mikudagur 6. mai 2020síða 26

HÓSDAGUR 7. MAI 2020 SOSIALURIN 40 26 Óli Jacobsen Óli Jacobsen S tutt eftir kríggið komu tvær bøkur út um hesa tíðina. Tær vóru Bumbur yvir Føroyar hjá Petur Há­berg og Víkingasynir hjá Ják­ upi Joensen, prósti. Seinni skriv­ aði Niels Juel Arge eina bókarøð um hesa tíðina. Kortini er altíð meira, sum kann leggjast afturat. Tað hava verið mong minn­ing­ arhald um teir, sum fórust á sjón­ um hesa tíðina. Danska kirkjan í Newcastle í Onglandi hevur hvørt ár havt minn­ingarhald fyri teir før­oy­ing­ ar og danir, sum doyðu á sjónum und­ir krígnum. Serliga nógv varð gjørt burt­ur­ úr rundum døgum, sum í 2005, tá ið 60 ár vóru liðin, síðani krígslok. Burtur úr hesi luttøku kom ein hópur av frásøgnum í FF-blaðn­ um. Áhugað kunnu finna tær á heima­síðuni: www. olijacobsen.com Farast skal til FF-blaðið, og so til fylgjandi nummur av blaðnum: 343, síðurnar 12, 13 344, síðurnar 9,10,15,16 345, síðurnar 11, 14,15,16,17,18 Hondin sum broytti kósina Í Newcastle hittu vit tá Dion Vest­ ergaard, ættaður úr Vági, bú­sit­ andi í Danmark. Pápi hansara var Dánjal Johan Vestergaard. Dion greiddi frá eini heilt serligari hend­ing sum pápanum kom fyri. “Pappa var skipari á "Vil­helm­ inu". Hann sigldi undir øllum krígn­um millum Ísland, Ongland og Føroyar við fiski. Ein túrin teir fóru avstað til Ísland, og hann lá í koyggjuni, var hann úti fyri eini serligari hending. Hetta var 8.juli 1943. Hann segði seinni, at hann visti ikki, um hann svav ella var hálvvakin. Hann sá eina hond koma í sjókortið, og hondin peikaði á eina positión , sum veik 90 stig frá teirri kós, sum skipið sigldi. Hann tørnaði út og broytir kós 90 stig, soleiðis sum hondin hevði víst. Manningin undraðist og var rædd, og teir hildu skiparan vera frá sær sjálvum og høvdu hug til at taka ræðið av honum. Men hann setti allar menninar at hava útkikk, herav ein uppi í mastr­ina. Teir sigldu í umleið 4 tím­ar. So sigur hann eina ferðina: "Síggja tit nakað?" "Nei", siga teir. So sigur hann samstundis sum hann peikar: "Hyggið har í hori­ sont­inum, er nakað har". "Ja", siga teir, "har er okkurt". Teir sigldu so eftir tí, og so vísti tað seg, at tað var "Misletoe", sum eisini var á veg til Íslands. Hon var bumbað og sund­urskotin við maskinbyrsu av týsk­um flogfari. Teir komu til "Misletoe" og settu stórbátin út. Bestimaðurin fór við bátinum yvir til teirra. Mann­ingin á "Misletoe" var komin í teirra stórbát. Men hann lak sum sáldið av maskinbyrsuskotunum hjá flogfarinum. Kendi hondina aftur So tóku teir bátin umborð á "Vil­helminu", og teir vóru eis­ ini umborð á "Misletoe" og tóku okk­urt upp har, sum t.d. medi­ sin­kist­una. Teir komu so aftur at "Vil­helminu" við manningini á "Misle­toe". Men ein maður var tá deyður. Teir høvdu eina presenning yvir tann deyða mannin. Tá kendi pappa hondina aftur á tí deyða mann­inum, sum hana hann hevði sæð í kortinum. Tað vísti seg, at tann deyði maðurin visti, at hann fór at doyggja, eftir at hann var raktur, tá hann stóð í stýrihúsinum. Hann hevði biðið til Várharra fyri mannskapinum og fyri síni familju heima á Glyvrum. Hetta var tann 42 ára gamli Martin Jacobsen av Glyvr­ um, sum var umrøddur í seinasta parti um sponsku sjúku. Tann 24 ára gamli Hilmar Eg­ holm úr Hvalvík varð eisini raktur og doyði á veg inn eftir hjálp. Hetta man vera ein tann sjáld­ samasta frásøgnin frá hesi tíðini. Meira um krígssøguna Í sambandi við minningardag teirra sjólátnu 1. november sama ár, gjørdi fiskimannafelagið og FF blaðið eisini nógv burtur úr. Hetta kann lesast í hesum numr­um: 353, síða 6, 7, 8, 9, 10, 13, 15, 16, 18, 19, 20, 21, á seinastu tveimum síð­unum eru nøvnini á teimum sjó­látnu 354, síða 9, 10, 15, 16, 17 355, síða 21 356, síða 18, 19l Hvussu nógvir fórust undir krígn­um? Tað hava verið ymisk tøl fyri, hvussu nógvir føroyingar doyðu undir krígnum, men tað valdast, hvussu tað verður gjørt upp. Sambært Bumbur yvir Føroyar mistu vit 24 skip av krígsávum og 15 av sjóforliss. Her er Verdandi roknaður fyri at vera krígsforliss, men teir fóru vist av illveðri. Av hesum 39 forlissum kost­ aðu tey sekstan tilsamans 131 manna­lív frá tí, Føroyar blivu ein partur av bardaganum í 1940. Men á minnisvarðanum í viða­ lundini í Havn eru 210 nøvn. Ein orsøk til henda munin er, at her eru taldir við allir teir, sum eru farn­ir á sjónum, frá tí heims­bar­ dagin byrjaði í 1939. Eisini teir tald­ir við, sum eru deyðir við út­ lendsk­um skipum og í fremm­and­ um havnum hesa tíðina. Men FF-blaðið staðfesti í 2005, at tað restaðu framvegis á minnis­varðanum níggju nøvn á monn­um, sum vóru farnir í uttan­ landa­sigling. Hetta fær talið upp á 219. Undir øllum umstøðum var talan um eitt ørandi tal hjá eini so lítlari tjóð. Minningarhaldið í 2005 Í sambandi við minningarhaldið í 2005 hevði fiskimannafelagið bjóðað til eina samkomu fyri krígs­siglarar á sjómansheiminum í Havn. Tað eru í hvussu er tveir teirra á lívi enn. Annar er 98 ára gamli Sverri Mortensen á Argjum, sum eitt skifti var við Nýggjaberg, har pápi, hansara Mortan , var skip­ ari. Nýggjaberg varð seinni torp­ ederaður, og Mortan doyði sam­an við hinum 20 av mann­ingini. Hin er 94 ára gamli Svenning Johannesen. Tað vóru fleiri av hesum “gomlu”, sum høvdu orðið, og her skal endurgevast ein saman­drátt­ ur av teirra frásagn­um. Søren Jakku: Álopnir av týskum flogfari Tann elsti á samkomuni var tann tá 92 ára gamli Søren Jacob Lam­ hauge úr Rituvík. Hann sigldi krígs­árini við "William Martin". Nicl­as Højgaard í Rituvík var skip­ari. Sørin Jakku greiddi frá um kavbátar og minur, sum var ein partur av dagligdegnum. Bert ein dag skutu og søktu teir 8 minur. Hetta var eisini eitt hart lív, ikki minst vegna stóra sál­ar­ liga trýstið. Teir fóru ong­antíð úr Tað er nógv skrivað og fortalt um tíðina í Føroyum undir seinna heimsbardaga. Men nú 75 ár eru liðin síðan krígslok er gott høvi at minnast hetta SIÐSØGA Minnisvarðin í Viðalundini í Havn við 210 nøvnum 75 ár síðan krígslok: ENDIN Á FIMM ÁRA MARRU