hósdagur 9. januar 2020síða 11

FRÍGGJADAGUR 10. JANUAR 2020 SOSIALURIN 4 11 før­oyskum - til dømis Andrias Høg­enni ella Heiðrikur á Heygum, um teir búgva niðri - so verður tú avmarkaður. Tey góðkenna ikki føroyskt sum danskt, og tað vil siga, tey síggja okkum sum eitt fremm­anda­mál saman við ensk­ um ella farsi ella hvat tað skal vera. Hinvegin eru Føroyar ov dansk­ ar til at fáa egnan lima­skap til at søkja um fígging í evropeiskum films­grunnum. – Í Føroyum kunnu vit heldur ikki søkja pening úr evropeiskum grunn­um, tí vit eru ikki limir í pro­grammum, til dømis Creative Eur­ope ella Eurimages. Ísland og Norra og onnur lond kring okkum hava atgongd til eina pulju, sum vit ikki hava. Danmark hevur eis­ ini, men vit hava ikki, tí vit eru ikki part­ur av Danmark í tí sambandi. Sam­stundis kunnu vit ikki koma inn uttanum Danmark. – Tað er eitt Catch 22: Eru vit part­ur av ríkisfelagsskapinum ella ikki? Vit eru ikki nóg stórur partur av ríkisfelagsskapinum til at fáa pengar til ein danskan film á føroyskum, men vit eru sam­ stund­is ikki nóg sjálvstøðug til at fara rundanum Danmark. Filmsvinnan flutt seg nógv – Tað er hent øgiliga nógv í før­ oysk­um filmi í mun til bara tey sein­astu fimm árini. Kvaliteturin er hækkaður, og talið á minuttum, sum vit framleiða, hækkar allatíð. Vinnan er ment nógv frá at bara vera nakrir stuttfilmar til at gera fleiri spælifilmar. Vit standa nú á gáttini til, at hetta kann vera ein vinnu­vegur. At føroysk filmsvinna kundi ger­ast ein røtt vinna, var eisini orsøk­in til, at Filmshúsið varð sett á stovn í 2017. Tíðin er búgvin til at fara víðari við filmsvinnuni, og før­oyskur filmur er á tí støði, at neyð­ugt er at gera meira burturúr. – Vit eru í teirri støðu, at vit mugu taka avgerð, um vit skulu halda fast í visiónini. Nú hava vit ment nøkur talent, ið duga at gera spæli­filmar. Vit hava fingið at­ gongd til stóra evropeiska markn­ að­in, og har er stórur áhugi fyri Føroyum. Men so mugu vit eisini kunna útvega tær framleiðslurnar, ið vit lýsa við. Ísland var tað heilt stóra fyri nøkr­um árum síðani við filmum í Cannes, og Jón Hammer metir, at tað sama kann gera seg galdandi fyri Føroyar. – Eg tosaði við ein íslendskan fram­leiðarara í gjár, og hann helt, at Føroyar vóru tað nýggja Ísland inn­an film. Klárt til stórar framleiðslur í Føroyum Tað kann tykjast torført at trúgva, at Føroyar eru til reiðar at standa fyri stórum filmsframleiðslum. Men Jón Hammer vísir á, at før­ oysk filmsfólk hava fingið nógvar roynd­ir seinastu árini, og at føroy­ ing­ar eru til reiðar at lofta stórum verk­ætlanum. – Tað, sum er hent seinastu ár­ini, er, at fólk hava fingið fleiri roynd­ir við at gera føroyskar film­ ar. Samstundis hava útlendskir film­ar verið her og gjørt upptøkur. Fleiri royndir tú gevur fólki, betri standa tey seg. Kunnu tey arbeiða við filmi alt árið - og ikki sita á kont­óri helvtina av árinum og ar­beiða við filmi í summarinum, sum tað hevur verið - so kunnu vit veita eina tænastu. Tað verður kortini við út­ lendsk­ari hjálp, at stóru films­ fram­leiðslurnar verða gjørdar í Før­oyum, ger Jón Hammer greitt. – Vit kunnu ikki veita alla tæn­ast­una. Vit kunnu ikki veita alla A-funktiónina, allar høvuðs­ foto­grafarnar, høvuðs- hetta og høv­uðs- hatta, men supplerandi roll­ur. Heldur verkætlanin fram, sum til dømis við einari røð, so høvdu føroyingar kunna yvirtikið høvuðs­rollurnar eisini. – Tað verður altíð soleiðis, at tá tú samstarvar, so er tað give- and-take. Tey koma við einum foto­grafi, vit koma við onkrum øðr­um, sigur Jón Hammer. Filmsvinna gevur avkast Tað eru tey, ið finnast at, at ment­an og list av ymsum slag skal stuðlast av tí almenna, og at lítið letur seg gera uttan al­menna fígging. Argumentið er, at vinnan skal klára seg út frá markn­ aðarligum treytum uttan ískot frá tí almenna. Jón Hammer held­ur hinvegin, at stuðul skal síggj­ast sum ein íløga, tí kemur ein films­ vinna upp at koyra, so gevur hon av­kast. – Fyri meg, sum arbeiði við ment­an, so haldi eg, at mentan hev­ur eitt virði í sær sjálvum. Fyri onnur, sum ikki eru samd í tí, kann mann siga, at roknistykkini vísa, at fyri hvørja krónu, ið tú let­ ur í stuðli til film, so kemur hon umleið fýra ferðir aftur til bú­skap­ in. Tað vísa allar kanningar aðra­ staðni, har tey hava stuðul. – Eg kenni heldur onga vinnu í Føroyum, ið klárar seg út frá markn­aðarligum treytum - ser­ liga tá vinnan verður bygd upp. Tú hevur stuðulsskipan til skipa­ smíð, stuðulsskipan til fiski­vinnu, skattalætta til sjómenn - stuðuls­ skipanir hava so nógvar formar. Serliga í uppbyggingini mást tú hava stuðul. Tað er heldur ikki so, at pengarnir verða kastaðir burt­ ur. Pengarnir verða brúktir til før­ oysk­ar tænastur. Jón Hammer vísir samstundis á, at almennur stuðul úr Før­oy­ um skal heldur ikki fíggja verk­ ætl­anirnar allar sum tær eru. Stuð­ulin skal hinvegin virka sum grund­støði fyri at fáa meira fígg­ ing uttanífrá. – Tað krevur, at vit kom upp á eitt hægri støði, í mun til hvat tað kostar at gera film, og hvat mann fær í øðrum londum. Er tað ov lítið av pengum, ið fáast úr Før­ oy­um, so er tað ov lítið at fara at fáa samsvarandi upphæddir úr út­ lond­um, sigur Jón Hammer. Norddok Føroyar hava í ár fingið stuðul úr danska Norddok grunnin. Tvær av útvaldu verkætlanunum hava til­knýti til Føroyar. Onnur, doku­ ment­arurin Heartist, er føroysk øll sum hon er, meðan hin, Pigen og Sølvdrengen, er donsk-føroysk. Norddok hevði 10 milliónir krón­ur at ráða yvir, og uttan iva er stuðulin komin væl við. Men Norddok er ikki eitt aftur­vend­ andi átak, og sostatt er tað ein ein­gangs­pulja, ið varð lutað út mill­um verkætlanirnar. – Norddok var eitt eingangsting í ríkisfelagsskapinum, har ein av­ gerð varð tikin um at promovera ríkis­felagsskapin upp á onkran máta. Tað varð gjørd ein pulja, sum bert var til dokumentarar, ið skuldu hava okkurt við ríkis­ felags­skapin at gera. – Tað er so sjálvandi gott, at verk­ætlanir fingu stuðul. Men tað er eitt sindur sum at keypa seg frían. Hví gera tey ikki hetta hvørt ár? Tað góða við Norddok er, at danskarar kunnu søkja Norddok, men teir skulu hava føroyskan ella grønlendskan partnara. Tá fær føroysk framleiðsla atgongd til aðr­ar pengar. Um tey veruliga meintu tað, so skuldi tað verið gjørt hvørt ár, sigur Jón Hammer. AR NAR Jón Hammer, Rógvi Rasmussen og Torfinnur Jákupsson til verka í Norðurlandahúsinum