hósdagur 27. februar 2020síða 36

SOSIALURIN 22 – 28. FEBRUAR 2020 12 VIT HAVA HAVA SJÁLVI SKYLDINA AV STØÐUNI TEKSTUR ÁKI BERTHOLDSEN MYND ÁLVUR HARALDSIN HOYVÍKSSÁTTMÁLIN Landsstýrismaðurin er ikki samdur í, at íslendingar fáa nógv meiri burtur úr Hoyvíkssáttmálanum enn vit fáa. Men fáa vit ov lítið burtur úr, er feilurin eisini hjá okkum sjálvum, sigur hann F áa vit ov lítið burtur úr Hoy­víks­sátt­mál­a­ num, eru tað sjálvi, sum hava okkara part av skyldini. Tað sig­ur Jenis av Rana, landsstýrismaður í utt­an­landsmálum. Hoyvíkssáttmálin er ein fríhandilsavtalu í­mill­um Føroyar og Ísland. Hann kom í gildi í 2006 og er mest vóðfevndi sáttmáli, Føroyar hava vit eitt annað land. Men hann hevur havt ringt orð á sær í Føroyum, tí tað er ofta ført fram, at samstundis sum vit hava latið før­ oyska marknaðin upp á víðan vegg fyri íslendingum, seta íslendingar allar møguligar forðingar í vegin fyri at før­oysk virki fáa atgongd til íslendska marknaðin. Jenis av Rana sigur, at kjarnin í Hoyvíkssáttmálanum er, at tað er ikki loyvt hjá íslendingum og føroyingum at gera mun á íslendskum vørum og tænastum. – Tað merkir, at vilja føroyingar hava atgongd til ís­ lendska marknaðin, skulu føroyskar fyritøkur lúka somu krøv í Íslandi sum tær íslendsku fyritøkurnar skulu lúka. Og vilja íslendskar fyritøkur gera seg galdandi á føroyska marknaðin, skulu tær lúka somu krøv, sum føroyskar fyritøkur skulu lúka. Hetta er fyri, at kappingin í báðum londunum skal vera á jøvnum føti. Men Jenis av Rana sigur, at veruleikin er, at á summum økjum lúka føroyskar fyritøkur, sum vilja sleppa á íslendska marknaðin, ikki tær treytir, sum íslendskar fyritøkur lúka. – Tað er orsøkin til, at føroyskar fyritøkur ikki sleppa fram at á íslendska marknaðinum, sigur hann. Tvey dømi Jenis av Rana nevnir tvey dømi, har føroyskar fyritøkur ikki sleppa fram at á íslendska marknaðinum tí at tær ikki lúka treytirnar. Í byggivinnuni er tað eitt krav í Íslandi, at entreprenørar, sum bjóða upp á arbeiðið har, hava eina meistaralæru, har teir hava nomið sær kunnleika um mvg skipanina, um blámusopp og annað. – Teir entreprenørar í Føroyum, sum lúka hesar treytirnar, hava líka rúmar ræsur at bjóða upp á arbeiði í Íslandi sum íslendskir fyritøkur hava, sigur Jenis av Rana. Men í Føroyum hava vit ikki eina skipan við meistaralæru, og Jenis av Rana sigur, at ein trupulleiki í hesum sambandi, er, at føroyskir arbeiðsgevarar hava víst øllum ætlanum fum at skipa eina meistaralæru í Føroyum, frá sær, og tí er tað aldrin sett í verk. Men hann leggur afturat, at hann hevur fingið ábendingar um, at føroyskir arbeiðsgevarar hava broytt hugsan á hesum øki so at teir nú fegin vilja hava eina meistaralæru í Føroyum. – Og tað er eitt mál, vit nú eru farin at arbeiða við, og tá ið tað er sett í verk, kunnu føroyskir entreprenørar bjóða eg fram í Íslandi á jøvnum føti við íslendskar entreprenørar, sigur Jenis av Rana. Hann sigur, at umleið sama støða ger seg galdandi hvat landbúnaðarvørum viðvíkar. Ført hevur verið fram, at tá ið vit vilja sleppa at selja íslendskar landbúnaðarvørur til Íslands, er tað sum at smekka høvdið í ein vegg, tí íslendingar eru hvørki til at høgga ella stinga í. Hinvegin flóta handilshillar og kølidiskar í Føroyum yvir av íslendskum landbúnaðarvørum. Jenis av Rana staðfestir, at í Íslandi skal landbúnaðurin, og tey virkini, sum fáast við landbúnaðarvørur, lúka tær treytir, sum ES setir til slíkt virksemi. – Tær treytirnar lýkur landbúnaðaðurin í Føroyum ikki, og tískil fáa vit heldur ikki bjóða føroyskar landbúnaðarvørur fram á íslendska marknaðinum. Og Jenis av Rana sigur, at hóast hetta er ein atfinning, sum tey, ið fáast við landbúnaðarvørur í Føroyum, hava ført fram í fleiri ár, hevur trýstið frá føroyska landbúnaðinum eftir at fáa broytingar á hesum øki, kortini ikki verið so hart, at politiski myndugleikin hevur gjørt nakað serlig við tað. Men hann sigur, at hetta er eisini eitt mál, sum ætlanin er at taka upp við tí endamáli at laga føroyska lóggávu til, soleiðis at føroyskur landbúnaður eisini fær atgongd til marknaðin í Íslandi. Landsstýrismaðurin sigur, at royndirnar vísa, at tað tekur minst hálvtannað ár laga slíkar lógir og reglur til, umframt at tað eftirlitið, sum krevst, kostar nakað av pengum um árið. Tað hevur verið nevnt, at eftirlitið kostar tvær milliónir um árið, men summi siga, at tað er væl minni enn tað. – Higartil hevur politisk undirtøka ikki verið fyri at seta neyðugu játtanina av til at laga lógir og reglur til, soleiðis at ES krøvini verða gingin á møti, men nú hava vit tikið arbeiðið upp, sigur hann. Eru í samráðingum Hinvegin hevur Mjólkarvirkið Búnaðarmanna, MBM, ført fram, at tey hava roynt at sleppa á íslendska marknaðin í Íslandi, men tað hevur ikki verið hugsingar um tað, tí íslendingar hava sett forðingar í verk fyri tí. Jenis av Rana sigur, at nú fer hann á fund við MBM fyri at fáa greiði á, hvat tað, heilt ítøkiliga, er, sum liggur í buktini, og fyri at vita um tað eru aðrar forðingar, enn tað at føroyska lógarverkið ikki er lagað til ES-krøvini. TEKSTUR ÁKKI BERTHOLDSEN MYNDIR ÁLVUR HARALDSEN Tær treytirnar lýkur lan­d­bún­ að­ur­in í Før­ oy­um ikki, og tí fáa vit ikki bjóðað før­ oyskar land­ bún­að­ar­vør­ur fram í Ís­landi