hósdagur 20. februar 2020síða 8

FRÍGGJADAGUR 21. FEBRUAR 2020 SOSIALURIN 22 8 før­oyskt á mangan hátt. Har eru eingi føll og allar bendingarnar eru regluligar, og ikki óregluligar, sum tað annars er á føroyskum. Tað er eisini lættari at skriva, tí tað verður úttalað, sum tað verður skrivað. Tí kundi eg eisini stava grønlendskt feilfrítt, tá ið eg gekk í skúla, sigur Elin Nes­ hamar. Á grønlendskum eru heldur ikki kyn. – Tað sæst út frá saman­ hanginum, hvat kyn tosað verður um, sigur hon. Uppbygningurin av setning­ un­um er ein annar enn hann er á føroyskum. – Grønlendskt hevur tað tað til felags við týskt, at sagnorðið er síðst í setninginum. Ein van­ ligur setningur er tí skipaður sum grundorð – ávirki – umsókn. Á føroyskum er øðrvísi. Her er tað grundorð – umsókn – ávirki, sigur hon. 43 bókstavir í einum orði Tá ið vit hava sæð grønlendskar tekstir, eru fleiri av okkum, ið hava lagt til merkis, at summi orð kunnu vera sera long. – Eg sat nú ein dagin og skuldi umseta ein tekst til grønlendskt. Tá skrivaði eg eitt orð við 43 bók­ stavum. Men tá ið eg hugdi eftir tí, valdi eg heldur at broyta setn­ ingin og skrivað tað á ein annan hátt, so at eitt einstakt orð ikki gjørdist so langt. Tað er trupult at lesa eitt orð, tá ið tað er so langt, sigur Elin Neshamar. Hon vísir á, at grønlendska málið er er bygt upp á ein annan hátt enn tað føroyska, og tí kunnu tað gerast sera long orð. – Pápi mín, sum er elektronik­ teknikari, er vanur at siga, at tað er sum í teldum. Vit vera von við eina stýrisskipan og brúka hana. Grønlendskt er bara ein heilt onnur stýrisskipan, sum vit skulu venja okkum við, sigur hon. – Grønlendsku orðini eru sera livandi og eru bygd upp av bitum, sum verða settir saman. Bitarnir eru næstan sum orð á før­oyskum. Tað ræður tí um at duga bitarnar uttanat, og so at seta teir saman. – Tað eru í høvuðsheitum sjey reglur, ið ein skal duga um, hvussu tað verður sett saman. Tá ið ein skal læra seg grønlendskt, so loysir tað seg ikki at læra orð uttanat á sama hátt sum á føroyskum, men tað er betri at læra seg bitarnar uttanat, og so hvussu teir verða settir saman. Um ein skal læra seg føroyskt, so lærir ein ikki heilar setningar uttanat, men orð. Á grønlendskum eru tað bitar­nar, ið skal læra seg uttanat, sigur Elin Neshamar. Hon vísir tó á, at tað er eisini gott at duga orð. – Í næstu orðabókini, har tað verður frá føroyskum yvir í grøn­lendskt, verða eisini nøkur dømi við, hvussu tað kann nýtast, sigur hon. Samskifti á grønlendskum og donskum – Mær er sagt, at fyri 1950 lærdu allir útlendingar, ið komu til Grøn­land, seg grønlendska málið. Men síðani 1950 er næstan eingin, ið lærir seg málið. Hetta er ikki orsaka av málið broytt­ ist nakað, men heldur tí at sam­ felagið broyttist, sigur hon. Hon vísir á, at tað hevur heldur ikki verið nógv gott grønlendskt tilfar at læra seg málið. Men hon heldur, at har eru broytingar hendar, tí at nú er nógv gott tilfar komið. – Samskiftið í Grønlandi er van­liga bæði á grønlendskum og á donskum. So eru eisini summir samanhangir, har alt samskifti er á grønlendskum, og annað sam­skifti, har alt er á donskum. Tað eru nógvir grønlendingar, ið ikki duga danskt, men tað eru eisini grønlendingar, ið ikki duga grønlendskt, sigur hon. Triðja fremmandamáli knýtt at grønlendskum Tað eru ikki gjørdar nógvar grøn­lendskar orðabøkur, og grøn­lendsk-føroyska orðabókin, sum nú kemur út, er triðja fremmanda­málið knýtt at grøn­ lendskum. – Mær vitandi eru tað bara grønlendsk-danskar og grøn­ lendsk-enskar orðabøkur framman­undan. Týskarar hava verið nógv í Grønlandi fyrr, men eg veit ikki, um har er nøkur grønlendsk-týsk orðabók, sigur Elin Neshamar. Men hvønn verður grøn­ lendsk-føroyska orðabókin til gagn fyri. – Fyrst og fremst fyri teir um­leið 300 føroyingar, ið búgva í Grønlandi, og teir umleið 50 grønlendingar, ið búgva í Før­ oyum. Men sum sagt er nógv annað samskifti millum Føroyar og Grønland, og tað eru als ikki allir grønlendingar, ið skilja danskt, og teir hava tí eisini tørv á at kunna samskifta á einum máli, sum tey skilja, sigur Elin Nes­hamar. Aftur til Grønlands at vitja Nú Elin Neshamar hevur sitið og arbeitt við orðabókini, er tað eitt arbeiði, ið hon stendur rættiliga einsa­møll við. Hon hevur tó onkran, ið hon spyr til ráðs í ein­ støkum førum. – Eg havi nakrar grønlendskar vinkonur, ið eg viðhvørt spyrji um okkurt, um eg ivist. Beiggi mín, sum býr í Skotlandi, dugir eisini flótandi grønlendskt. Eg spyrji hann viðhvørt um okkurt. Tað er gott at hava onkran, ið eg kann spyrja til ráðs. Síðani Elin Neshamar kom aftur til Føroya at búgva, hevur hon ikki ofta verið aftur í Grøn­ landi. Í komandi viku fer hon tó aftur til Grønlands. – Nú eru næstan tvey ár, síðani eg seinast var í Grønlandi. Hesa­ferð fari eg yvir at vitja familju og vinfólk, sigur hon. Tey árini, hon búði í Grønlandi, var hon ofta tulkur. Hon tulkaði nógv á summarlegum og trú­ boðanar­ferðum og av og á í sam­komuni, tá ið vitjanir vóru av enskttalandi fólki,. Hon hevur eisini tulkað nógv til barnalegur og virksemi hjá Juvel 2 og øðrum í Grønlandi. Stríðist við rótloysi At vera vaksin upp við trimum móðurmálum, og so ikki búgva á tí staði, har ein er vaksin upp, hevur sínar avbjóðingar. – Í fleiri ár havi eg stríðst eitt sindur við rótloysi, tí eg hoyri heima bæði í Grønlandi og í Føroyum. Eg havi eitt bein í hvørjum stað. Eg havi síðstu tíðina lisið eitt sindur um evnið, og tað hevur hjálpt at síggja, at eg eri ikki tann einasti persónurin, ið standi í hesi støðuni. At tað eru onnur, ið hava upplivað tað sama, sigur hon. Hon hevur millum annað onkra vinkonu, ið kennir tað á sama hátt. – Tað er gott at kunna tosa við onn­ur um tað. Samstundis eri eg eisini glað og takksom fyri, at eg kann brúka tað, sum eg havi fingið við uppvøkstrinum í einum fremmandum landi til mítt arbeiði í dag, sigur hon. FRANTS@SOSIALURIN.FO Elin Neshamar situr við telduna og arbeiðir við grønlendsk-føroysku orðabókini. MYND: FRANTS JENSEN Tá ið tað var okkurt týðandi, ið skuldi sigast, so bað lærarin meg ofta umseta til grønlendskt. Mær dámar ikki so væl henda pedagogiska háttin, men eg lærdi nógv av tí