hósdagur 16. apríl 2020síða 10

FRÍGGJADAGUR 17. APRÍL 2020 SOSIALURIN 37 10 Viðmerkingar Dómadagur og týsdagur Inger Smærup Sørensen, Lív Maria Róadóttir Jæger og Bergur Djurhuus Hansen Rithøvundurin Anaïs Nin skrivaði í sínum dagbókum, at um lukkan var at vera fepurfrí, fór hon aldrin at gerast lukkulig, tí, skrivaði hon, hon var altíð plágað av fepuri – fepuri eftir vitan, upplivingum og skapan. Kanska er ein sannleiki í hesum, at longsulin eftir skapan og vitan er sum ein intensur hiti innan í kroppinum, sum áhald­ andi verður borin millum okk­um menniskju og víðari út í sam­fel­ agið. Í næstan eitt ár hava fimtan listafólk luttikið í nýggju út­ búgv­ingini í listaligum arbeiði á Fróðskaparsetrinum. Tey menn­ast og verða bjóðað av, og útbúgv­ ingin verður til saman við teim­ um. Einki er støðugt í ein­ari lista­ ligari útbúgving. List­in letur upp fyri óendaligum møgu­leik­um. Ikki bara fyri nýggjum tonkum og nýggjum lista­lig­um avrikum, men eisini fyri nýggj­um und­ir­ vís­ingarháttum og nýggj­um sam­ størvum millum gransk­ing­arøki – og í longdini nýggj­um fat­anum av samfelagi og veru­leika. Mitt í hesum fyrsta týdn­ing­ armikla árinum fyri útbúgvingina hóttir Covid-19, og samfelagið verður latið aftur. Vit verða tving­aði aftur í tað einsemi og ta stóru introversión, sum sam­ bært siðvenju og søgum ligg­ur listafólkum nær. Úr Wro­claw í Póllandi skrivar nobel­virðis­løn­ ar­vinn­arin Olga Tokarchuk, at sóttar­haldið er eitt andarhald við nýggjum eygleiðingum, ein kærkomin skái frá krøvum um støðugt at vera til reiðar og til taks. Listin verður fagnað eitt sindur meiri enn vanligt. Fyri síni evni til at fóðra sálina, perspektivera og kanska – ikki minst – undirhalda. Hvat skuldu vit gjørt uttan list­ ina? Stórar og smáar søgur verða sagdar og endursagdar. Apoka­ lypt­iskar sjónir og gerandisligar hugleiðingar um wc-pappír. Um somu tíð dómadagur og heilt vanligur týsdagur. Lítla sótt­ ar­haldsreiðrið, hugnaligt og óhugnaligt, (ó)heimligt sum eitt lúnskt hittinorð, ein hálvlokað vistfrøði við ósjónligum træðrum út í heim. Og so ein merkiligur nýfunnin samleiki sum møguligur smittuberi og egnir tankar um hóttafall. Alt verður breitt út í eitt heimsumfatandi tilvit. Undir hesum treytum heldur útbúgvingin í listaligum arbeiði fram. Granskandi arbeiðið við listini er við til at menna, vátta og ógilda hugsanir um listina og leik­ lut hennara í samfelagnum, eis­ini í einari tíð sum hesari. Lista­liga arbeiðið er ikki bara til, tað skal lærast og kompromisleyst krit­is­ erast, í einingi og saman við øðr­ um, aftur og aftur. Tað tykist sum at skiftini millum tað, sum er nær, og tað, sum er langt burturi, mill­ um tað, sum er innaní, og so tað, sum er uttaná og uttanfyri, end­ urspegla arbeiðsháttin í útbúgv­ ing­ini í listaligum arbeiði. Innanfyri og uttanfyri Útbúgvingin í listaligum arbeiði snýr seg um at skapa, at fáa okk­ urt at vera til, sum ikki var til áðrenn. At bjóða vanum av, at tora at avdúka veikleikar í avrikum ella í einum sjálvum og at skapa hóast mótgongd og kritikk. Hetta er kjarnin. Studentarnir skulu arbeiða við at skapa egin verk, kanna tey, eksperimentera við teim­um og skapa tey av nýggjum. Tey skulu lesa, lurta, kritisera, seta spurn­ing við tað, sum tey hava skapt, óendaliga broyta, byrja um­aftur. Men aftrat leitanini inn í egið skapanarinstinkt er neyðugt eisini at standa andlit til andlits við heimin og veruleikan uttan fyri privata tankan. At seta seg inn í ein umheim av listaverkum, tónleikverkum, bókmentum og poesi, av filosofiskum tekstum og lista­ástøðiligum greiningum. Tí list­in er altíð eitt samspæl millum tað, sum er innan í okkum, og tað, sum er uttan fyri okkum. Á útbúgvingini verða ym­isk­ar listafatanir kannaðar, stud­ent­ arnir fáa eitt útsýni yvir sam­ tíðina og hyggja samstundis aft­ ur í tíð fyri at skilja tey rák, sum hava formað okkara modernaðu fatan av list. Studentarnir verða bjóð­aðir av og eggjaðir til at hugsa um, hvat eitt listaverk er og kann vera, og hvussu sambandið millum listaligt og akademiskt virksemi letur upp ein heim við kritiskum hugtøkum. Men listaligt arbeiði verður ikki Finska listakvinnan Terike Haapoja byggir í stóran mun sítt listaliga arbeiði á samstørv við vísindafólk. Við náttúruni heldur enn menniskjanum í miðdepli hevur hon t.d. saman við søgufrøðingum endursagt heimssøguna, og saman við lívfrøðingum hevur hon gjørt virkisætlanir fyri, hvussu broytingarnar í veðurlagnum kunnu tálmast. Verkið Sun and Sea er eftir trý litavisk listafólk, tónaskaldið Lina Lapelytė, yrkjaran Vaiva Grainytė og leikstjóran Rugilė Barzdžiukaitė. Hóast eingin av teimum fæst við myndlist, vunnu tey summarið 2019 sannlíkt mest virdu virðislønina fyri myndlist, Gyltu Leyvina í Venezia, fyri Sun and Sea. Verkið rakar einastandandi væl gerandisliga keðsemið - at eta ís, vera dovin, gremja seg eitt lítið sindur – og um somu tíð tilvitanina, ið býr undir gerandisdegnum, um eina jørð, sum er troytt, og at vit kanska nærkast undirgangi.