hósdagur 13. februar 2020síða 25

FRÍGGJADAGUR 14. FEBRUAR 2020 SOSIALURIN 19 25 Komandi partur Í komandi parti verður millum annaðn áhugaverdar frásagnir hjá Kristani frá tingarbeiðnum. ímill­um, vil fáa stórar upp­gáv­ur og nógv mál at røkja og varð­veita. Støð­an verður nú tann, at Sam­ bands­flokkurin fær slíkan av­ gjørd­an meiriluta, at hann gerst førur fyri at fáa mál og sak­ir ígjøgn­um, sjálvt um hinir flokk­ arnir skuldi verið ímóti. Dimmalætting kundi gotta sær Tað var ikki so løgið, at Dimma­ lætt­ing gottaði sær mótvegis Sjálvstýrisflokkinum um valúrs­ litið. Í grein “Tallene taler”, verður skrivað: Da Selvstyrepartiet ved Valget i 1918 opnaaede Flertal i Lagtinget, var Tingakrossur i den første Sejrsrus ved at eksplodere af Vigtighed og Overlegenhed. I Tingakrossur for 27. April (1918) skrives saaledes bl.a.: Í 12 ár livdi sambandið í Før­oy­ um. So var komið á deyðastrá; tað fall og tess fall var stórt. Endin var syndarligur..... 1. juni sama ár verður skrivað: So mikið er vist. Sambandið í Føroyum kemur aldri aftur á føtur. Tað fall við alla... Síðan verður víst á, at í 1918 fekk sjálvstýrisflokkurin 3.052 atkvøður og Sambandsflokkurim 2.959. So munurin var bara um 100 atkvøður. Hetta gav sjálv­ stýris­flokkinum 11 tingmenn og sam­bandsflokkinum 9, takkað skeiv­leika á valskipanini. Men við valið í 1932 fekk Sam­ bandsflokkurin 3.955 og Sjálv­ stýrisflokkurin 2.930. Her var mun­urin 1.000 atkvøður fleiri at­ kvøður til Sambandsflokkin. So Dimmalætting gav ikki nógv fyri spádómskynstrið hjá Tingakrossi. Hetta kann vátta danska orðatakið, at “den der lyves død lever længe”. Syrgiligar hendingar og kappar Men sýslumansembætið kravdi framvegis sítt og hevði álvar­ samar avbjóðingar. Tann 18. desember 1931 fekk eg tele­fonboð um, at ein trolari ta náttina var forlistur sunnanfyri Fámjin. Eg fór hagar beinanvegin. Tá var ikki koyrandi, so eg mátti fara við báti til Øravíkar og so til gongu til Fámjin, har eg fekk víst, hvar vanlukkan var hend. Eg skrivaði grein í Dimmu um hetta. Eg vísti á, at tað skuldu fyri langari tíð síðani verið komin koyrivegur til Fámjin. Illveður og brim kundi í langa tíð forða fyri, at tað kundi komast til bygdina frá sjónum. Tað var við forbergið beint við bygdina, at tað var hendur hes­in sorgarleikur. Ein trolari úr Hull við 11 monnum, ið gleddu seg til at koma heim og halda jól sam­ an við familjuni, sigldi á land við Skortaberg, og eftir fáum min­utt­ um var trolarin farin í sor í brim­ in­um sum var. Orsakað av náttarmyrkri og regndisi var sýnið ógvuliga vána­ ligt. Her var heldur eingin viti, og hetta hevur verið ein orsøkin til, at tað gekk sum tað gekk. Beinanvegin fólkið í Fámjin varnaðist, at tað var hend ein vanlukka, bleiv gjørt tað, sum kundi gerast fyri at bjarga manningini. Men tað var skjótt greitt, at eingin av monnunum var komin frá vanlukkuni á lívi. Tað varð eisini roynt at bjarga teimum deyðu, men hetta var eisini nyttuleyst í fyrsta umfari. (brot úr greinini) Langs det berygtede over 1100 Fod høje Reyðabakki’s stejle Skraaninger klatrede det modige og behjærtede Bjærn­ings­ mandskab, der bestod af omtrent hele Bygdens mandlige Beboere, samt tilkaldte 6 “Bakkamænd” fra Vaag, og Kommunelægen var ogsaa med. Det 600 Fod høje Forbjerg “Skorta­berg” skilte dog Rednings­ mand­skabet fra Vraget, der stadig­væk laa i en Heksekedel af Brænd­ing. For at faa Vished for, at ingen af de forulykkede laa ved Bjergets Fod tilbød af Bakkamandskabet Jacob Magnussen, Marius Olsen og Poul Magnussen at lade sig hejse ned over Forbjerget, der hæld­er betydeligt forover, hvilket gør “siðið”, saa meget mere farligt. Som den yngste blev det Poul Magnussen, der først skulle gøre Forsøget. Han blev bundet i Linen og hejst saa langt ned, at han til sidst var forsvundet i Brændingen for dem, der stod oppe paa For­ bjerget og passede Linen. Han blev dernede saa længe, at han med sikkerhed mente at have kon­ stateret, at ingen Lig var skyllet i Land ved Klippens Fod, og at absolut ingen kunne have bjerget sig levende i Land. Tað var við sorg í sinni, at bjarg­ ingarmanningin fór heim. Teir høvdu í hvussu er vónað, at um eingin var sloppin við lívinum, so kundi onkur teirra koma í vígda jørð. Tað varð framvegis leitað fram við bergið. Sjey nætur gingu, men náttina millum 1. og 2. Jóladag vóru fýra lík rikin á land. Tey vóru av umsorgarfullum hondum borin inn í bygdakirkjuna, og jarð­ arferðin var dagin eftir. Í hesum sambandi mátti eg em­ bætisins vegna fara til Fámjina 2. Jóladags morgun. Meðan eg saman við økislæknanum, Ras­ mus­sen, sýnaði líkini í forkirkj­ uni, kom tveir menn inn við hvør sín­um likamsluti. Hjálptir av tatoverinigum bar til at eyðmerkja líkini. Henda eyð­ merking var sera hørð, og eg bleiv illa tilpassar av henni Presturin Gullak Jacobsen helt eina hugtakandi gravartalu um hesar menn, sum vóru falnir á “Ærens Mark” eins og nógvir før­ oysk­ir starvsfelagar, sum vóru farnir á sjónum. Kvinnurnar í Fámjin høvdu eisini syrgt fyri, at kirkjan var pyntað við blómum, og øll bygdin luttók í hesi minning um farnu menn­irnar. Seinni var eg við Gullak Jacob­sen, presti, sóknar­stýr­is­ for­mann­inum, Albinus, og um­ boðs­manninum, P. M. Mort­en­sen, umborð á enska sjó­verju­skin­um Cherwell og tók ímóti ein­um krusfiksi og øðrum lutum, sum vóru latnir til kirkjuna í Fámj­ in. Hetta var í takksemi givið av reiðaranum á hesum Hull­trol­ aranum, sum kallaðist Gurd­le­ ness. Etast ella í kirkjugarðin Sum sýslumaður kundi ein fáa løgn­ar fyrispurningar. Aftaná forlissið í Fámjin bleiv eg uppringdur av einum manni suðuri í oynni. Hann fortaldi, at hann hevði funnið eitt bein, har kjøt hekk við. Hann visti ikki, um hetta kundi vera mannabein ella kanska var úr eini tunnu av saltkjøti, sum trolarin hevði havt við sum proviant. Hann vildi fegin vita, um eg helt, at hann kundi eta tað. Sjálvandi svaraði eg aftur, at um hann ikki var púra vissur í, at hetta ikki stavaði frá einum menniskja, so skuldi hann ikki so mikið sum hugsa um at eta tað. Men hvat skuldi hann so gera? Mítt svar var, at hann mátti grava tað niður í eitt horn í kirkjugarðinum. Enn ein vanlukka Nøkrum ár seinni hendi ein líkn­ andi vanlukka, tá ið ein trolari forlisti við Hvalba. Tá druknaði eisini øll manningin. Hetta reisir spurningin, hvat ið kann gerast fyri at fyribyrgja slíkum hendingum. Eitt er at seta vitar. Sum er, er eingin viti frá Mykines til Sumbæ, her er talan um 60 fjórðingar. Tað skuldi verið so upplagt at havt ein vita í Fámjin. Um vanlukkuna í Hvalba greið­ ir Kristian frá: Man hejsede Mandskab ned paa vestsiden af Grímsfjall, under hvis Fod, der var skyllet flere Lig i Land. Saa vidt jeg husker skulle Formanden for denne Aktion være Jens Jensen, Jens í Garðsenni. Han var som ung faldet med i fjeldene og havde knust sin højre skulder. Den daværende kredslæge – Jørgensen -, som var en meget dristig og dygtig kirurg, der til trods for meget primitive forhold foretog mange store og vanskelige operationer. Han fik til opgave at flikke Jens sammen og gjorde det på den måde, at han fjernede det knuste skulderblad og satte armen fast til det, der var tilbage. Ein skuldi trú, at Jens eftir hetta var púra avlamin, og ikki kundi gera stórvegis av arbeiði. Men Jens lat seg ikki sláa út. Hann helt fram við øllum arbeiði bæði innan- og uttangarðs sum til útróður og fuglaveiðu. Hann var altíð millum teir fremstu. Tað var ótrúligt ta orku, sum hesin maður hevði. Hann gjørdist 80 ára gamal og arbeiddi við at lossa kol til tað seinasta. Ein skakandi vanlukka hendi sunnanfyri Fámjin í 1931. Líkini av sjólátnu bretunum bretunum vórðu borin inn í kirkjuna, og bygdarfólkið gav monnunum eina virðiliga jarðarferð. Ein trolari gekk seinni burtur við Hvalba. Her gjørdu hvalbingar eisini nógv fyri at bjarga líkunum.