hósdagur 20. februar 2020síða 3

FRÍGGJADAGUR 21. FEBRUAR 2020 SOSIALURIN 22 3 ÁKI BERTHOLDSEN S kuldin hjá føroysku húsar­haldunum er slak­ ar 12 milliardir krónur. Tað upplýsir Lands­ bank­in í nýggjari uppgerð. Tað, sum verður talt upp í bólkin «Húsarhald«, eru løn­ takar­ar, pensjónistar og sjálv­ støðugt vinnurekandi, umframt fótbóltsfeløg og fimleikafeløg og onnur feløg, sum ikki eru vinnu­ lig. Sostatt eru lán til húsarhald slakar tveir triðingar av øllum lán­um hjá peningastovnunum, sum eru upp á tilsamans 15,6 milliardir. Landsbankin staðfestir, at stígur er komin í vøksturin. Í 2018 hækkaðu útlánini hjá pen­ inga­stovnumum seks present, men í fjør minkaði vøksturin niður í einki. Landsbankin sig­ ur, at í fjør hækkaðu útlán frá føroyskum peningastovnum til húsarhald minni enn eitt pro­ sent. Verða lán frá donskum pen­ inga­stovnum og real­kreditt­ stovnum til føroysk húsarhald tald við, hækkaðu lánini hjá føroyskum húsarhaldum fýra pro­sent í fjør. Í fjør hava føroysku bank­ ar­nir ikki lænt so nógv út sum undanfarin ár, men hinvegin eru lánini úr donskum real­ kredittstovnunum økt mun­andi hetta árið.  Landsbankin sigur, at tað ber ikki ber til at siga, hví eftir­ spurningurin hjá føroysku húsarhaldunum eftir donskum realkredittlánum er øktur, men helst hava tær lágu renturnar hava havt eina ávirkan. Serliga eru lánini við fastari rentu í yvir 10 ár munandi økt í fjør. Men hóast føroyingar eru farnir at taka munandi meiri realkredittlán, eru tey lán­ini bara ein viðfáningur av tí før­ oyskir peningastovnar læna út. –  Føroysk húsarhald hava lán fyri 8,8 milliardir í før­ oyskum peningastovnum og fyri 2,9 milliardir í donskum real­ kredittstovnum, sigur Lands­ bankin. Landsbankin heldur eyga við út­lánsvøkstrinum. Bankin sigur, at vaksa útlánini skjótari enn búskapurin, kann tað vera tekin um, at bankarnir slaka krøvini til tey, sum læna, og sostatt veksur vandi fyri, at bankarnir fáa tap av sínum útlánum. Eftir framrokning hjá Hag­ stovuni vaks brutto­tjóðar­úr­ tøkan 6,6 prosent í fjør, men útlánini hjá føroyskum pen­ ingastovnum var væl minni enn tað hetta árið. Útlánini eru sostatt ikki vaksin skjótari enn búskapurin, men tað er kortini neyðugt at halda eyga við vøkstrinum í útlánunum, tí gongdin kann brádliga venda, eins og hon gjørdi fram til báðar undan­farnu fíggjarkreppurnar, sigur Landsbankin. Husarhaldini skylda 12 milliardir Føroysk húsarhald hava lán fyri 11,7 milliardir krónur, vísir nýggj uppgerð hjá landsbankanum Føroysk húsarhald hava lán fyri 8,8 milliardir í føroyskum peningastovnum og fyri 2,9 milliardir í donskum realkredittstovnum ÁKI BERTHOLDSEN H etta eru eini fantast­ iska góð tíðindi, tí tað vísir, at til­tøkini, sum eru sett í verk í Kina, hava riggað. Tað sigur Kåre Mølbak, stjóri á Statens Serumistitut í Dan­mark, við heima­síðu­na hjá stovninum. Hann sip­ar til, at nú er nógv, sum bend­ir á, at smittuvandin við nógv umrødda covid-19 virussi­num, er hæsaður av. Talið á teimum, sum verða smittað, hevur nevniliga verið fallandi hesar seinastu tvær vikur­nar. Og eingi tekin eru um, at smittan breiðir seg nevni­vert uttan fyri Kina heldur, sigur hann. Samstundis vísa uppgerðir, at 78 prosent av teimum, sum hava fingið smittuna, eru í aldrinum 30-69 ár. Og av teim­ um eru tað 81 prosent, sum bara hava havt smávegis sjúkutekin og hava sostatt lítið og einki merkt til sjúkuna. Men hjá fimm prosentum av teimum smittaðu, hevur støðan verið hættislig. Statens Seruminstitut sigur, at nógv teir flestu sjúk­ ling­arnir, ella 86 prosent, eru smittað í Wuhan, ella av fólki, sum hava havt samband við býin. Sostatt er tað nógv, sum bendir á, at sjúkan var í hæddini longu síðst í januar, sigur Kåre Mølbak á heimasíðuni hjá Statens Serumistitut. Í løtuni er tað annars staðfest, at yvir 75.000 fólk hava fingið smittuna, og eini 2.000 fólk eru deyð av henni. Heili 98,8 prosent av teimum, sum hava fingið smittuna, eru í Kina og uttan fyri Kina eru tað bara seks sjúklingar, sum eru deyðir. Hinvegin er hann eisini varin, tí hann sigur, at tað verð­ur eisini mett, at kinesarar hava ikki fingið skrásett øll tey, sum eru smittað, serliga í at nógv merkja lítið og einki til sjúkuna. Sostatt eru tað eisini granskarar, sum meta, at talið á smittaðum er tíggju ferðir hægri enn tað, sum higartil er upplýst. Men tað góða við tí er, at tað merkir so aftur, at upp aftur nógv færri doyggja av sjúku­ni enn tað, sum higartil er komið fram. Hinvegin kann tað eisini merkja, at nógv fólk hava smittu­na í nógv longri tíð enn higartil hildið, og tað kann so aftur merkja, at talið á deyðum fer at veksa. Enn er einki koppingarevni ímóti sjúkuni, men gongst sum ætla, kunnu tær fyrstu royndirnar við einum kopp­ ingar­evni gerast um nakrar mán­aðir. Men tað verður neyvan fyrr enn um eitt ár, at tað verður klárt at royna at kopp­seta fólk. Tað er nevniliga nógv, vit framvegis ikki vita um virus­ s­ið, eitt nú er tað heldur ikki enda­liga staðfest, hvussu long tíð, fólk hava smittuna í sær, áðrenn tey verða sjúk. Hann leggur afturat, at tað verð­ur ikki fyrr enn um eitt ár, at vit kunnu vænta at hava eitt kopp­ingarevni fyri smittuni. Smittu­ vandin minkar Nógv bendir á, at smittuvandin við virus-sjúkuni, sum tók seg upp í Kina, er avhæsaður Talið á teimum, sum verða smittað av covid-19, hevur verið fallandi seinastu tvær vikurnar