder kan blive et redskab til under trykkelse. Ja, bogen var ment som en advarsel, ikke en manual! Uheldigvis er Orwells fiktive univers blevet til virkelighed for borgerne i Folkerepublikken Kina. Tidligere på ugen rapporterede nyheds­ bureauet Associated Press (AP) om de hemmeligstemplede planer for et overvågningssystem, som den kinesiske reger ing bruger til at forfølge Uighur mus limer i Xinjiang provinsen. APs rapport beskriver systemet som et kvælende net af ansigtsgenkendelse, data indsamling og kunstig intelligens. Over vågningskameraer indsamler, og computere analyserer enorme mængd­ er af data hver dag for at identifi cere de Uighurer, der opfører sig ”mis­ tænkeligt” – eller således som det kinesiske kommunistparti definerer som mistænkeligt. Det kines iske efterretningsvæsen bruger disse data til at tilbageholde, afhøre og fængsle landets egne borgere i såkaldte genopdragelseslejre. Frygtelige inter­ ner ingslejre hvor Kina har fængslet mere end to millioner Uighur muslimer for ”forbrydelser” såsom at bede til Gud, faste eller gå i moske. For at forstå hvorfor Folke repu blikk­ en Kina opfører sig på den måde, er det værd at kigge på en udtalelse fra samme AP rapport, hvori den lokale afdeling af Xinjiang provinsens justitsministerium forklarer, at formålet med lejrene er, ”vaske hjerner, rense hjerter, støtte det rette og fjerne det forkerte.” Den slags fraser tilhører Orwells uni­ vers, men de har ingen steder hjemme i frihedselskende samfund i Vesten som Færøerne. Uighur folkets lidelser er det mest ekstreme eksempel på den kines iske overvågningsstat, men Folke repu blikken Kina har anvendt for skellige aspekter af teknologien i mindst tolv andre kinesiske byer. Under et ”socialt kreditsystem” bruger det kinesiske kommunistparti ansigts gen kendelsesteknologi and storstilet ind samling af data for at overvåge og ”vurdere” borgernes opførsel i hver dagen. Kommunistpartiet planlægger at udrulle dette program til hele Kina. Når det først er implementeret vil system et kunne styre belønning og af straffelse af borgerne baseret på, hvordan de opfører sig økonomisk og personligt, også når de kommunikerer med andre. Eksempler på afstraffelse kan være forbud mod at rejse og bo på hotel, at blive udelukket fra bestemte stilling er eller fra at gå på privatskole, at få en langsom internetforbindelse, at få nej til et kreditforeningslån eller at blive registreret på en officiel sort liste. Hvorfor bekymre sig over det? For det første er Færøerne afhængige af kinesisk teknologi gennem Huawei til deres 4G­netværk. Det er det samme firma, der står bag teknologien, som Kina bruger i Xinjiang­provinsen til at undertrykke Uighur­muslimer, og som bliver brugt af andre autoritære regi mer i Iran, Venezuela og Nordkorea. Sandheden er, at kinesisk teknologi­ eks port kan have farlige konsekvenser for dets købere. Når lande udbyder deres kritiske infrastruktur til Huawei, ZTE og andre kinesiske firmaer, går de med til at arbejde under kinesiske kommun ist­regler. Frafald, så som at støtte menneskerettigheds­demon stra­ tioner i Hong Kong eller redak tør er, der afslører korruption og be stikk else i Folkerepublikken Kina, er så strafbart med trusler, repressalier og økonomiske sanktioner. Hvis du udøver din ret til ytringsfrihed, vil din kines iske server så virke, eller vil den kines iske regering kunne bruge deres rettig heder under deres love til at lukke ned for den service? Man kan bare se hvordan den kinesiske regering har truet og mobbet jeres naboer i Norge og Sverige, da de anerkendte kinesiske kunstnere, hvis budskab om at fremme fri hed og menneskerettigheder ikke stemte overens med, hvad Kinas kom munist part ville have dem til at sige. Forsikring fra kinesiske firmaer om privat liv og ytringsfrihed har ingen værdi, når intet firma i virkeligheden er privatejet under kinesisk lov. Artikel 7 i Folkerepublikken Kinas nationale efter retningslov angiver delvist: En hver organisation eller borger skal støtte, assistere og samarbejde med stats ligt efterretningsarbejde i følge lov en, og holde det nationale efter retn ings arbejdes hemmeligheder, som er tilgængelige forl offentligheden. Med andre ord, kan ingen kinesiske borgere eller firmaer nægte en ordre om at udspionere på vegne af den kinesiske regering samt afsløre, at denne aktivitet er igangværende. Det er heller ikke muligt at nægte en ordre om at slukke for et system. I så indgribende et miljø er det umuligt for et kinesisk firma at operere uafhængigt af det kinesiske sikker heds­ apparat. Færøerne bruger Huawei­teknologi til deres 4G­infrastruktur, men I er sta d ig ikke nået frem til en afgørelse an gående 5G. Denne teknologi er et kvante spring og vil utvivlsomt have en transformerende effekt på vores sam­ fund. Købere af kinesisk teknologi bør dog være opmærksomme på den reelle risiko, der er en del af pakken, og de bør ikke ignorere, hvordan Folke republikken Kina bruger lignende tekno logi til at nægte deres egne borgere deres frihed. Jeg opfordrer Færøernes tele operat­ ør er til at overveje amerikanske eller europæiske firmaer til deres 5G net­ værk og til at beholde kontrollen med den infrastruktur, der kommer til at drive vores økonomi og vores fremtid i stedet for at overdrage den til firmaer, der ikke følger vores fælles regler og nor­ m er. Ultimativt er det det færøske folk, og ikke den kinesiske regering, der bør bestemme, hvordan denne livs­ændr ende teknologi kommer til at på virke jeres værdier og samfund. Keypa tit Huawei góðtaka tit kommunista-treytir Tíðargrein Tíðargreinin verður skrivað av skiftandi fólkum, sum ikki dagliga eru knýtt at blaðnum. Evnini eru ymisk, men viðgera øll okkurt evni, sum er viðkomandi fyri tíðina júst nú. Carla Sands Amerikans ambassadør i kongeriget Danmark – Vit kunnu ikki fara at diskvalifisera nakran, so leingi vit einki vita, sigur Bárður Nielsen, løgmaður. Landsstýrið ger tí ikki eftir boðum frá sendikvinnuni hjá Donald Trump, sum vil hava Føroyar at sleppa ætlanunum um at útbyggja 5G í Føroyum við tøkni frá kinesiska telerisanum, Huawei Í Sosialinum um vikuskiftið skriv­aði Carla Sands, am­ er­i­kanska sendikvinnan í Dan­mark, tíðargrein í Sosi­ al­i­num, har hon staðiliga heit­ur á Føroyum at sleppa ætl­an­unum um at byggja ú t5G í Føroyum við tøkni frá kin­es­iska Huawei