hósdagur 27. februar 2020síða 15

FRÍGGJADAGUR 28. FEBRUAR 2020 SOSIALURIN 25 15 Komandi partur Komandi partur hjá Kristian Djurhuus kemur um tvær vikur. Komandi partur verður um eitt dapurt 100 ára minni. sama kundu sigast um land­ búnað­ar­nevndin, sum í 1932 ikki enn var liðug at viðgera tað uppskot um nýskipan av land­búnaðinum, sum var lagt fram í 1908! Eg fekk so formansskapin í hesum nevndum. Uttan at tað skal takast sum sjálv­rós, kann eg siga, at eg allar dagar á skrivstovu míni hevði eina serliga trongd at hava ”slætt borð”, t.v.s. at avgreiða mál­ini so skjótt hetta lata seg gera. So her var veruliga nakað at fara í holt við. Eftir at hava hildið fund í báð­um nevndum var mín fatan, at tað kundi væl lata seg gera at fáa ruddað upp í kommununevndini, meðan tað kanska var tyngri við land­ búnaðarmálunum. Tað undraði meg, hvat ið tingmenn kundu fáa tíðina at ganga við í longum tingsetum, sum kundu vara seks vikur, tá so lítið hendi í nevndunum. Orsøkin var vist tann, at tíðin fór til nógv nyttuleys long politisk orðaskifti. Andras hevði minni sum fáur Ábyrgdina av hesum høvdu for­menninir fyri teir báð­ar politisku flokkarnar. Annar hevði alla tíðina við flokka­ skipan verið Jóannes Patursson. Sam­bandsflokkurin hevði í mong ár havt Oliver Effersøe og undan honum Fríðrik Petersen. Nú var tað so Andras Samuel­ sen, sum bleiv formaður fyri ein flokk, sum hevði avgjørdan meiriluta í tinginum. Eg skilti á Andras, at hann vildi fegin hava eina broyting, og tí var tað, at hann vildi hava meg at vera formann í umrøddu nevndum. Andras var framúr í orða­ skiftum, meðan eg var góður til tað dagliga arbeiðið, sum eisini mátti gerast. Hetta bleiv í høvuðsheitum arbeiðsbýtið okkara millum. Tað eydnaðist í fyrstu ting­ setuni at fáa rudda upp í kommununevndini, og eisini í nøkrum av hinum nevndunum. Eg skrivaði vist øll álitini sjálvur. Drúgv land­búnaðar­ lóggáva Ringberg, amtmaðurin, hevði verið formaður í eini nevnd, sum skuldi koma við upp­ skoti um eina nýggja land­ búnaðarlóggávu. Her var eg limur saman við millum øðrum Jóannes Paturs­son. Trupulleikin var, at Patursson var ímóti eini og hvørjari lóggávu um broyt­ ing av festijørðini. Hann sat jú við størsta festi­garði­num í landinum. Hansara grund­ sjónarmið var, at ein festari hevði sama rætt sum ein ognarmaður. Tí vildi ein og hvør broyting av festiskipanini vera tað sama sum ein samfelagskollvelting. Niclas Niclasen stuðlaði honum í hesum. Fyri Sambandsflokkin vóru limirnir umframt meg sjálvan Mikkjal Samuelsen og Hans Iversen. Hesir føldu seg kall­ aðar at røkja áhugamálini hjá óðalsmonnum. Tað gjørdi Niclas Niclasen eisini. Mikkjal var tó tann, sum hevði lættast at finna eina neyð­ semju. Men her máttu vit, sum ikki eina ferð, útseta málið ”til næste Aar.” Tað var heilt fram til 1936/37, at hesi mál vóru á skránni. Aftur sjúkrahús Eg reisti aftur spurningin um eitt nýtt sjúkrahús á Tvøroyri. Ein skuldi trú, at Petur M. Dam stuðlaði einum slíkum upp­ skoti, so sosialur, sum hann var. Men tað gjørdi hann ikki. Hann vildi heldur pjøssa uppá gamla sjúkrahúsið. Kanska var orsøkin til hansara støðutakan, at uppskotið kom frá mær. Soleiðis er politikkur eisini. Málið um Skarstein Sluppin Skarstein var forlist í Vesturgrønlandi hetta heystið. Nú høvdu sjálvstýrisfólk gjørt eina søgu, sum um hon var røtt, var ein staðfesting av, hvussu harð­liga danskir myndugleikar fóru fram móti føroyskum fiski­ monnum, sum trongdu til hjálp. Eg setti meg í samband við skiparan, sum eg kendi væl, og hann gav mær eina aðra søgu. Tað hevði verið sjóforhoyr, og her kom einki fram í hesum máli um grova viðferð av okkara fiskimonnum, hóast tað mátti ásannast, at donsku myndug­leikarnir kundi verið meira smidligir, men hetta var orsakað av sjálvari skipanina í Grøn­landi. Hetta var eisini viðgjørt í bløð­unum og í tinginum, har eg varð lagdur undir at halda hondina yvir umrøddu fram­ ferð hjá dønum. Tað skal tó ásannast, at viðferðin sum føroysk fiskiskip fingu í Grønlandi ofta var ósømi­lig. Hetta kundi eisini brúkast politiskt. Málið um Skarstein endaði eisini í landstinginum, har Jóan­nes Patursson, sum tá var limur, tók tað upp. Tí kom tað eisini í donsk bløð. Tingsetan 1932 endar Tann 5. oktober var til viðgerðar í tinginum ein umsókn frá arbeiðs­mannafelagnum Fylk­ ing á Tvøroyri um at seta ar­ beið­ir í gongd fyri at bøta um arbeiðsloysið sum var. Hetta fekk Niclas Niclassen at leggja eftir Dam vegna Ísvirkið. Eg setti uppskot fram um, at málið varð sent donsku stjórn­ ini við besta viðmæli. Hetta varð samtykt við 15 at­kvøð­um, sambandsmonnum, javnað­ar­ monnum og einum sjálv­stýris­ manni. Tann 10. oktober endaði ting­ setan, og eg føldi tað sum ein lætta eina tíð at koma burturúr politisku toganina. Eg hevði lært nakað nógv um politikk, men sjálvsagt var nakað væl eftir. Eg lærdi í hvussu er, at tað er neyðugt við toli. Eg var komin at kenna Andras Samuelsen betri. Tað er eingin ivi um, at hann var tann, sum stóð seg best í orðaskiftum. Hann var dugnaligur taktikkari, betri enn Jóannes Patursson. Andras hevði tað fram um Jóannes, at hann hevði eitt ótrúliga gott minni. Hann mint­ ist mál og hendingar langt aftur í tíðina, sum hann á standandi fót kundi vísa til. Jóannes Paturs­son var als ikki so væl fyri, og hann var ofta als ikki førur fyri at afturvísa tað, sum Andras ógvuliga sannførandi kundi føra fram. Hinvegin var Andras ikki so væl fyri, tá ið tað galt tað dag­ liga arbeiðið, har tað ráddi um tað skrivliga og sakliga. Á fundum var Andras ógvu­ liga prátingarsamur, og kundi fortelja nógvar góðar søgur. Men hetta seinkaði arbeiðið í nevndunum. Her kann leggjast afturat, at meðan Andras var formaður varð førd gerðabók um tey mál, sum vórðu viðgjørd. Men hildið var uppat við hesum, tá ið Johan Poulsen seinni bleiv for­maður í flokkinum. Sambandsflokkurin eisini stinnur til fólkatingsvalið Tað var fólkatingsval í desember 1932. Trý valevni vóru: Andras Samuelsen, Johan Kalsoy fyri Sjálvstýrisflokkin og Johan Danbjørg fyri Javnaðarflokkin. Andras fekk eins nógvar at­ kvøður sum teir báðir til­ samans. Eg var til einar tveir av teimum valfundum, sum vóru. Tað var eingin ivi um, at Andras hevði tey bestu kortini á hondini, og at hann var tann besti taktikkarin. Skarstein málið hevði verið partur av valstríðnum til fólkatingsvalið, og tað var serliga Sjálvstýrisflokkurin, sum royndi at gera sær dælt av hesum máli. Men tað fekk ikki ta stóru ávirkanina. Hetta var eitt vónbrot hjá Sjálv­stýris­ flokkinum. Syrgilig vanlukka Við árslok 1932 hendi ein syrgilig vanlukka á Tvøroyri. Tá kom Erik Johansen álvarliga til skaða, tá ið hann skuldu bresta eina bumbu. Hann misti aðra hondina og part av arminum. Hann hevði fing­ið fýrverk umborð á einum fiski­skipi. Eg var til staðar og hjálpti økislæknanum eisini at taka undirarmin. Men hann var kropslig sterkur og kom nokk so skjótt fyri seg aftur. Hann fekk av­ lamis­endurgjald og fyri tað kundi hann byrja eina kiosk, sum hevur givið væl av sær. Tað var eitt slag av hepni, at hann misti høgru hond, tá hann var lámur. Á høgru hond fekk hann ein krók, sum hann kundi hjálpa sær við. Sambært tingskipanini frá 1924 skuldu tingmenn tala standandi frá sínum plássi i tingsalinum Niclas Niclasen bardist fyri sýslumansembætinum í Vágum. Kanska var hann ikki heilt ólíkur langabbasoninum, Jørgen Tingmenn til arbeiðis. Hesir eru Mikkjal Samuelsen, beiggi Andras, og Gunnar Winther Andras Samuelsen og Jóannes Patursson vóru oddamenninir í politikki, tá ið Kristian Djurhuus kom á ting