hósdagur 5. desember 2019síða 18

FRÍGGJADAGUR 6. DESEMBER 2019 SOSIALURIN 141 18 Mentan - Í mínum yrki havi eg eisini funnið uppá ymiskar krimigátur og kløkkað børnini við óhugnaligum spøkilissøgum. Um hetta er góður pedagogikkur, mugu onnur døma um. Men um søgan fangar hugin hjá barninum, so er nógv vunnið, sigur Steintór Rasmussen, lærari og rithøvundurin, sum er aktuellur við nýggjari barnabók ANNIKA KUNOY IM ANNIKA@SOSIALURIN.FO F yri smáum tveimum vik­ um síðani lat Steintór Ras­mussen úr hondum eitt savn við 16 søgum og ævin­týrum prýdd við vøkrum og ganda­kendum myndum. Á baksíðuni skrivar rithøv­und­ urin: “...Tú kanst leita í tí vakra og kærleiksfulla. Men eisini í tí vandafulla og óhugnaliga. Lívið er góðar og ræðandi søgur. Sum ein spennandi bók. Uttan ald­urs­ mark.” Og júst, sum rit­høv­udnurin leggur upp til, so eru søgurnar rættu­liga ymiskar og fangandi á skift­andi hátt. Hóast lívið er uttan ald­urs­mark, so eru tær flestu søg­ ur­nar í bókini fyrst og fremst ætl­ aðar størri børnum. Hetta ásannar eisini Steintór Ras­mussen. - Jú, eg havi eisini roynt at skriva fittar og hugnaligar søgur. Men barnalívið er ikki bara spæl og gaman. Og í Søgunáminum havi eg tikið evnir upp, sum eg haldi eru áhugaverd at viðgera ella kjakast í skúlanum og heima við hús. Vónandi gandar onkur søga eisini eitt bros fram, ella fær les­aran at steðga á og undrast. Men bókin er sum eitt ævintýr, har tað lúra vandar á vegnum. Børn­ini uppliva í gerandisdegnum mangt og hvat. Og tey gruna sjálv um fram­tíðina. Men tað er góður trygg­leiki og nógvur lærdómur í tí íspunni søguni, sum vanliga eisini plaga at enda væl. Hóast tilgongdin til skrivingina av tilfari kann vera sera ymisk, so sig­ur Steintór, at tað aloftast eru børnini sjálv, sum geva hon­um størsta íblásturin til søgu­skriv­ ing­ina. - Tú verður kveiktur av tí ein­ staka barninum. Familjan, skúla­ dagurin og samfelagslívið eru aft­urvendandi evni. Tað góða og tað ringa sita á sama skúlabeinki. Hugs­kotið til eina nýggja søgu kann koma frá herviligari happing í flokkinum, men eisini frá einum góðum og hjartaligum vinalagi. Í søgunum er tann atferðartrupli drongurin líka so áhugaverdur, sum tann fitta og smílandi gentan, viðgongur Steintór Rasmussen, sum meiri ella minni hevur verið fólkaskúlalærari síðani 1994. - Helst hevði eg ikki kunnað skrivað søguna Tólmennið, um eg ikki visti hvussu stórt ræðið telefonin og teldan hevur á skúlabarninum, og hvussu bundin menn­iskjan í dag er vorðin av tí und­ur­fullu og næstan tilbidnu tøkn­uni. Og søgan Hundasjúkur, snýr seg um hin tysta og ólýdna hund­in Snar, og um hvussu nógv alko­holisma kann oyðileggja í ein­um heimi. Eitt fyribrigdi sum nógvar føroyskar familjur kenna alt ov væl, sigur hann. Vaksið sjónarhorn Søgurnar í savninum nema við fleiri stóru spurningunum í okk­ara tilveru. Hvat fólkaræði, ábyrgd­ arloysi og tolsemi er fyri nakað. Og ljós verður varpað á vit­leika, rús­drekkamisnýtslu og ein­semi. Evni sum á ein ella annan hátt krevja, at hugsað og prátað verð­ ur um tað, sum ein júst hevur lisið. Aðrar av søgunum er ræðslu- og spenningssøgur, sum eru á mark­ inum til at vera hóskandi fyri børn. Samanumtikið djørv evni, sum krevja eitt sindur av lesar­ an­um. Steintór Rasmussen er sann­ førd­ur um, at hóast sjónarhornið kann tykjast vaksið, at tørvur er á slík­um søgum. - Tað koma nógvar barnabøkur út, sum eru skemtiligar, syrgiligar ella álvarsligar. Jú, helst er Søgu­ námið øðrvísi. Men eg vóni, at søg­ ur­nar hvørki eru ov háfloygdar ella ov lærarasligar, men á ein góð­ an og undirhaldandi hátt kunnu menta og fremja lesihugin hjá før­ oyskum skúlabørnum, sigur hann. Børnum tørva avbjóðingar Steintór heldur, at tað er um­ráð­ andi, at tað eisini verður skrivað til tey børnini, sum dáma at hugsa, tosa um og greina tað, tey hava lisið. Tað er umráðandi, at hesi børnini eis­ini fáa ymsikt áhugavert, hug­ fang­andi og viðkomandi tilfar á móð­urmálinum. Hetta er ikki minst neyðugt í hesum døgum, nú seinastu úrslitini frá Pisa kann­ ingini vórðu løgd fram. Niður­støð­ an var, at Føroyar hava havt aftur­ gongd í lesing og liggja langt undir mið­al. Kanningin vísir eisini, at tað innan lesing er stórur munur á gent­um og dreingjum. Innan allar tættirnar í lesikanningini vóru gent­ur munandi betri umboð­að­ar innan hægru førleikastigini, sam­ stundis sum dreingir vóru meira um­boðaðir á lægru før­leika­stig­ un­um. - Tíverri undra vánaligu úrs­ lit­ini í Pisakanningin meg ikki. Hó­ast undantøk eru, so havi eg leingi havt tann keðiliga varhuga, at føroysk skúlabørn vita og lesa í minna lagi. Sum skúli royna vit at uppala og menna okk­ara ungdóm. Sjálvandi er tað ymiskt við áhugamálum, evn­um og skap­ an­arhugi. Soleiðis hev­ur tað altíð verið. Men í dag er tað ov nógv utt­anífrá, sum órógv­ar og ávirk­ar skúlabarnið. Og teldan er fram­ veg­is eitt tví­eggjað svørð, sigur Søgunámið: BARNASØGUR BJÓÐA AV Sjálvur havi eg roynt at tikið evnir upp, sum eg haldi eru áhugaverd at viðgera ella kjakast í skúlanum og heima við hús. Eg vóni at onkur søga gandar eitt lítið bros fram. Ella fær lesaran at steðga á og undrast. Bókin er næstan sum eitt ævintýr. Har tað lúrar vandar á vegnum