hósdagur 5. desember 2019síða 20

FRÍGGJADAGUR 6. DESEMBER 2019 SOSIALURIN 141 20 VILMUND JACOBSEN Í seinastuni hevur nógv umrøða verið av áhuga­ num, sum stórtjóðir hava víst Føroyum og Grøn­landi, og hetta hevur serliga verið á breddanum, síðan amerikanski forsetin, Donald Trump, fyrr í ár segði seg vilja keypa Grønland. Kina hevur eisini víst áhuga fyri at gera stór­ar íløgur í Grønlandi, og hetta hava hvørki amerikanskir ella danskir myndugleikar hildið so nógv um. Í løtuni eru Føroyar á bredda­num, tí kinverska stór­ fyri­tøkan Huawei vil selja 5G tøkni til almenna føroyska samskiftisfelagið, Føroya Tele. Boðini hjá amerikonsku sendistovuni í Danmark eru greið, og tey mæla frá ætlaða samstarvinum við Huawei, tí tey halda, at fyritøkan njósnast fyri Kina. Uttan at gera nakran ítøki­ ligan samanburð - og uttan yvir­høvur at blanda tingini saman - var tað eisini tann tíð, tá ávísur partur av føroyingum hildu, at stóru russisku skipini, sum komu til umvælingar í Føroyum, njósnaðust fyri Russland. Men, eftirtíðin hevur víst, at hetta samstarv so sanniliga hevur verið Føroyum og før­ oyskari vinnu at gagni gjøgnum mong ár, og Føroyar vórðu eisini fyrsta land í heiminum, sum gjørdi eina sínámillum fiskiveiðiavtalu við Russland. Árni er ímyndin Sosialurin hevur í blaðnum í dag skift orð við Árna Dam, sum má sigast at vera ímyndin av drúgva samstarvinum millum Føroyar og Russland gjøgnum hesi mongu ár. Hetta samstarv hevur røtur heilt aftur til hin 27. juni í 1947, tá Skipafelagið Føroyar gjørdist umboð fyri russisku skipini um okkara leiðir. Tá Árni Dam nevnir byrjanina til hetta samstarv, nevnir hann eisini danan, Christian Jensen, sum hevði ymisk umboð, og tað var hann, sum eggjaði skipa­ felag­num til at átaka sær hesa upp­gávu, tí longu tá vóru nógvir trolar­ar her uppi í Atlants­ havinum. Árni Dam vísir á, at fyrstu ferð, hann hevði nakað við Skipafelag Føroya at gera, var í 1960, meðan hann gekk í skúla. Tá loysti hann av umborð á Tjaldri­num onkra summarferiu og eisini onkra jólaferiu. Hann var eisini við Baki á hemaraveiði í Kanada í 1962. - Eg byrjaði í føstum starvi hjá Skipafelag Føroya í 1963 sum stýrimaður og so árið eftir - í 1964 - sum skipari umborð á Skúgvi. Hetta var frystiskip, og vit sigldu eitt nú yvir til Amerika við flaki. Árini 1965, 1966 og 1967 sigldi hann sum stýrimaður við Tjaldrinum, og her endaði hann sum 1. stýrimaður. Meðan hann var við Tjaldrinum, var Árni Dam av og á umborð á teimum smærru skipunum hjá felagnum og loysti av sum skipari. Seinni var hann eitt nú við Bliki í Íslandi, og hann sigur, at hetta var hørð siging, sum hann tekur til. Frystur fiskur Árni Dam sigldi soleiðis árini fram til 1974, tá hann kom inn á skrivstovuna hjá Skipafelag Føroya at arbeiða, og tað gingu bert fá ár, til tað gjørdist partur av hansara arbeiði at taka sær av russisku skipunum og mann­ ingunum í Føroyum. - Samstarvið við russar gjørdist fastur partur av mínum arbeiði í endanum av sjeyti­ár­ unum, og longu í 1981 vóru vit við til at fáa avtalur í lag um keyp av frystum russiskum fiski, sum varð arbeiddur á Bacalao í Havn og Lynfrost í Saltangará. Árni Dam sigur, at frysti russ­ iski fiskurin gav nógv arbeiði á virkjunum, og hann held­ur fyri, at teir, sum fingust við upptiðningina, gjørdist rætti­ ligir spesialistar í at tiðna fiskin upp til framleiðslu. - Tað tók nakrar mánaðir at finna út av, hvussu fiskurin best kundi tiðnast. Tá hetta var komið upp á pláss, fingust bestu fiska­vørur burtur úr russiska fiski­num, og tað var javnan, at fólk á virkjunum arbeiddu í tvey­skiftivaktum. Hann vísir á, at samstundis, sum virkini keyptu frystan fisk úr Russlandi, vórðu føroysku grunn­arnir spardir fyri tey tons­ ini, sum keypt vórðu, og hetta sam­starv helt fram langt til inn í nítiárini. - Tað vóru gjarna smáir russiskir trolarar, sum fiskaðu í Barentshavinum og komu heim til Føroya við fiskinum, men tað kom eisini fyri, at russisk farma­ skip komu við frystum fiski. Ísland og Skotland Árni Dam sigur, at eftirlit var við fiskinum, tá hann kom til Føroya, og sum heild var hetta góður fiskur. Men, tað kom fyri, at onkur trolari varð avvístur, tí mett varð, at fiskurin ikki var nóg góður. - Í byrjanini vóru tað serliga før­oyingar og norðmenn, sum keyptu frysta fiskin frá russum. Uppgávan hjá mær var at vera millum­maður. Vísti tað seg í hendinga føri, at fiskurin ikki var góður, fór eg til skiparan, og so noyddist hann at viðganga, at fiskurin var gamal. Men, einki varar í allar ævir, og soleiðis var eisini við frysta russiska fiskinum í Føroyum, ið líka sum helt uppat í endanum av nítiárunum. - Íslendingar, sum høvdu eitt mun­andi lægri lønarlag enn før­ oy­ingar, sóu nú, at teir kundu geva meira fyri frysta russiska fiskin enn føroysku virkini við ein­um hægri lønarlagi megnaðu. Lønar­lagið hevði eisini við sær, at íslendsku virkini kundu selja fiskin bíligari út aftur og kortini tjena pengar. Sama var við Skotlandi, har lønarlagið eisini var lægri enn í Føroyum. Árni Dam vísir á, at tá Bacalao - Tað verður ógvuliga trupult heilt at sleppa undan larmi, tá vit eru ein fiskivinnutjóð við nógvum og tungum virksemi fram við bryggjukantinum. Tað er sjálvandi keðiligt, har fólk hava trupulleikar av larmi, men føroyingar mugu vera sinniligir og ikki leypa framav. Ónøgdin má ikki fáa ta avleiðing, at Føroyar missa laksamarknaðin í Russlandi og fiskiríkidømið í Barentshavinum, tí tað kann gerast ein dyggur smeitur, sigur Árni Dam, sum hevur samstarvað við russar í mong ár FØROYAR HAVA FØROYAR HAVA DRÚGVAR ROYNDIR DRÚGVAR ROYNDIR Í SAMSTARVI VIÐ Í SAMSTARVI VIÐ RISAVELDI RISAVELDI