hósdagur 19. mars 2020síða 27

FRÍGGJADAGUR 20. MARS 2020 SOSIALURIN 34 27 Komandi partur Í komandi parti hava brot úr søguni hjá Apolættini, eisini grundað á nýggja bók um Sannu Apol. Her skal verða endurgivið brot úr hesi samrøðu. Ziska greiddi millum annað Árna frá, at tá ið hann hevði svomið í land, var hann full­komi­ liga lúgvaður og føldi seg ikki føran fyri at taka sær nakað til. Men tað sum gav honum nýggja megi var, tá ið hann hoyrdi róp­ini frá sín­um framvegis neyð­støddu feløg­unum umborð á sund­ur­ knústa skipinum. Árni spyr: Tá ið tygum komu á land, hvussu var so at koma upp? Tað var grúiliga strævið at koma úr briminum upp í urðina. Tað var leingi, tað var tað, men eg slapp upp á land. Teir róptu so grúiligt úti frá skipinum, tað hoyrdi eg, men eg hoyrdi lítið, hvat tað var. Men sum eg skilti, knýttu teir eitt bjargingarbelti í eina línu at reka í land. Tað kom inn móti landi. Tað gekk illa at fáa tað, men til alt held var ein fiska­ haki komin har. Hann var nokk so langur og eg fekk í bjarg­ing­ar­ beltið. So skundaði eg mær at fáa fat­ur í ein stein, ein klett. Tað tók eina góða løtu, so nú byrjaðu teir at koma í land. Teir komu inn eftir endanum? Ja, eftir endanum. Vindurin var nú grúiliga nógvur, men tað vísti seg sum at tað bleiv minni brim, tá fjøra bleiv. Men eg fór so alt fyri eitt, tá ið nakrir vóru komnir, at fáa at vita, hvussu vit kundu sleppa upp úr fjøruni. Har var so grúiliga høgt, høgur bakki. Skalvurin var so stórur, men eg slapp upp gjøgn­ um kavan. Teir vóru forskelligir, sum hjálptu meg upp. Eg var ógvuliga illa komin. Eg minnist til tað, tá eg kom upp á bakkatromina. Tað var nokk so langt millum kavan og bakkan, tað var opið niður ímill­um. Eg skavaði og skavaði. Tað endaði við, at eg slapp upp, men eg var grúiliga illa fyri. Kláraðu allir menninir seg, allir teir, sum komu í land? Illani. Eg var uppi í teimum fyrstu, (sum kom upp á bakkan). Teir royndu at fáa meg heim fyrst. Summir vóru næstan nakn­ ir, aðrir vóru skóleysir. Høvdu teir so hingið hálv­ naknir í rigninginum alla náttina? Ja, tað kunnu vit kalla. Tað vóru fáir, sum vóru í oljuklæðum. Eg var so ikki. Eg hevði ongan húgvu, tað minnist eg væl. Eg hevði arbeitt í lastini og fór bein­ an­vegin upp í rigningin. So fór eg niður aftur, tí eg visti ikki, hvar eg skuldi vera. Alt kundi fara hvørja løtu. Tað var meira brim enn so. … Hvussu komu tit so heim aftur? Vit komu við Verdandi. Elias Sofus Hansen í Norðragøtu førdi hana. Hann førdi okkum til Grindavíkar. Har komu bilar eft­ir okkum og koyrdu okkum til Reykjavíkar. Ziska, tygum fingu fleiri heið­ urstekin fyri hetta bragdið? Ja, eg fekk fleiri heiðurstekin. Eg fekk eitt gullur frá sjó­farts­ ministerinum. Og so fekk eg eina medalju frá Carnegiefondinum Og tygum fingu pengar eisini? Ja, pengar eisini. (Hann fekk 800 krónur frá Carnegie grunn­in­ um, ein góð ársløn hjá fiski­manni tá í tíðini). Beskeðin hetja Her endaði samrøðan. Ziska hevði ikki hug til at tosa um tann heiður, sum var vístur sær. Men her kann verða skoytt upp í, at Ziska frá teimum sum komu frá vanlukkuni við lívinum, fekk eina myndabíbliu og eina ljósakrúnu. Eisini varð hann heiðraður av danska forsætisráðharranum Stauning. Tað er eingin ivi um, at restina av lívinum var sterkt samband millum Ziska og bjargaðu menn­ inar. Ein teirra var Ísak Just­inus­ sen úr Árnafirði. Sonur hansara, Tor­leif, greiddi í 2000 á samkomu í Reykjavík frá, at eina ferð tað var grind í Klaksvík fór hann sum smádrongur saman við pápan inn til Ziska. Eina ferð, hann hyggur inn í stov­una, sær hann fýra mans sita og halda um hvønn annan. Teir sótu púra kúrrir og hugdu fram fyri seg. Tá vóru tað skipsfelagar frá Ernestinu, sum sótu og mint­ ust hesa lagnuløtuna. Jógvan hevði sangin til sína jarðarferð í lummanum Ein maður doyði eftir at vera bjarg­aður í land. Tað var Jógvan Thomassen úr Miðvági, sum var trúlovaður við Andreu, systir skiparan, Dáva í Gerðum og reið­ aran, J.F. Kjølbro. Hann hevur helst fingið ein snudd, tá ið hann kom í land, tí hann orkaði ikki at ganga eftir at vera komin upp á bakkan. Hann var so settur undir ein stein, til menn kundu koma eftir honum. Men tá var hann deyður. Tá varð í lummanum hjá hon­ um funnin ein sangur, sum hann hevði yrkt, har fyrsta versið var soljóðandi: Hvør veit at siga tíð og stund tá eyga leggjast skal í blund og ikki opnast aftur her, tí kaldi deyðin komin er. Hesin sangur kundi næstan sigast at vera profetiskur. Hann varð sungin, tá ið líkini komu til Reykjavíkar og eisini á minn­ing­ ar­haldinum í Íslandi í 2000.’ Jógvan var missiónsmaður og hevði eisini yrkt aðrar sangir. Hvør var Ziska? Ziska var sonur tann í Klaksvík so væl kenda Gøtu Jákup. Jákup var ættaður úr Tjørnustovu í Norðra­ gøtu, og stóð til at arva festið har. Men hann fann sær konu, Marin Malenu, í Klaksvík og búsettist Millum Garðarnar. Tey fingu níggju børn, og eru tey í dag ein stór ætt í Klaksvík. Ziska vaks upp millum Garð­ ar­nar við Borðoyarvík. Har lærdi hann at svimja, sum kom honum og øðrum til góðar við Ernestinu. Ziska giftist í 1923 við Johonnu Johansen hjá Lamba Johan, og tey fingu níggju børn. Í 1931 fór hann við nýbygda Skálanes hjá Kjølbro, har skiparin á Ernestinu, Dávur í Gerðum, var skipari. Hann var við til at stovna Klaks­víkar Útróðrarfelag und­ir krígnum og var eisini í nevnd­ini. Seinni gjørdist hann arbeiðs­for­ mað­ur hjá Kjølbro. John Reid Bjartalíð skrivar í 1985 í minningarorðum um Ziska m.a.: ”Hann átti fólkatekki, lættur var hann á sær og kimiligur, væl­ sintur og sum fuglurin á morg­un­ stundini. Hann var sínum heimi ein góður húsfaðir. Lítið er at ivast í, at sum tann trúgvi kirkjugangarin hann var, so var tað ein holl og dygg lívs­ styrki at seta sítt álit á Harran. Tað gjørdi Ziska”. Ziska var føddur í 1900. Tí kann hetta eisini vera ein 120 ára minnisgrein um hann. Ítøki­lig minni um hann í dag er bjargingarbáturin Ziska og standmynd av honum í svimji­ høll­ini í Klaksvík. Teir sum fórust: Jóan Magnus Høgnesen, bestimaður, Klaksvík, giftur, fýra børn Jógvan Elias Heinesen, Tjørnuvík, 45 ár, giftur. Jóan Hendrik Heinesen, Tjørnuvík, 21 ár, ógiftur. Faðir og sonur. Jógvan Thomassen, 2. bestimaður, Miðvágur, trúlovaður Rasmus Jacobsen, Kunoy 39 ár, giftur, fimm børn Karl Joensen, úr Gerðum, Klaksvík, 22 ár, trúlovaður. Óla Jákup Hansen, kokkur, á Selheyggi, Klaksvík, 44 ár, einkjumaður. Thomas Thomassen, Svínoy, giftur Hans Jacob Andreassen, Langasandur, 44 ár, einkjumaður. Hesir bjargaðust: Dávur Joensen, skipari, Klaksvík Ziska Jacobsen Erik Lassen Poul Joensen Eli Elttør Óli Martin Samuelsen Eliseus Jacobsen Syðradalur K. Ísak Justinussen Árnafirði Hans Kristoffur Olsen Kaj Thomassen, Svínoy Mikkjal P. Eliassen, Kirkju Kristian Karl Christiansen, Leirvík Olaf Hjalmar Johansen, Hvalvík Thomas Thomassen, Miðvági, beiggi Jógvan Samuel Ellingsgaard, Miðvági Sigmundur B. Thomsen, Skúvoy Frederik Mikkelsen, Skúvoy Ein av manningini Poul Joensen, lá leingi á Ríkissjúkrahúsinum eftir hesa hending. Tá lá hann saman við einum dana, sum dugdi væl at tekna. Út frá frágreiðingunum hjá Poul teknaði hann hesa myndina av Ernestinu! Her sæst Jákup Ziskason, við ljósakrúnu, sum pápi hansara fekk frá sínum skipsfeløgum. Jógvan Thomassen og Jóan Magnus Høgnesen liggja lið um lið í kirkjugarðinum í Klaksvík. Seinni kom kona Jóan Magnus, Turid, at liggja undir liðuni á honum og Andrea kom at liggja undir liðuni á Jógvani. Á myndini eru v.f. Símun og Hjalmar Waag Høgnesen, synir Jóan Magnus.