týsdagur 21. januar 2020síða 16

Mikudagur 22. januar 2020 · Nr. 9 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 MINNINGARORÐ Tveir søgufróðir toftanesmenn farnir Karl hjá Nellu doyði 17. mai, og Kaj hjá Andreu doyði 12. oktober 2019. Soleiðis kundi verið sagt fyrr. Nella var omma Karl, og Andrea var mamma Kaj. Teir báðir vóru toftanesmenn, vuksu upp á Toftanesi í Leirvík. Karl var sonur virk­ isfúsa keypmannin, deknin og stór­ losju­templaran og vaks upp saman við ommuni, sum tíðliga gjørdist einkja, og ógifta abbabeiggjanum í húsinum. Kaj var sonur fátæku einkjuna. Hon misti mannin við Fossanesi í 1938, og 3 ára gamli Kaj og hini fýra systkini mistu tá pápan, pápabeiggjan og eitt systk­ina­ barn. Abbin og góð fólk har um vegir vóru um tey tey næstu árini. Tað er við takksemi, eg minnist teir báðar og onnur góð fólk á Toftanesi, søgufróð og áhugað at rætta mær hond við bygdarsøguni. Lat meg bara nevna nøkur onnur, sum eisini eiga takk­ar­ kvøðu uppiborna: Mia og Helle Just­ inus­sen, Elisabeth Høgnesen og Dinna Joen­sen, Tróndur Eysturstein, Regin Høgne­sen, Óli Olsen, Malla og Suni Jacob­sen. Tey og onnur har á garðinum lótu mær upplýsingar, søgdu frá hend­ ing­um og slekt og høvdu álit á, at hetta vóru klípi í somu søgu. Mong teirra hvíla nú undir grønu torvu. Friður veri við minni teirra. Karl Nysted Hansen var føddur 30. nov­ember 1943 og elstur av fimm systkj­um. Flest allir javnaldrarnir gjørd­ ust útróðrarmenn og skipsmenn, men ikki Karl. Slektin í báðum ættum var úr bónda- og ognarhúsum. Abbin, sum æt Karl, og abbabeiggin vóru bónda­synir frá Gøtugjógv, og Nella, omm­an, var úr góða ognarhúsinum á Mýr­uni á Toftanesi. Gamli Karl bygdi hús og handil á Toftanesi í 1909, konan tók handilin eftir hann, og síðani son­ur­in, Jákup Emil, og Bette, foreldrini hjá teimum fimm systkjunum. Háskúlin hevði ment mong í slektini, og pápin hevði verið á handilsháskúla í Keypmannahavn. Hugurin hjá Karl stóð til lestur og bøkur. Í 1958 kom pre­ lim­inerskúli at enda í Fuglafirði, hagar eisini ung úr grannabygdunum kundu fara í skúla. Karl var fyrsti og einasti leir­víkingurin tað fyrsta árið. Árið eftir fóru fimm onnur. Treiskni og áræði hjá Karli kom til sjónar hesi árini. Javnan gekk hann hálvan ella allan vegin, súkl­ aði ella fór við gamla rutubátinum. Karl var í unglingaárum eins og pápin virk­in í losjuni og komin á læraraskúla í Havn, var hann virkin í KFUM og heima­missiónini. Dámligur, ljósleiddur, bros­andi og vinsælur unglingi. Málið og søga gjørdust hansara næstu vinir. Hann dugdi málið, sum var bæði amboð, afturhvarv, varðar og ný­lendi. Og her var hansara nærlagni eyg­sýnt. Tann sáttligi maðurin kundi kort­ini bíta frá sær, var farið ov illa um. Mál­røkt og málburður lógu honum næst at geva gætur. Karl hevur týtt hóp­in av barna- og ungdómsbókum, kanska eini 30, úr donskum, norskum og svenskum. hann var blaðstjóri og stóð fyri Sunnudagsskúlablaðnum frá 1979 og til sín deyðadag, og hann var blað­stjóri á Kristiligum Ung­manna­ blaði í fimm ár. Í sínum læraravirki í Tvør­oyrar skúla frá 1969 og til 2006 lá hon­um næst at lata børnunum upp dyrn­ar til vakra móðurmálið í øllum sín­um ljóði og ljómi. Karl giftist í 1968 við Marnu Djurhuus úr Porkeri, og tey bygdu á Tvøroyri. Ár gingu, áðrenn tey fingu onkadóttrina Sús­onnu, fødd í august 1980. Men í mars 2000 varð lívstráður hennara brádd­liga kvettur av í eini ferðslu­van­ lukku. Tá seig sorg og saknur seg um for­eldrini, sum tey so smátt um smátt vunnu á í treysti á hann, ið tey bygdu lív sítt á. Neyvan vardi tað nakran, at Karl hevði róð um fjørðin, tá ið hann 17. mai 2019 lendi handan fjørð. Aftur nívandi saknur og tómleiki hjá konu og fam­ilj­ uni. Her vil eg fegin vísa á tey góðu minn­ingarorðini, sum Jónsvein Bech prest­ur hevur skrivað um Karl í Sunnu­ dags­skúlablaðnum 3. juni 2019. Tá ið eg fór undir bygdarsøguna í 2007, visti eg, at neyðugt var við rætt­ les­ara, men uppaftur betri, um rætt­les­ arin hevði áhuga fyri søguni. Men eg visti ikki, hvussu nógv arbeiði fór av vera av hesum. Bókaverkið vaks ár um ár. Fyrst eitt, so tvey og at enda seks bind fram til 2014. Karl hevði játtað at rætt­lesa, men hann hevði eisini onnur arbeiði at taka sær av. Onnur rættlósu eisini, men Karl las samstundis bygd­ar­ søg­una, sum hann eins væl og eg sjálv­ ur kendi. Tað var tí ikki óvanligt at fáa við­merkingar og ískoyti frá honum, ser­stakliga, tá ið okkurt var um Tofta­ nes-søguna og slektirnar har, men sann­iliga eisini aðrastaðni. Eg var fegin um og takksamur fyri hesar viðmerk­ ing­arnar, sum góvu mær fastari undir fót­um. Málsliga lógu vit nær hvørjum øðr­um, onkustaðni veik eg tó frá, men skilti skjótt, at eg átti at halla meg at hans­ara orðalagi, orðasniði og stav­ seting. Minnist okkurt orðalag, vit skiftu orð um, t.d. at giftast og at giftast uppaftur. Hesi orðini um Karl eru fyrst og fremst í stórum takksemi fyri tað vala­ arbeiðið, hann gjørdi, tá ið bygdarsøgan varð skrivað. Tað skal ikki á nakran hátt vera honum til last, at nakrar vill­ ur kortini eru í. Hann vildi gjørt alt til lít­ar og væl tað, men tíðarkarmurin og tann øgiliga tekstnøgdin góvu honum ikki tey neyðturviligu arbeiðskorini til tess. Tað kann eg bert taka á egnar herð­ar. Góða Marna og tit systkin, hjart­ans takk fyri alt tað, sum Karl bar til Leirvíkar bygdarsøgu. Æra veri minni hansara. Kaj Norðgerð, Kaj føddur Lervig 22. des­ember 1934, var av øðrum bergi brot­in og vaks upp í øðrum umhvørvi á Tofta­nesi. Hann var fjórða barnið hjá Jóan Peturi og Andreu, sum bygdu á Hædd­ini inni á Gerðisbakka. Tey fingu fimm børn, sum gjørdust faðirleys í 1938. Abbin, Óli, sum tá misti tveir synir og ein abbason ísenn, royndi at vera í fað­irs stað hjá Kaj og teimum. Har um vegir, og serliga á Gerðis­ bakka, var saknur og sorg ger­andis­ kost­ur ár um ár av missi á sjónum, av van­lukkum og sjúku - tuberklar, mesl­ ing­ar og krabbamein. Tí gjørdist fá­ tæks­ligt og møðsamt hjá mongum. Har­afturat vóru tríatiárini blóðfátæk. Tað var smátt hjá mest sum øllum í bygdini. Tá var gott við einum gerði til veltu og kúgv, og við hønum á vagli og báti á lunni. Kúgv og fiskur lívbjargaði teimum smáu, og gomul fólk vóru um tey, meðan møður vóru í hoyna, torvi ella fiski. Kaj vaks upp millum útróðrarmenn, skips­menn og gerðismenn og gjørdist teim­um líkur. Ein ond av háskúlanum, har nøkur fá høvdu verið, var eisini í hesum bygdarlagnum og gav kanska sín serliga íblástur. Harafturat var abb­ in í móðurætt skipari, kommunu­for­ mað­ur - og sjónleikari. Kaj fór til skips Karl Hansen stimitúr á Vágsfirði umleið 1965.  Afturi í skut kemur Hans Pauli Strøm undan Kaj, aftara rað høgrumegin, saman við øðrum skipsmonnum: Álvur Olsen, Torgrim Jacobsen, Kaj Norðgerð, Palli Justinussen, Svend Christiansen, Elias Lervig og Tummas Jacobsen