hósdagur 30. januar 2020síða 32

8 TEKSTUR ANNIKA KUNOY IM MYND ÁLVUR HARALDSIN – Tað er torført at fáa leiðarar at viðurkenna, at leiðslan veit ikki altíð best. Tí ofta er talan um leiðarar, sum í allar bestu meining royna at motivera, viðurkenna, stýra og máta seg til betri avrik. Hóast starvsfólk ofta vita, at tað ikki riggar, finnur leiðslan ofta seint útav, at avriksmentanin skapar verri avrik, góðsku og fyriskipanarlig dømievni, sigur navnframi rithøvundurin og leiðsluráðgevin Christian Ørsted F leiri fólk verða útbrend, hóast tey arbeiða á einum arbeiðsplássi við góðari leiðslu. Tey kenna veruliga, at leiðarin hugsar um tey, hevur áhuga í og empati fyri teimum, men tey verða útbrend kortini. Tey fáa so at vita frá leiðsluni, at tey áttu at ansa betur eftir sær sjálvum – nú umframt alt annað mugu tey eisini ansa betur eftir. – Her er ikki talan um ein vánaligan, keðiligan ella kald­an stjóra. Nei, hetta er umvent, tí her er talan um leiðslu, sum veruliga ynskir at betra um umstøðurnar. Trupul­leikin er tó hann, at leiðslan ikki sær egnu ábyrgd í støð­uni, sigur Christian Ørsted rithøvundur og leiðslu­ ráð­gevi. Lýsingin av eini fyritøku við framgongd er, at tey fókini, sum rýma, eisini droyma um at koma aftur. Orsøkirnar til, at tey vilja aftur á gamla arbeiðsplássið eru, at arbeiðið har var innihaldsríkt og av hægri góðsku enn tað arbeiði, sum tey megna á øðrum arbeiðsplássum. Starvsfólk venda aftur til eitt slíkt arbeiðspláss, tí har er ein mentan, sum legg­ur upp til, at tey taka sær av hvørjum øðrum. Sterk kjarna tolur trýst Spurdur um, hvussu ein slík arbeiðsmentan verður skapað, har starvsfelagar taka sær av hvørjum øðrum, greiðir Christian Ørsted frá, at starvfólk fáa meir burtur­ úr, tá tað, sum tey gera, er áhugavert, og tey fáa stuðlað starvs­feløgum sínum. Tað ironiska er tó, at tá tú veruliga hev­ur tørv á sjálvhjálp, hevur tú ikki yvirskot til tað, ella megn­ar tú tað ikki. – Kemur tú hartil, at tú verður noyddur til at taka tær av tær sjálvum, tá hevur tú ikki orku til tað. Tá hevur tú ístaðin tørv á starvsfeløgum, familju og vinum, sum kenna tínar tørvir og fáa sett teg í eina støðu, har tú megnar tað, tú hevur ábyrgd av, sigur hann. – Vit síggja, at tað tað ofta fer at snúgva seg um rekrutering, og arbeiðsgevarar velja at seta fólk, ið teir halda tola eitt ávíst trýst. Hetta er sera áhugavert, tí hví tola menniskju trýst í gerandisdegnum. Er tað persónleiki, ella er tað bólkurin av starvsfólki, sum í felag ger, at tá eg arbeiði saman við dugnaligum fólki, sum eg havi álit á, so megni eg eitt størri trýst, spyr hann. – Tá eg so fari í nýtt starv í eini nýggjari fyritøku og ikki longur havi toymisstuðulin, megni eg ikki sama trýstið. Tað er tí, at treystleiki er treytaður av arbeiðsplássinum, stað­festir Christian Ørsted. Modernað leiðsla undir 2. heimsbardaga Í metsølu bók síni «Lívshættislig Leiðsla» greiðir rit­høv­ und­urin víðari frá um amerikanskar hermenn á Kwaja­lein oynni í Japan undir øðrum veraldarbardaga, tá nú­tíð­ar leiðsla nevniliga tók skap. 1. februar 1944 komu amerik­ ansk­ir hermenn í land á Kwajalein oynni við tí fyri eygað at hertaka oynna. Navnframi brigatugeneralurin S.L.A. Marshall var kom­in við amerikonsku hermonnunum til oynna fyri granska at­burðin hjá teimum. Hetta gjørdi hann við tí enda­máli at økja um framleidni hjá soldatunum, tí tað víst seg at vera trupult, at fáa hermennirnar at skjóta fyri at drepa. Nakað, sum í veruleikanum var teirra missión. Seinastu mán­aðirnar hevði hann samrøðu við her­menn­ ir­nar júst eftir, at teir høvdu verið í skotbardaga. Hann vildi skilja, hvat teir upplivdu í tí helviti, teir vóru staddir í, tá teir bardust. S.L.A. Marshall kom til somu niðurstøðu umaftur og um­aftur. Bert 15 av 100 hermonnum skutu fyri at drepa. Hinir 85 siktaðu viðsíðuna av ella skutu als ikki. Orsøkin var ikki, at mennirnir vóru óttafullir, tí vóru kammeratar teirra í vanda, gjørdu teir alt teir vóru mentir fyri at bjarga teim­um. Tað var tískil ikki egoisma, tá fólk ikki gjørdu eft­ur boðum. Hermennirnir fingu snøkt sagt ikki seg sjálv­ar til at taka eitt annað lív, tí menniskjan rætt og slætt er fødd við sterkari mótvild ímóti at drepa, vísir Ørsted á. Tí vórðu átøk sett í verk, sum skuldu venja her­menn­ir­ nar av við mótvildina. Leiðslan í herinum arbeiddi kom­ andi árini skipað við uppgávuni. Nú skuldu nýkallaðir hermenn í innleiðandi venjing læra at minka um sannføringar og virði, broyta sjálvs­ mynd­ina og soleiðis geva seg undir militerið. Venjingin skuldi ávirka nýggju hermennirnar á djúpum sálarligum støði. Atburðurin varð meir ágangandi og loyaliteturin mótvegis leiðsluni vaks. Straffur og toymisandi vórðu lykla­orðini. Tað vísti seg, at hermenn vildu heldur sjálvir lata lív enn at taka eitt lív. Var talan um lívið hjá einum av kamm­eratunum, var søgan ein onnur. Tí varð áherðsla løgd á toymisandan, og toymið fekk felags viðurkenning, tá ein kláraði seg væl, og somuleiðis vórðu øll staffað, tá ein kláraði seg illa. Tá kríggið í Korea brast á fimm ár seinni, vóru úrslitini av venjingini eyðsýnd! Nýggi leiðsluformurin riggaði, tí nú skutu helmingurin av hermonnunum fyri at drepa. S.L.A. Marshall gjørdi fleiri kanningar fyri at finna útav, hví hin helmingurin av hermonnunum enn ikki vildi skjóta. Tað vísti seg, at hermennirnir vóru so óttafullir, tá teir vóru í skotbardaga, at frontalu ennisbløðini í heil­ an­um vórðu sligin frá. Partar av heilanum, sum skilja menn­iskjuna frá djórunum vórðu óvirknir. Fyri at venja djórakendu síðuna hjá menniskjanum, má menn­iskjan venjast soleiðis, sum djór verða vand. Metod­ ur hjá russiska sálarfrøðinginum Ivan Pavlov vórðu síðani nýttar. Pavlov hevði funnið úrslit í at venja hundar og at fáa teir at reagera, tá hann ynskti tað. Venjingin hjá ný­kallaðum hermonnunum varð broytt, og hermaðurin fekk viðurkenning og viðirsløn, tá hann kláraði at skjóta skots­kivuna, sum meir og meir fór at líkjast veruligum menn­iskjum í útsjónd og mobiliteti. Somuleiðis varð her­ maðurin revsaður, tá hann ikki gjørdi, sum hann skuldi. So­leiðis varð dráp sett í samband við nakað positivt í mið­ heilanum hjá hermonnunum. Fýra meginreglur birtust úr hesi byrjanini upp á modernaða leiðslu: 1, Leiðarin sum fyrimynd Christian Ørsted er høvuðsrøðari á Leiðaradegnum 31. januar. Hann er kendur fyri metsølubókina Livsfarlig Ledelse Leiðsla, og hann arbeiðir í skrivandi stund við eini nýggjari bók, sum viðger mýturnar um broytingar á arbeiðsplássum. Hetta verður eisini evnið á fyrilestrinum, sum hann hevður á Leiðaradegnum FAKTA Vit kunnu framleiða sum ongantíð fyrr, men vit brenna út og fáa strongd.