hósdagur 9. januar 2020síða 14

FRÍGGJADAGUR 10. JANUAR 2020 SOSIALURIN 4 14 TEMA: Filmsvinna Frá Agurk til Berlinale Føroysk filmsframleiðsla og filmslist hevur flutt seg rættiliga nógv seinastu 15 árini. Hóast nógv er hent frá tíðini við Agurk sendingunum í Kringvarpinum til nú, so manglar enn seinasta strekkið, áðrenn føroysk filmsvinna er komin á nøktandi støði STEINAR PATURSSON J an Berg Jørgensen, sum nú situr sum formaður fyri stýrinum í Filmshúsinum, hevur fingist við film so at siga síðan hann kom aftur til Før­ oyar, og hevur eisini verið partur av menningini av før­oysk­ari films­ list og filmsvinnu seinastu árini. Tað hevur verið rættiligur framburður innan føroyska films­ list, heldur Jan Berg Jørgensen, men framburðurin er ikki komin av sær sjálvum. Stuttfilmskappingar í Kringvarpinum – Jákup Weihe og eg fóru í 2005 undir við at hava Agurk send­ ingarnar. Eg arbeiddi í Kring­varp­ inum tá, og vit fingu loyvi at gera Agurk við síðuna av. Tað var so at siga ólønt, og sendingarnar vórðu gjørdar um kvøldarnar, sigur Jan Berg Jørgensen. Kringvarpið átti eini hús í Vørðsl­uni, har teir báðir sam­ stundis fingu innivist at gera miðla­verkstað. Miðlaverkstaðurin, sum fekk navnið Klippsfisk, var tá eitt sam­ starv millum Kvøldskúlan, Tekn­ iska skúla, Studentaskúlan í Hoy­ døl­um og Kringvarpið, har allir part­ar koyrdu eitt sindur í kassan. – Vit fingu eitt redigeringssett og eina upptøkueind, so vit kundu fara í holtvið undirvísing. Vit høvdu eitt kamera frá hvørjum skúla, og tað var tað, sum vit høvdu. – Vit gjørdu stuttfilmskapp­ing­ ar og gjørdu nakrar vegleiðingar, til hvussu tú gert film. Tað kom nokk so nógv í gongd tá, og millum annað Andrias Høgenni og Anton Pet­ersen gjørdu fyrstu filmarnar har. Norðurlendskur filmssummarskúli í Føroyum Arbeiðið við Klippfisk førdi skjótt við sær, at farið varð undir at lyfta støðið á føroyskum films­ arbeiði. Skipað varð tí fyri norð­ ur­lendskum filmsskúla í Føroyum á sumri í 2006. – Vit fingu útlendskar undir­ vísarar og royndu at fáa føroyingar inn á allar funktiónirnar í skúl­an­ um. Nógvir av teimum, ið arbeiða við filmi í dag, vóru við á skúlanum tá; Sakaris Stórá, Andrias Høgenni, Anton Petersen, Dávur Djurhuus. Filmsskúlin var fyrru ferð í 2006 og aðru ferð í 2009, og í grund­ini varð rættiliga nógv sett í gongd av arbeiðinum við summar­ films­skúlunum, heldur Jan Berg Jørgensen. – Tá søktu vit so pengar aðra­ staðni frá. Menningarstovan var tað fyrstu, og vit fingu norð­ur­ lendskar pengar uppí. Og hetta varð eisini tá, at vit skrivaðu álitini um føroysku filmsvinnuna. Legði lunnar undir áliti Neyðugt varð tá at víðarimenna før­oysku filmsvinnuna, og farið varð undir at skrivað álit, ið varð enda­liga liðugt í 2011. – Mikkjal Helmsdal varð settur sum projektleiðari, og vit skrivaðu eitt álit á eini 60 síðir í 2006. Vit arbeiddu upp á tað aftur í 2009, og í 2011 fingu vit skrivað tað niður í seks síður, har vit hugsaðu, at hetta var tað, ið politikkarar kundu skilja. Í álitinum varð gjørt greitt, at trý ting vóru neyðug fyri at menna føroyska filmsvinnu víðari: Eitt filmshús, ein filmsgrunn og aftur­ ber­ingarskipan. – Vit høvdu fingið Filmsgrunnin upp at standa í 2011 við 500.000 krón­um. Tann politiska semjan var tá, at vit skuldu økja um grunn­in við 500.000 krónum um árið, so vit vóru á støði við grannar okk­ara. Tað hevði í dag svarað til eini 10-12 milliónir. Men vit eru fram­vegis langt har frá - á 2,7 milli­ónum. – Eitt filmshús mátti til fyri rationalisera bransjuna. Sakaris Stórá vann sín prís í Berlin, men alt, sum hoyrdi til lansering og annað, mátti uppfinnast frá byrj­ an. Eingin visti nakað. Heldur enn at tær royndir bara vóru og fóru við Sakarisi, mátti vera eitt stað, har vit fingu uppsamlað ta vitanina og kundu víðari útbúgva før­oysk filmsfólk, sigur Jan Berg Jørgensen. At enda var neyðugt við ein­ari afturberingarskipan, har films­ verkætlanir kundu fáa afturborið tað, sum svarar til MVG'ið, av tí, ið verður brúkt í Føroyum. Mugu eisini siga B Síðan álitið varð handað pol­it­ isku skipanini, er nógv hent á før­ oyska filmspallinum. Alsamt fleiri sjálvstøðug filmsfeløg verða sett á stovn, umframt at films­virðis­ lønin Geytin kom í 2012. Sum dømi um, hvussu føroysk films­ fram­leiðsla førkar seg, vísir Jan Berg Jørgensen á, at í ár eru sendir fleiri enn fýra tímar av filmi inn til Geytan. – Tað henda nokk so nógv ting í løtuni, og tí er neyðugt at halda fast í tí, sum vit vilja. Øllum dámar væl at halda skáltalur, men tá tú sigur A, so mást tú eisini siga B. Tú kanst ikki fáa filmar hendan veg, uttan at filmsjáttanin hongur saman. Vit mugu hava nakað at ar­beiða við her. Men ein partur er vinna, hin parturin er mentan; tað, sum er mentanarliga relevant fyri okkum. Eingin kemur her at fortelja okkara søgur fyri okkum, sigur Jan Berg Jørgensen