hósdagur 19. mars 2020síða 21

FRÍGGJADAGUR 20. MARS 2020 SOSIALURIN 34 21 berige eet og andet Individ, men at den ogsaa vilde aldeles tilintetgøre de fattige.” (s. 429). Eitt nýtt samfelagsgrundarlag Niðursetubygdir og uppdyrking av traðum saman við vaksandi útróðri gav tí vaksandi fólkatal­in­ um eitt livigrundarlag, og í hesum vaks ein nýggjur samfelagsligur klassi fram. Og hyggja vit longur fram, so kann man siga, at tað var fiskaríið, sum upp á longri sigt skuldi blíva tann berandi vinnan. Men tað var ikki so lætt og líka til. Tað skuldi lærast, eisini mentalt. Nógvar royndir við skipsfiskiskapi miseydnaðust, tí tað var fólkinum nakað fremmant. Pløyen skrivar eina staðni ”… hvor svært det var at faa Almuen til at slippe de gamle Vaner og lære dem, hvad det nye Arbejdsliv krævede …at man ikke skulle hjem hver aften, når man var paa Fiskeri.” (s. 432). Men tað kom at vera hesi - bøn­ arfólk, ullabiddarar, tey fátæku, traðar- og útróðrarmenn, tey subsistensleysu - sum gjørdust for­treytin í nýggja samfelagnum , sum bygdi uppá havfiskarí við slup­pum, og sum gjørdust oddin og grundarlagið í gongdini burtur frá tí gamla bóndasamfelagnum. Her kom, sum nakað nýtt, frí arbeiðskraft og kapitalur at sameinast í framleiðsluni. Ikki so lætt lisin, men gevur vitan og innlit Greinin hjá Gesti er spennandi lesnaður, men er ikki heilt lætt lisin. Hetta er ein faklig, vísindalig grein, við nýggjum sjónarmiðum og ’vinklum’. Men er áhugin, so ber til at fáa nýggja vitan um og innlit í Føroya søgu. Og nakað at hugsa um. Skotar í øðini Kári Thomsen Íbúgvar á oynni Arran mótmæla ætlanini hjá Scottish Salmon Company / Bakkafrost at skipa eitt av stórstu alibrúkunum í Onglandi tætt upp at einum av mest virðismettu frítíðar- og náttúruøkunum við fjørðin Firth of Clyde. Ætlandi skal alibrúkið verða tætt við Lochranza á norðurendanum á oynni Arran, og í stødd tvífalt flestu alibrúk í Skotlandi. Scottish Salmon Company hevur søkt býráðið fyri North Ayr­shire um loyvi at leggja 20 aliringar í økið í vídd góðar 97.000m2 og góðar 200 metrar ur landi.  Ìbúgvar á Arran mótmæla og hava skipað mótmælisgongur, og vilja ikki góðtaka stóru nøgd­irnar av skarni ájavnt við ein bý við 66.000 íbúgvum, ið uttan septik­ tanga ella reinsiverk lata alla sína skræpu beint út í fjørðin, næst at ultraljóð skal leggjast í fjørðin at styggja kóp og springara burtur, og at høgt metta náttúran vil verða fyri vanbýtið. Alibrúk í ætlaðu stødd eru sjáldsom við skotslu strendurnar har bert 26 av 217 alibrúkum eru í slíkari stød og við loyvi at ala upp til 2,500 tons um árið. Hes­um tekur Bakkafrost ikki so álvar­ samt og boðar frá, at brúkið við Millstone Point verður í tveimum hópum – tó at hesir liggja síð um síð. Robert Cumming, fyrrverandi lækni i Lochranza, ið hevur mót­ mælt aliætlanini hjá Bakkafrost, sigur í samrøðu við The Guardian, at íbúgvar á oynni eru í øðini, og ikki vilja góðtaka at fáa kroyst slíka ætlan yvir seg vegna pen­ inga­lig áhugamál, og uttan at lokal­samfelagið hevur minsta gagn av ætlanin, men missur eitt avbera vakurt og óspilt nátt­úru­ øki, ið ynskt verður vart til kom­ andi ættarlið. Býráðið í North Ayrshire skal viðgera aliumsóknina og kem­ ur innan leingi við einari niður­ støðu. 243 mótmæli eru løgd in til býráðið og eisini hev­ur friðingarnevndin hjá skotsku stjórnini, Scottish Nat­ural Heri­ tage, lagt inn eitt form­ligt mót­ mæli. Nevndin sigur ætl­an­ina verða eina hóttan móti villa laks­ inum í gýtur í ánni River End­rick, ið eisini er lýst friðað sum ser­ stakt og vart náttúruøki.  Skotski havgransk­ingar­ stovn­urin, Marine Scotland Science, hevur reist ivamál tí ætlaða alibrúk er ov tætt við sjúkufyribyrgjandi øki, og er brot á reglurnar fyri hav- og sjó­planlegging. Eisini sigur gransk­ingarstovnurin seg iv­ ast í sjálvvirkandi tøknini hjá Bakkafrost at taka upp deyðan alilaks, tí henda tøkni ikki er sædd ella brúkt áður í Skotlandi. Bakkafrost býður seg fram við 10 nýggjum arbeiðsplássum í økinum – (kendur taktikkur her í landinum) – og at innkeyp og vørur verða handlaðar lokalt við góðum 10 mill.kr.  Heldur ófrættakent sigur the Guardian frá, at Bakkafrost ikki vildi gera samrøðu, men boðaði frá, at fleiri av umhvørvis iva­ mál­unum vóru umrødd í ali­ um­sóknini. Talsmaður hjá Bakka­frost fekst tó at siga, at ”um­hvørvismál og fiskaheilsa eru grundleggjandi mál - just sum ávísa aliøki og valið er ein álvarsom tilgongd.” Víðari segði umboðið hjá Bakkafrost, at ”aliætlanin er skipað við fyrilitum at tryggja at umhvørvis­árin verða so smá sum til ber, og við in­novativari tøkni og góð­ um stýringsamboðum at røkka besta virkishátt. Vi slíkum atlit­ um hava eingi árin verið at sæð á nátt­úru og umhvørvið”.....Her hugsar umboð Bakkafrost´s nokk um hvussu væl stendur til við hundra­túsundtals deyum og sjúk­um alilaksi í føroyskum áum og vøtnum, og at villur laks­ur so at siga er horvin kring oyggj­ar­ nar. Paul Chandler, formaður fyri havumhvørvisverndarfelagið Coast, mótmælti fleiri av upp­ áhaldum Bakkafrost´s . M.a. segði hann at tey 10 nýggju størv­ ini ikki vildu koma frá oynni, men vóru størv har alivinnan longu er virkin. Eisisni vísti hann á, at Milestone Point var í norður endanum av Arran og friðhalgað náttúra, ið var sjónlig frá stranda­ økinum har túsundatals ferða­ fólk vitjað á hvørjum ári, og at hetta varð klárt brot og ágangur á teirra menningarætlan fyri náttúru- og umhvørvisvernd.  Eisini vísti Paul Chandler á, at ætlaðu 32 órógvandi ljótól, ið skuldu setast niður við ali­ring­ arnar, ikki vóri í samsvar við lóg­liga vard djór sum kóp og spring­ara, ið vóru av tídningi fyri vistfrøði-ferðavinnuna á Arran. Samumtikið segði Paul Chandl­er, at aliætlanin hjá Bakka­ frost gav greiðar orsøkir at nokta hesum í einum náttúru­ vard­um øki, við ikki brúkiligari menningarætlan og á einum skeiv­um stað. Úrslitið verður ljóðdálking, sjónlig dálking og ítøkilig dálking á náttúru og um­ hvørvið. https://www.theguardian. com/environment/2019/dec/31/ protest-plans-salmon-farm- lochranza-arran