hósdagur 2. januar 2020síða 11

FRÍGGJADAGUR 3. JANUAR 2020 SOSIALURIN 1 11 ar, nú tíðirnar eru so góðar? – Tað rokni eg við, ja. Útreiðslurnar vaksa, inntøkurnar minka Tá spurdur um fíggjarlógina, ið varð samtykt beint fyri nýggjár, sig­ur Djóni Højgaard, at tað eru ser­liga broytingar í pen­sións­lóg­ ini og á fiskivinnuøkinum, ið standa burturúr, sæð við eyg­u­ num hjá Búskaparráðnum. – Í heila tikið er talan um átøk, ið kosta pengar. Tey geva minni inntøkur ella fleiri útreiðslur. Tað minkar um yvi­r­ skot­ið hjá landskassanum og mink­ar um møguleikarnar at standa ímóti, tá tað einaferð fer at ganga hinvegin. Sum nevnt, er nógv ferð á bú­ skap­inum, og Djóni Højgaard held­ur, at í løtuni eru ikki útlit fyri, at búskapurin brádliga skal venda, og at vit sostatt høvdu ging­ið móti verri tíðum. Skuldi rent­an tó hækkað - sum altíð er ein møguleiki - kundi hetta havt á­virkan á búskapin. – Vit síggja ikki nakað beint nú, men tað kann koma øgiliga skjótt. Vit síggja rundan um okk­um, at vit fara at fáa eitt Brexit. Tað fer nokk ikki at ávirka før­oyska búskapin so nógv. Tær av­tal­ur­nar eru upp á pláss, eisini við Bretland. Men tað er øgiliga skjótt, at tað kann ganga hin veg­in aftur. – Vit hava havt hækkandi set­ hús­a­prísir rundan um Havnina og havt heilt lága rentu. Hóast tað ikki eru útlit fyri, at rentan hækk­ar beint nú, so er tað ringt at spáa um, hvat tað er, sum fer at henda. Ein rentuhækkan kann hava ávirkan á allan bú­ skap­in. Hóast vit ikki vænta eina rent­u­hækking, so kann ein rent­u­hækking skjótt hava eina á­virk­an á forbrúkið í Føroyum. Rentan kann ávirka Ein hækking í rentuni á­virk­ ar priv­atu húsarhaldini kring land­ið og hevur bein­ leiðis ávirkan á, hvussu nógv tey hava eftir hvønn mánaða. Hækkar rent­an skulu hús­a­eig­ar­ ar gjalda meira fyri síni lán, og fólk fara at aftra seg meira við at taka upp nýggj lán til íløgur og út­ reiðsl­ur. – Tað minkar um tøku inn­tøk­u­na og samlaða eft­ir­spurn­ ing­in í bú­skap­inum, sum síðani leiðir til av­demp­ning av saml­aða bú­skap­i­ num. Hóast búskapurin hev­ur tað gott, so er lands­ kass­in ikki nóg sterk­ur, og tað kann koma Før­oy­um aftur um brekku, skuldi tíðirnar brádliga blivið verri, heldur Djóni Høj­ gaard. – Har eru nógv ting, ið kunnu hend­an uttan fyri Føroyar. Og tað er serliga tá, at landskassin skal vera nóg væl fyri til at kunna halda eitt stabilt støði. Hóast bú­skapurin er væl fyri, so er landskassin ikki betri fyri í dag, enn hann var í 2008 at taka ímóti teirri kreppu, ið kom tá. Og hana sá mann ikki serliga væl koma. Djóni Højgaard sigur tó, at langa rentan er eisini lág, og mark­n­aðurin væntar ikki rent­u­hækkingar í næstum. Landskassin er ikki nóg væl fyri Hóast búskapurin er væl fyri, so verð­ur ov lítið gjørt burt­ur­ úr at leggja upp fyri verri tíð­ um, held­ur Djóni Højgaard. Neyð­ugt er at hava pening til taks, soleiðis at sam­felagshjólini kunnu haldast koyr­andi hóast nið­u­r­gongd í konj­uk­turinum. - Frá almennari síðu sær tað ikki út til, at nógv verður gjørt fyri at tátta í, men útreiðslurnar lata seg heldur ríva við. Tað er kanska tann stóra avbjóðingin í kom­andi tíðum, tí landskassin er hvørki nóg væl fyri til at taka ímóti teimum bak­køstum, sum kunnu vera upp á stutt skygt, ella hald­før­is­ av­bjóð­ing­ini upp á longri skygt. Tað er stóra av­bjóð­ingin, ið verð­ ur bæði í 2020 og fram­eftir. Tað, at gera neyðugar til­lag­ingar til al­mennu fígg­j­ar­ við­ urskiftini, serliga hjá land­i­num. Tað er greitt, at tær tillagingar, ið skulu gerast, skulu styrkja bú­ skapin yvir longri sikt, greiðir Djóni Højgaard frá. Føroyski bú­ skap­ur­in hevur í alt ov stóran mun verið konjukturstyrkjandi, og nógv verður brúkt, tá tíðirnar eru góð­ar, so lítið og einki liggur eftir at brúka, tá tíðirnar eru verri aftur. – Tillagingarnar eru at fáa inn­tøkur og útreiðslur at javn­ viga betri, serliga upp á longri sikt. Tað vil siga, at soleiðis sum bú­skap­a­rstøðan er í løt­uni, áttu vit at havt størri yvirskot at halda eina javna gongd yvir tíð. Men tað vísir seg, at tá tað gongur væl, hava pol­i­tikk­arar lyndi til at geva. Tað vil siga, at tá inn­tøk­ur­nar eru stórar, so fara útreiðslurnar au­ t­o­mat­iskt upp, so geva teir tann vegin. Tað sóu vit eis­ini til seinastu fíggj­a­r­lóg, at teir geva nógv út, kanska eisini beint aftaná eitt val­ stríð, har nógv varð lovað. Verri enn í 2008 Tá spurdur um, hvussu nógv skal vera eftir í landskassanum, áðr­enn Búskaparráðið kann siga, at landið er til reiðar at standa í­móti í verri tíðum, hevur Djóni Høj­gaard einki ítøkiligt svar. Djóni Højgaard vísir tó á, at sum so er landskassin verri fyri, enn hann var undan kreppuni í 2008. – Eg vil siga tað soleiðis, at tá var nett­o­ogning hjá landinum sirka null, men vit nú hava eina netto­skuld upp á eina milliard. Tær av­bjóðingarnar, ið vit hava upp á longri sikt, eru ikki vorðn­ ar minni í hesum tíðarskeiðnum. Við verandi búskapargongd áttu vit at havt væl størri yvirskot á fíggj­ar­lógini í løtuni, enn vit hava. Eisini so at vit sleppa und­ an at tátta í, tá tað gongur hin veg­in.