hósdagur 26. mars 2020síða 28

FRÍGGJADAGUR 27. MARS 2020 SOSIALURIN 35 28 Óli Jacobsen Óli Jacobsen T að er hugaligt, at tað er komin enn ein kvinnu­ søga út í bók, hesa ferð um Sonnu Apol. Tað er langommudóttirin, Katrin Didr­ iksen Apol, sum hevur skipað fyri útgávuni. Tað hevur ikki verið nógv av kvinnu­frásøgnum í Føroyum. Í inn­ganginum verður sagt, at vit vita bara um tvær kvinnur, sum hava latið úr honum endur­ minn­ingar frá eldri tíðum. Tær eru Caroline Heinesen, mamma Willi­am, og Gudrun Zachariassen, kona Jógvan. Her er í hvussu er ein ævisøga gloymd, og hetta er tann hjá Onnu Evensen, dóttir tann fyrsta Lützen í Føroyum. Hon var fødd í 1841, og eftir hana liggja ótrúliga áhuga­verdar endurminningar frá seinnu helvt av 19. øld sum barn og ung í Havn, og sum presta- og próstakona á Viðareiði, í Hvalba og á Nesi. Henda frásøgnin kann lesast á heimasíðuni: www.olijacobsen.com Andrias vildi ikki jarðast undir Svínaryggi Í hesi greinarøð er nokkso fitt skrivað um Apolfólkini og um teirra lív í Norðradali. Hetta er mill­um annað gjørt við sam­røð­ um við Jákup Reinert á Sundi, Hannu og Harry Wilson og Onnu á Váli, sum øll høvdu røtur til Norðra­dals og samband til Apol­ ættina. Ein serligur persónur í Norðra­ dali var Andrias, pápi Sannu. Hann er kendur fyri, at hann vildi jarðast í haganum omanfyri Norðra­dal, og hann hevði enntá grivið sína egnu grøv. Orsøkin var, at hann vildi und­ir ongum umstøðum gravast í gamla kirkjugarði í Havn. Hetta hevði hann sína orsøk fyri. Umleið í 1890 hevði hann fingið sum pliktarbeiði at grava kist­ur upp úr gravum og at koyra lík­ leivd­irnar í eina felagsgrøv. Hetta hevur helst verið í samband við breiðk­an av vegnum við kirkju­ garð­in. Men Andrias øtaðist um hetta brotið á gravarfriðin, og hann setti í seg, at hann skuldi ikki jarðast í ein kirkjugarð, har slíkt kundi henda. Hann varð í stað­in jarðaður í Kaldbak, har eing­in vandi er á ferð. Víst hevur kirkju­garðurin í Kaldbak verið við at fyllast, men nú er nýggjur kirkju­garður komin, so Andrias skal nokk sleppa at liggja í friði. Illveðrið sum skapti Apol í Føroyum Apol er eitt rættiligt kent navn í Føroyum. Men tað er kanska ikki so kent, at hetta var einum illveðri og vánaligum havnaumstøðum í Havn fyri at takka. Í 1919 kemur eitt hollendskt skip við eini saltlast á redina í Havn. Nakrir av manningini fara við einum báti í land. Ein av teim­um var stýrimaðurin, Louis Apol. Men tá ið teir ætlaði sær at rógva umborð aftur, brast hann á við landsynningi, og teir sluppu ongan veg. Her mátti søkj­ast lívd, har hon fanst Louis dugdi eitt sindur av donskum og kundi spyrja seg fyri. Hann varð vístur inn á Reinerts Kafé. Hetta hús er nú ein partur av Frels­un­ar­her­in­ um, har Tilhaldið var fyrr. Her hitti Louis Sannu, dóttir Andrias í Norðadali, sum arbeiddi hjá brøðrum sínum Jens og Gust­ av Reinert, sum róku kafeina. Louis fór avstað aftur í fyrsta um­farið. Okkurt er hent teirra mill­um, og hann lovar at koma aftur. Tí trúði Sanna nú ikki rætti­ liga! Hon var sjey ár eldri enn hann og var mestsum ein gomul genta, og hann var ein ungur flott­ ur maður. Men hvussu var og ikki. Ein dag kemur Louis aftur, og tey giftast í 1920. Tey fluttu fyrst til Hollands, har Eiko var fødd­ur. Men Sanna treivst ikki í slætt­ lend­inum í Hollandi, og tey fluttu aftur til Føroyar. Fyrst búðu tey í Havn. Síðan flutti tey til Norðra­ dals. Tey fingu trý børn, Eiko, Honnu og Jákup. Eiko greiddi frá, hvussu væl honum dámdi at koma til Sund at vitja mammubeiggjan, Gustav. Hann var nakað javngamal við Gimma og Jakku, synir Gustav. Tað var stórur munur á um­ støð­unum í Norðradali og Sundi. Á Sundi slapst á flot, tí tað var kyrrupláss, meðan tað sjáldan var atleggjandi í Norðradali. Ein sonur Sonnu var Jákup. Hann arbeiddi í mong ár á Veð­ ur­støðini í Havn, men hann doyði longu í 1986. Kona hansara, Poula, er enn á lívi. Hon er eisini eitt skilafólk. Beiggi hennara var Pet­ur Skeel, sum í mong ár var veð­ur­maður á Sosialinum. Fjølbroyttur maður Louis var ein fjølbroyttur maður. Fyrstu árini sigldi hann sum kap­t­ eynur úti í heimi, men hevði eis­ini virksemi av ymiskum slag. Herfyri høvdu vit eina áhuga­ verda frásøgn um føroyingar, sum vóru á stórhvalaveiðu í Suður­ íshavinim aftaná kríggið. Tað var Louis sum var umboðsmaður í Før­oyum. Eftirkomarar hjá Sannu og Louis hava eisini gjørt seg gald­ andi í Føroyum á ymiskum økjum sum við byggivirksemi, politikki og telving. Ein langabbadóttir hev­ur júst verið varafólk á Fólka­ tingi sum yngsti føroyingur í hes­ um sessi. Hanna Apol greiddi frá um pápan: Pápi fór sjálvboðin til Bretlands undir krígnum. Hann var inn­ kall­aður av hollendsku stjórnina at koma til Onglands og roknaði sjálv­sagt við at fara við eitt hollendskt skip. Hann var leingi har. Eg havi brøv frá honum, sum hann sendi mammu. Fyri kortum kom út áhugaverda bókin Fjallafólk á flatlendi, sum er eitt gott ískoyti til okkara kvinnusøgu SIÐSØGA NÝGGJ KVINNUSØGA: SANNA Í NORÐRADALI FEKK HOLLENDSKAN MANN TAKKAÐ EINUM ILLVEÐRI Sanna Apol, sum søgan snýr seg um Trý systkin hjá Sannu í hoyna í Norðrdali í 1920-unum. Óli Reinert, kendur sum sálmaskald, við hundinum. Andrea er mitt í myndini og Nordina uttast høgrumegin. Uttast vinstrumegin er mamma teirra, Johanna. Helst hevur Sanna tikið myndina. Hon var ein dugnaligur fotografur.