hósdagur 2. apríl 2020síða 36

FRÍGGJADAGUR 3. APRÍL 2020 36 Óli Jacobsen Óli Jacobsen 1.partur Í hesum døgum verður næst­ an bara tosað um Corona, og tað er eisini ógvuliga skil­ligt. Heimurin hevur verið plágað­ aður av nógvum farsóttum. Ein av teimum er spanska sjúka, sum tók seg upp í 1918. Gongdin við sjúkuni var upp og niður, og tað var ikki fyrr enn fyrst í 1920- unum, at tað kundi sigast, at spanska sjúka var av. Men hon varð fylgd av øðrum líknandi sótt­ um, sum í Føroyum eisini blivu kallaðar spanska sjúkan. Tað er vist ikki skrivað nakað serligt um sponsku sjúkuna í Føroyum. Men vit fara at gera eina roynd at lýsa nakað av henn­ara søgu. Í hesum corina­ tíð­um ber illa til at sleppa til keldur á almennum stovnum. Men bløðini eru tøk á netinum. Her eru nógvar greinir og stubbar um sponsku sjúku. Tað er áhugavert, at tey tiltøk, sum tá vórðu tikin fyri at beina fyri smittuni, eru ikki so ólík teimum, sum verða nýtt í dag. Tað er eisini nógv forvitnisligt, sum kann finnast í bløðunum. Eitt er, at tað varð skipað fyri einum serligum sjúkrahúsi fyri hesar sjúklingar. Søgan um sponsku sjúku Eitt tað mest forvitnisliga við sponsku sjúku var, at hon hevði einki við Spania at gera. Hon byrjaði í USA fyrst í 1918 millum hermenn, sum skuldu til Europa at luttaka í 1. heims­bar­ daga. Men tíðindi um sjúkuna mátti av hesi orsøk dyljast sum mans­morð, og bløðini í teim­um sameindu londum í heims­bar­ daganum máttu einki nevna um hesa sótt. Spania var ikki partur av heimsbardaganum og hevði ikki sama sensur. Tá ið spanski kongurin fekk hesa sjúkuna fór sponsku bløðini at skriva um hana. Hetta var orsøkin til, at sjúk­an fekk navnið ”spanska sjúk­an”. Spanska sjúkan gjørdist ein hervilig sótt. Tað var sagt í USA, at fólk kundu fara frísk niður í undir­grundsjarnbreytina, og tey komu deyð upp aftur. So ógvus­ ligt var tað kortini ikki á okk­ara leið­um. Sagt verður, at til­sam­ ans doyðu 50 milliónir fólk av sponsku sjúku Hon kom eisini til Danmarkar. Her kostaði hon 14.000 mannalív. Har doyðu 36 sjúkrasystrar og -næm­ingar, sum vóru smittað í sín­um arbeiði. Tað verður sagt, at sjúkan kom í bylgjum. Tað gjørdi hon eisini í Føroyum. Fleiri ferðir varð hildið, at tað var mestsum sloppið, men tá kom sjúkan aftur. Fimta hvørt fólk í Havn fingið sjúkuna Tað verður lítið og einki skrivað í bløðunum í Føroyum fyrr enn í oktober 1918. Tá varð sagt, at sjúkan fyrstu ferð gjørdi um seg her á landi í juli. Dimmalætting skrivaði eisini í oktober, at ”der er forefaldet 7.290 Tilfælde af den spanske Syge i København i sidste uge. Hosp­it­ al­erne er overfyldt”. Í Dimmalætting 16. november 1918 verður skrivað: I den sidste Ugestid er der fore­kommet talrige tilfælde af ”den spanske Syge” her i Byen. Man kan vist nok regne med, at mindst 1/5 af Indbyggerne har været angrebne. I mange Hjem har samtlige Beboere været syge samtidig. Ved imødekommenhed fra forskellige Borgere, der har leveret Sengeklæder o.a. er Komm­ unens Ejendom paa Skaale­ trø, som Byraadet har still­et til Dispositon, indrettet til midl­ ertidigt Sygehus. Der er her plads til 10 Patienter, og de haard­est angrebne er indlagt dels her og dels paa Hospitalet. Fysikus Heer­ up, der for tiden er den eneste Læge her i Byen, har været an­ greb­en af Sygdommen, men kan nu igen foretage Sygebesøg. Sygdommen kan i det hele taget endnu ikke siges at have været særligt ondartet; i nogle tilfælde er der tilstødt Lungebetændelse og enkelte har været hæftigt angrebne heraf. I Gaar har den spanske Syge krævet det første Offer, idet en ung Navigatør (Ole Norman Norð­berg) fra Suderø afgik ved Døden som følge af denne Syg­ dom Ifølge Telegram til Dimma­lætt­ ing kan Epidemien i København nu betegnes som delsvist over­ staaet. Teatrene, de offentlige For­lystelsesteder og en del Skoler aabnedes atter i Forgaars. Hetta skuldi vísa seg at vera skeivt. Sjúkan stakk seg upp aftur verri enn fyrr. Kanska varð latið upp ov tíðliga. Sjúkrahús í Konradsbrekku Tað hevur ikki verið serliga kent, at tað var eitt sjúkrahús á Skála­ trøð í sambandi við sponsku sjúku. Tá var bara ”gamla hospital” við ógvuliga avmarkaðum møgu­ leik­um. Tí var neyðugt at út­ vega fleiri hølir. Hetta gjørdist gamla yvirlærarahúsið ovast í Gr. Kambansgøtu 21 næst við Á-hand­ilin í Sigmundargøtu, sum upp­runaliga var handil hjá Andreas W. Restorff. Her búðu fram til 1917 Frants August Wilhelm Restorff, beiggi A.W. Restorff. Hann var sonur gamla Restorff. Hesin Frants var pápabeiggi kenda bakaran við sama navni. Tá ið Frants doyði og konan, Bina, fór av landinum, keypti komm­unan húsini, sum árið eftir bleiv sjúkrahús. Í dag hevur komm­unan í leiguíbúðir hesum hús­inum. Bara ein lækni í Havn Tann 23. novembet 1918 hevði Dimma­lætting eina samrøðu við Í hesum coronatíðum fara vit 100 ár aftur í tíðina og greiða frá sponsku sjúku. Tað er ikki sørt, at støðan nú er nakað tann sama sum tá. SIÐSØGA SPANSKA SJÚKAN 100 ÁR: TÁ IÐ SJÚKRAHÚS VAR Á SKÁLATRØÐ Sjúkrahúsið á Skálatrøð, sum tað sær út í dag. Gamla hospital, sum í 1924 varð avloyst av Dr. Alexandrines Hospital