hósdagur 26. mars 2020síða 21

FRÍGGJADAGUR 27. MARS 2020 SOSIALURIN 35 21 um frá stjórnunum runt í heim­ in­um. Lítið er at hoyra um, nær fólk kunnu vænta sær ein van­lig­an gerandisdag aftur, og stjórn­ar­leið­ arar í Evropa tykjast ikki at hava svar uppá, hvussu leingi verandi tiltøk skulu halda áfram. Hinumegin Atlantshav hevur Donald Trump, forseti, kortini gjørt sær aðrar ætlanir, og í vikuni boð­aði hann frá, at búskapurin í USA letur upp aftur á páskum við fullari ferð. Koronakreppan kost­ar amerikanska búskapinum dýrt, segði Trump, og haraftrat eru páskir ein ov týdningarmikil tíð, at amerikanarar kunnu sita inni­læstir, heldur hann. Ætl­an­ir­ n­ar hava, sum vera man, verið fyri sterk­um atfinningum. – Tú kanst oyðileggja eitt land á hendan hátt við at steingja tað, har tað fer frá at vera heimsins mest múgvandi land, segði Donald Trump. Tað eru kortini ikki øll, ið eru eins avgjørd, at almenna rúmið skal haldast avbyrgt í fleiri mán­ aðir. Paul M. Romer, búskapar­frøð­ ing­ur og vinnari av heiðursløn Nobel's í búskaparfrøði, og Alan M. Garber, búskaparfrøðingur, skriva í New York Times, at framferðarhátturin hjá stjórn­ unum higartil kunnu hava van­ lukku­ligar langtíðar avleið­ingar. Teir vísa á, at hóast hjálparátøk, so sum lántrygd og peningainnskot til løn­takarar og fyritøkur, kunnu forða fyri húsagangi, so er hetta ikki nokk til at fáa framleiðsluna upp á sama støði, sum hon var, áðr­ enn sosial frástøða setti ferðina á framleiðslu og tænastum niður. Eisini vísa teir báðir Rom­er og Garber á, at undir búskap­ar­krepp­ uni í 30'num var arbeiðs­loysið í USA um 25 prosent, tá krepp­an herjaði upp á tað versta, og at ávaringarlampurnar eru farn­ar at lýsa, nú Steve Mnuchin, fíggj­ ar­málaráðharrin í USA, boðar frá, at amerikanska arbeiðsloysið fer møgu­liga at koma upp á 20 pro­ sent orsakað av koronavirus. Romer og Garber vilja vera við, at tað er alneyðugt at fáa fólk aft­ur til arbeiðis sum skjótast. Fyri at røkka hesum málinum er neyðugt, myndugleikarnir rað­ festa covid-19 kanningar, so­leiðis at almenningurin kann kann­ast bæði skjótt og regluliga. Enda­ málið er, siga Romer og Garber, at tey, sum ikki eru smittað, kunnu fara til arbeiðis sum vant. Harumframt er neyðugt við atkomiligari og góðari fyri­byrg­ ing­arútgerð, sum fólk duga og kenna seg trygg við at nýta. Inn­ an fýra mánaðir eru liðnir, skal út­gerðin vera tøk fyri 75 prosent av ar­beiðismegini, mæla Romer og Garb­er til. – Um vit halda áfram við strat­ egi­ini at halda smittuni niðri við til­vildarliga sosialari frástøðu í 12 til 18 mánaðir, fara tey flestu okk­ ara at vera á lívi. Men so verður tað búskapurin, sum er deyður, siga Paul M. Romer og Alan M. Garb­er í New York Times. RA D Í APINUM Men so verður tað búskapurin, sum er deyður Tú kanst oyðileggja eitt land á hendan hátt