mánadagur 27. januar 2020síða 4

4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 20. januar 2020 · Nr. 8 TÍÐINDI Vit eru vónbrotin av at tað gongur so seint BROTIN LYFTI Avgerðin hjá bóndunum um at skipa atgonguna til fjøllini, loysir ikki trupulleikan, sigur Hagafelag Føroya Áki Bertholdsen – Vit eru vónbrotin av, at tað gongur so seint hjá politik­ar­ unum at fáa skipað viður­skift­ ini í haganum. Tað sigur Rúna Hjelm í Haga­felag Føroya. Hagafelag Føroya virkar fyri rættindunum hjá al­menn­ inginum í Føroyum til at ferð­ ast frítt í náttúruni – ikki bara eftir bygdagøtunum, men í náttúruni yvirhøvur. Felagið varð stovnað, eftir at eitt rák fór at taka seg upp har bøndur, í fyrra lagi, fóru teir at nokta fólki at fara í hagan og í øðrum lagi fóru at krevja gjald frá fólki fyri at sleppa í hagan. Politikarar hava í fleiri ár tosað um at fáa greiðar reglur fyri rættinum hjá fólki at sleppa í náttúruna, men enn er einki hent. Og rákið, har bønd­ur seta gjaldsstøðir upp fleiri staðni kring landið, vind­ur bara upp á seg. Uppundir løgtingsvalið bóðu politikarar, sum nú mynda sam­gonguna, um tríggj­ar mán­aðir, so skuldi hetta málið verið avgreitt. Men tað er framvegis einki hent og sum skilst á Helga Abra­hamsen, lands­stýris­manni á økinum, verður tað held­ur ikki hesar fyrstu mán­að­irnar, at nakað ferð at henda. Kunnu framvegis nokta fólki Tað einasta, sum er hent, er í roynd og veru tað, at bøndur hava skipað seg í felag og eru farnir at selja ferðir í fjøll­un­ um, har fólk skulu rinda nakr­ ar hundrað krónur fyri ein túr í fjøllunum. Samstundis hava bøndur tosað um, at tað skal vera ókeyp­is hjá føroyingum at ganga í haganum, men útlend­ ing­ar skulu rinda. Men bøndurnir hava eisini gjørt púra greitt, at tá ið sam­ an­um kemur, er tað hvør ein­ stak­ur bóndi um sjálvur av­ gerð um hann vil hava fólk í hag­an yvirhøvur. Og tað merk­ ir, at hevur ein bóndi hug til at steingja ein haga, kann hann gera tað. Tað er eisini hvør einstakur bóndi, sum sjálvur ger av, hvussu nógv tað skal kosta hjá hvørjum einstøkum at sleppa í haga. Tað er eisini hvør einstakur bóndi, sum sjálv­ur ger av, um hann ger mun á, hvør skal gjalda, og hvør skal ikki. Í hesum sambandi er skip­ an­in í summum føri tann, at før­oyingar sleppa ókeypis í hag­an, men at útlendingar, skulu gjalda. Loysir ikki trupulleikan Tá ið bøndur hava tikið hesi stigini, hevur ein grundgeving verið, at tað er fyri at verja nátt­úruna, tí tað eru summi pláss, sum ikki tola so nógv ferða­fólk. Við hesum hava bøndur ført fram, at vit nú hava fingið skipað viðurskifti á hes­um øki. Men tað er Rúna Hjelm púra ósamd í, og tí heitir hon fram­ vegis á politikarnar um at arbeiða skjótt fyri at fáa skipað viðurskiftini. Og tá ið hon tosar um skipað viðurskifti, meinar hon við, at vit skulu hava fel­ags reglur fyri alt landið. – Tað er ikki at hava skipað við­urskifti, tá ið tað í roynd og veru stendur til hvønn ein­ staka bónda at gera av, hvør slepp­ur í hagan, og hvussu nógv tað skal kosta hjá fólki at sleppa í hagan – og um fólk skulu sleppa í hagan yvir­høv­ ur, sigur hon. Hon stúrir fyri, at av tí at ein politisk heildarloysn dreg­ ur út, fara vit aftur í summar at síggja stríð og ósemjur ímill­ um bøndur øðrumegin, og føroyingar, sum vilja sleppa ein túr í hagan, hinu­meg­in. Tað er heilt ómetaliga óheppið, heldur hon, og tí heitir hon á politikarar at ar­ beiða skjótt í hesum máli, so at vit fáa eina loysn, sum gagn­ar almenninginum og ikki bara nøkrum fáum será­huga­ málum. – Tað skulu nevniliga vera politikararnir, sum gera eina landsumfatandi skipan, sum tryggjar rættin hjá almenn­ing­ inum til náttúruna. – Tað kann ikki bera til, at tað skulu vera seráhugamálini hjá hvørjum einstaka bónda, sum er avgerandi fyri, hvørja atgongd vit fáa til at njóta okk­ ara egnu náttúru, sigur Rúna Hjelm. Eitt stig á leiðini Hinvegin fegnast Rúna Hjelm um, at tað yvirhøvur tykist at vera semja ímillum bøndur um, at føroyingar skulu ikki gjalda fyri at ferðast í nátt­úr­ uni. – Tað er eitt stig á leiðini at gera tað liviligari at búgva í Før­oyum hjá okkum, og hjá okk­ara eftirkomarum. Og hetta tað taka vit sum eina við­urkenning av tí arbeiði, vit í Hagafelagnum hava gjørt, sig­ ur hon. Men ein slík skipan kann eisini elva til trupulleikar, tí tað er í andsøgn við vanliga hugs­an um at gera mun á fólki. – Í londum, vit vanliga sam­ an­bera okkum við, er tað frítt at ferðast í náttúruni. Dan­ mark er tó eitt undantak, men har er eisini næstan alt dyrkað, so umstøðurnar kunnu ikki rættiliga saman­ber­ast. – Hinvegin leggja danir stóran dent á, at strendurnar eru atkomiligar hjá almenn­ ing­inum - og tað skal vera fyri einki. Rúna Hjelm tekur fult und­ir við, at á teimum støðum har tað er neyðugt fyri at verja náttúruna, eiga av­mark­ing­ar eisini at verða settar í verk. – Tað er avgjørt eisini eitt av endamálunum hjá Haga­ felagn­um at verja náttúruna, sigur hon. – Men tað kann ikki vera so­ leiðis, at tað stendur til hvønn einstakan bónda at gera av, hvar náttúran hevur brúk fyri verju, og hvussu hon skal verjast, leggur hon aft­ur­at. – Tað hava bøndur ikki ser­ kunnleikan til, sigur Rúna Hjelm. Tað skal gerast av einum lands­myndugleika, sum sam­ tykkir lógir, ið verja náttúruna og setir serfrøðingar at fyri­sita hesar lógir, sigur hon. Og hon leggur afturat, at teirra vón í Hagafelagnum er eisini, at almenna nátturu­ vernd­in verður styrkt so at við­brekin støð verða vard. Rúna Hjelm í Hagafelag Føroya, stúrir fyri, at vit aftur í summar fara at síggja stríð og ósemjur ímillum bøndur øðrumegin, og føroyingar, sum vilja sleppa ein túr í hagan, hinumegin. Tað hava bøndur ikki serkunnleikan til Tað er eitt stig á leiðini at gera tað liviligari at búgva í Føroyum