hósdagur 16. apríl 2020síða 38

FRÍGGJADAGUR 17. APRÍL 2020 SOSIALURIN 37 38 Óli Jacobsen Óli Jacobsen 2. partur Í dag hoyra vit um heilsu­ starvs­fólk, sum verða heiðrað fyri at taka sær av teimum, sum eru rakt av Corona, hóast tey seta seg sjálvi í vanda. Úti í heimi hoyra vit eisini um slík starvsfólk, sum verða sjúk, og har tað eisini kostar teim­um lívið. Hetta hendi eisini í Føroyum undir sponsku sjúku fyri um 100 árum síðani. Vit eru komin fram um fleiri dømi um hetta, og verða tey lýst í hesum partinum. Um lesarar vita um onnur dømi vilja vit fegin frætta. Petrina bleiv læknin í Fuglafirði Føroyatíðindi skrivar 23. des­ ember 1918 Beskytteren er komin til Føroyar. Um­borð er ein lækni, sum kann hjálpa, har spanska sjúkan gong­ur verst. Ein føroysk genta, frk. Pet­ersen, dóttir S. P. Petersen úr Fugla­firði, kom eisini við Beskytt­er­en fyri at hjálpa fólki móti sjúk­uni. Tann 15.mars1919 er henda lýsing í Dimmalætting: Tak Jeg bringer hermed paa min og mine Bygdefolks vegne syge­plej­ erske frk. Petersen en hjertelig Tak for hendes Dygtighed, Elsk­værd­ighed og Velvilje, hun udviste os under den spanske Syge Fugle­fjord den 9. Mars 1919 Karl Kristiansen Lærer Søgan um Petrinu Bróðursonurin Petur M. Petersen greiðir frá um fastrina: Petrina varð í 1908 send til Keyp­mannahavnar av pápa sín­ um, sum vildi hava hana at læra til okkurt. Petrina valdi at læra til sjúkrasystur. Í 1914 fór hon so í læru á Ríkissjúkrahúsinum og varð liðugt útbúgvin sjúkrasystur í 1918. Eftir útbúgvingina fór hon til Onglands, har hon arbeiddi á einum hospitali sunnan fyri Lond­on. Her lærdi hon bæði at gera smáar skurðviðgerðir og at seyma sár aftur. Eftir at hava verið her í eitt hálvt ár á hes­um hos­pitalinum fór hon til Skot­ lands (Edinburgh), har hon aftur arbeiddi í eitt hálvt ár á einum hospitali, sum serliga tók sær av fá­tækrafólki. Her arbeiddi hon, til hon varð kallað heim at taka sær av bróðrinum, Theodor, sum hevði fingið sponsku sjúku. Hon fór ongantíð burtur aftur av landinum at arbeiða, og fór held­ur ikki at arbeiða á nøkrum sjúkr­ahúsi heima í Føroyum. Í staðin gjørdist hon, saman við Mariu Høgnesen (Jøkladal), annar av “læknunum” í Fuglafirði, sum óløntar tóku sær av øllum sløgum av sjúkum og likamsskaðum í nær­umhvørvinum. Nógvan av heili­vágnum, hon brúkti, út­veg­ aði pápin henni gjøgnum sam­ bond síni við ensku og skotsku trol­ar­arnar, sum komu inn á Fugla­fjørð. Bæði Petrina og Maria vóru alla tíð teirra óløntar sjúkrasystrar. Jacob Højgaard royndi, tá ið hann var komin í starv sítt sum lækni í Fuglafirði í 1946, at útvega teimum eina symbolska samsýning, men kommunan sá seg ikki føra fyri at ganga teimum á møti við hesum. Hin vegin vístu tey, sum fingu hjálp frá teimum, mangan teirra takk­semi við at geva teimum burt­ur av tí, tey høvdu í kova og hjalli. At soleiðis var, minnist heimild­ ar­maðurin, ið – sum smádrongur – varð sendur at keypa egg frá eini konu í Fuglafirði. Tá ið hann rætti konuni pengar, hann hevði fingið at gjalda við fyri eggini, vildi konan onki hava afturfyri, tí so nógv hevði Petrina hjálpt teim­ um, tá ið á hevði staðið við sjúku. So tað er ikki so løgið, at Karl Kristiansen takkar henni fyri hjálp­ina í Dimmalætting, tá ið sjúk­an endiliga hasaði av. Tá ið Petrina kom til Føroya, hitti hon Eliesar Reynberg, sum var lærari, og tey giftust. Teirra børn fluttu av landinum, og eftir at Eliesar fór frá við eftir­ løn fóru tey til Danmarkar, har tey endaðu sínar dagar. Petrina bleiv 97 ára gomul. Sjúkrasystranæmingurin Karin lat lívið Ein av teimum bygdunum, sum varð rakt av sponsku sjúku var Leir­vík. Dimmalætting skrivar 4. desember 1918, at nógv eru sjúk í Nes sókn við ”lunge­kom­plika­ tioner”. Eisini hevur ”Sygdommen nu bredt sig til Lervig og Gøte, og der har været 30-40 Angrebne i hver af disse Bygder”. Okkurt bend­ir á, sjúkan hevur verið hervi­lig í Leirvík. Fyrsta ábending er soljóðandi lýsing í Dimmalætting 25. januar 1919 En Tak til Læge (Jógvan) Zachariassen, Klaksvig, og Sygeplejerske frk. Mohr, Thorshavn, som under den spanske Syge viste saa stor Dygtighed og venlig og god Hjælp. Lervig, den 22. Januar 1919. Ole Edvard og Katrine Hansen Joen Heine og Olevina Johannesen Skibsfører Ole og Maria Hansen Hesar tríggjar familjurnar munnu hava verið raktar av sponsku sjúku. Frk Mohr var Herborg (1896-1974). Pápi hennara var Hans Mohr og ein beiggi var Erik Mohr, kendur skipari á Tjaldrinum. Hon arbeiddi annars meginpartin av lívinum á Ríkissjúkrahúsinum. Men tað hevur helst verið aftaná hetta. Hon flutti til Føroya eftir at hon fór frá og er jarðað her. Men hon var so ein av teimum, sum hjálptu til undir sponsku sjúku. Eins og við Corona so vóru tað eisini tey, sum veruligu settu lívið í vága fyri at hjálpa teimum við sponsku sjúku. Í sambandi við hesa røð eru fleiri søgur komnar undan kavi um hetta. SIÐSØGA SPANSKA SJÚKAN: TEY SETTU SEG Í VANDA FYRI AT HJÁLPA Petrina, hon gjørdist “lækni” í Fuglafirði. Karin var sjúkrasystranæmingur undir sponsku sjúku, varð smittað og doyði, 27 ára gomul.