hósdagur 6. februar 2020síða 24

FRÍGGJADAGUR 7. FEBRUAR 2020 SOSIALURIN 16 24 Óli Jacobsen Óli Jacobsen 35. partur T ann 12. februar eru 125 ár síðani Kristian Djur­huus, fyrrverandi løg­maður varð føddur. Í hes­um sambandi halda vit fram við hans­ara áhugaverda søgu. Kristian man hava verið mill­ um teir fyrstu formenn, sum skip­ aði fyri opnum fundum í komm­ unu­stýrum. Um hetta skrivar hann: Tá ið eg var formaður í komm­ unu­stýrinum (1926-1930) fekk eg sam­tykt eitt uppskot um, at fund­ ir­nir í kommunustýrinum skuldu vera almennir. Hetta varð eisini samtykt av løgtinginum. Føroyatíðindi hevði skrivað, at tað kundi ikki vera rætt, at komm­ unustýrið umsat viður­skiftini hjá borgarunum uttan, at hesir fingu møguleika at fylgja við í tí, sum gekk fyri seg. Hetta lat seg eisini væl gera eft­ir, at kommunan hevði keypt og innrættað gomlu læknahúsini. Her vóru eisini bæði rættarhøli og hølir til løgregluna. Tískil vóru hildnir opnir fundir í kommunustýrinum tey seinastu tvey árini av valskeiðinum, har eg var formaður. Hetta varð eisini gjørt fyrsta ár hjá formanninum, sum tók við eftir meg. Men tá varð hildið uppat við opnum fundum. Nýggi formaðurin var Her­luf Thomsen. Tíðirnar vóru ikki góð­ ar. Hetta vísir tær spari­ætl­an­irn­ir sum vóru frammi. Eitt uppskot var, at kirkju­ garðurin skuldi hvíla fíggjarliga í sær sjálvum. Millum annað skuldi gjaldast 12-25 krónur fyri at sleppa í grøvina alt eftir fíggjarligu støðuna hjá viðkomandi. Í eini tíð, har tímalønin var um 50 oyru, var hetta ein rættiliga stór upphædd. Onnur uppskot vóru at minka um gøtuljósini og at siga seks telefonhald hjá kommununi upp. Tað var tó ikki meiriluti fyri hesum. Hetta vóru uppskot, sum illa kundu takast í álvara. Men hetta lýsir tíðina tá. Katolikkarnir vildu reka sjúkrahúsið á Tvøroyri Síðan byrjanina av 1920-unum hevði Hjalmar Heerup verið amts­ lækni, fysikus, í Føroyum. Hann var ein dugnaligur lækni og dugdi væl at umsita. Hann hevði verið í fremstu røð at fáa bygt Dronning Alex­andrines Hospital, sum varð tikið í brúk í 1924. Tað verður brúkt enn, nærum 100 ár seinni. Hann tosaði ofta við meg um tey vána­ligu sjúkrahúsviðurskiftini á Tvøroyri. Longu í 1919 hevði formaðurin fyri heilsumyndugleikan, dr. Frand­sen, á eini vitjan á Tvør­oyri sagt, at sjúkrahúsið var óegnað til sítt endamál. Hetta skuldi havt skundað undir, at røttu við­ kom­andi, og serliga komm­unu­ stýrið fyri Froðbiar sókn heittu á myndug­leikarnar um til­skot til at byggja eitt nýtt sjúkra­hús. Men sum við so nógv­um, hevði eingin tikið stig til hetta. Eftir at eg var blivin formaður fyri kommunustýrið tosaði Heer­up aftur við meg um hetta, og hann mælti mær til at senda eina umsókn um játtan til nýtt sjúkra­hús. Um hesa tíðina fekk eg ein fyri­ spurning frá katólskum bólkum í Danmark. Teir vildu byggja eitt nútímans sjúkrahús á Tvøroyri treytað av, at myndugleikarnir í bygdini stuðlaðu hesum. Teir skuldu ikki hava nakran studning frá kommununi ella øðrum myndug­leikum. Eg legði uppskotið fyri komm­ unu­stýrið, sum var hugað at taka undir við tí. Men tá fóru missións­ menn í hernað móti hesi ætlan. Tað skuldi ikki koma uppá tal, at katolikkar skuldu fáa fótafesti her. Hetta fór at føra við sær, at teir fóru at missionera fyri sína trúgv, og hetta vildi taka grund­ ar­lagið undan kirkjuni. Tað eydn­aðist at fáa skapt ein slíkan mót­vilja hjá fólkinum móti hesi ætlan, at her gjørdist einki. Meðan tað eydnaðist at halda katol­ikkunum burtur frá Tvør­ oyri, so var munur á, hvussu størri tolsemi var hjá myndug­ leik­unum í Havn. Teir loyvdu kato­likk­unum at byggja skúla og kirkju, og hesin skúlin hevur havt alstór­an týdning fyri skúlaskapin í Havn. Framvegis er katólska mein­igheitin avmarkað í stødd. So har hevði ikki verið nøkur hótt­an móti kirkjuni. Seinni royndi Heerup at ávirka meg at gera nakað við at fáa eitt nýtt sjúkrahús. Hetta tyktist at vera tann lagaliga tíðin at fáa játt­an frá stati og løgtingi til eina slíka ætlan. Hann hevði gjørt eina skitsu og ætlan fyri byggingini, og hann bað meg senda umsókn til løg­tingið í góðari tíð undan løg­ tings­setuna í 1930. Eg gjørdi hetta, eftir und­ir­ honds at hava greitt kommunu­ stýr­is­limunum frá málinum. Síð­ an hevði eg eina stutta frágreiðing í Før­oyatíðindi. Men nú byrjaði ein ”z” at skriva í blaðnum og fanst at mær fyri at hava sent inn eina slíka umsókn uttan um sjúkrahússtýrið. Stýrið hevði annars ikki verið serliga virkið. Ført var fram, at hetta var ein ør og kostn­að­ar­ mikil ætlan, sum fíggjarligu um­ støð­urnar hjá kommununi ikki loyvdu. Hetta førdi til eitt orðaskifti mill­um meg og Z, sum helt, at tað sum lá aftanfyri var, at eg vildi troka meg fram. Við­kom­andi mátti tó ásanna, at gamla sjúkra­ hús­inum tørvaði ábøt­ur, men at tað annars var í góð­um standi. Men fremstu myndug­leikar á øk­in­um høvdu 10 ár framm­an­ und­an sagt tað at vera óegnað til enda­málið. Tað er klárt, at henda skriv­ ing og atfinningarnar um mein­ ings­loysið í hesi ætlan ávirkaði løg­tings­limirnir og ta vælvild, sum teir annars kundu víst henni. Úrslitið var sjálvandi, at løg­tingið einki gjørdi og kundu brúka vælkenda undanførsluna: ”Sagen udsættes indtil videre.” Tað var ikki fyrr enn fyrst í 1950-unum, at nýtt sjúkrahús varð bygt á Tvøroyri, 30 ár eftir, at tað fyrra varð roknað fyri at vera óegnað. Hetta er bara ein lítil mynd av, hvussu afturhaldandi og stutt­ skygd fólk kunnu vera. Eg hevði annars roknað við, at Heerup fór at koma mær til hjálp­ ar undir orðaskiftinum millum "z" og meg, eg fekk seinni at vita, hvør hann var. Men Heerup, sum var hægsti myndugleiki á hesum øki, hevur ikki viljað lagt seg út málið, nú tað var endað sum blað­ kjak. Eg var í kommunustýrinum eitt skeið afturat, men ikki sum for­maður. Tað tyktist at vera ein ill­vild móti at fólk, sum komu utt­ aní­frá, skuldu vera í komm­unu­ stýrinum. So eg gavst við hesum. Komu at flagga við splittflaggi Eg hevði sum áður greitt frá keypt okkara egnu hús, sum av avísum orsøkum gjørdust dýr­ ari enn ætlað. Men so varð av­rátt, at myndugleikarnir skuldu yvir­ taka húsini, sum nú gjørdist em­ bætis­hús. Hetta merkti, at vit nú skuldu flaggað við ”splittflaggið”, sum var eitt serligt embætisflagg. Upp í politikk Á heysti 1931 fái eg eina óvæntaða vitjan av Herluf  Thomsen. Enn meira bilsin gjørdist eg av ørindum hansara. Tey vóru nevniliga, um eg vildi stilla upp fyri Sambandsflokkin á komandi løgtingsvali fyrst í 1932.  Eg má hava sæð sera bilsin út, tí hann skundaði sær at leggja aft­urat, at hetta var eitt ynski hjá nógv­um Kristian Djurhuus var opin fyri nýhugsan, men hann fekk roynt, at hetta var ikki bara sum at siga tað. SIÐSØGA Kristian Djurhuus: Katolikkarnir sluppu ikki at reka sjúkrahúsið á Tvøroyri Gamla sjúkrahúsið á Tvøroyri