mikudagur 6. mai 2020síða 27

HÓSDAGUR 7. MAI 2020 SOSIALURIN 39 27 Komandi partur Í komandi parti verður hildið fram við frásøgnini hjá Kristian Djurhuus, fyrrverandi løgmanni. klæðunum, tá ið teir tørnaði inn. Eingin visti, hvat kundi henda! Og tá teir søgdu konuni og børn­un­ um farvæl, var tað altíð við óviss­ uni um, hvørt tey fóru at síggjast aftur. Serliga ein túrur hjá "William Martin" gjørdist minniligur. Teir vóru uppi á Nesgrunninum, norð­ an­fyri Langanes, tá teir vórðu álopn­ir av einum týskum flog­ fari, sum áhaldandi skeyt eftir teim­um. Niclas, skiparin, royndi at skjóta aftur í móti, men tað tykt­ist ikki at muna nógv. Tað var "jobbið" hjá Søren Jakku at passa rakettapparatið. Hetta varð nýtt til at skjóta rak­ ett­ir við einum veiri upp í loft. Fyri endanum á veirinum var ein fallskíggi, sum opnaði seg, tá komið var nóg langt upp. Fall­ skígg­in gjørdi, at veirurin kundi vera í luftini eina góða løtu. Hetta skuldi so ræða flogførini so tey ikki komu ov nær fyri at teir ikki skuldi fáa veirin um propellina. Sørin Jakku skjýtur, og tað var nær við, at flúgvarin fekk veirin um annan veingin, men hann kantraði sær á og slapp undan. Tá hendi tað óhepna, at ein mað­ur niðri í lugarinum varð rakt­ur av eini kúlu, sum fyrst rakti skeilettið og síðani fór nið­ ur ígjøgnum, har hon brast og eitt petti av henni rakti ein oynd­firð­ ing meint í ryggin. Men tá var tað so heppið, at tvey bretsk krígsskip nærkaðust. Hetta gjørdi so partvíst tað, at týska flogfarið slapp sær til rým­ ing­ar, meðan teir samstundis fingu í boði sjúkraviðgerð til tann skadda. Hann fór umborð á annað krígs­skipið og varð lagdur undir skurð innan ein tíma aftaná, at hann var skotin. Teir fóru so við ”William Mart­in” inn á Seyðisfjørðin at fáa bráðfeingis umvælingar fyri tann skaða, sum teir høvdu fingið av týsku skotríðunum. M.a. var bjarg­ingarbáturin oyðilagdur, og tað var hol ymsastaðni í skrokk­ in­um á skipinum, og hesi royndu teir at tetta. Tá teir sigldu niður til Aber­ deen, vísti tað seg, at tað ikki var eydnast at tetta øll holini, so skipið lak framvegis. Teir máttu skunda sær inn í Aberdeen uttan at hava fingið neyðugu loyvini. Hetta skapti í fyrsta umfari trupulleikar við myndugleikarnar, men teir blíðkaðust, tá teir frætti um orsøkina. Frants Vágadal: Vildu ikki bíða og bjargaðu lívinum Frants sigldi stóran part av krígn­ um við "Henry Freeman". Í 1941 fylgd­ust teir niður til Aberdeen við "Milly" og "Ekliptiku". Komnir nið­ur var gingið umborð á skipini, og Frants hittir eisini Jákup Heine­sen, sum var við skipi sínum "Ekliptiku". Tosað varð eisini um, at øll trý skipini skuldu fylgjast heim aft­ ur til Føroyar. Men tað gjørdist ov leingi hjá "Henry Freeman" at bíða, so teir avgjørdu at fara einsamallir. Dagin eftir fara "Milly" og "Ekliptika" úr Aberdeen og tey fylgjast. Tað var av besta veðri, og "Henry Freeman" kemur á Før­ oy­ar í øllum góðum. Men frá hin­ um báðum skipunum frættist ong­antíð nakað aftur. Skipini vóru seinast sædd 100 fjórðingar sunn­an­fyri Føroyar. Eisini sóust flog­før á leiðini. Tað hevur helst bjargað teim­ um á Henry Freeman, at teir ikki fylgdust við hinum. Svenning: Sigldi 1250 dagar undir krígnum Svenning Johannesen er tann sein­asti av teimum kendu Hvanna­sundsbrøðrunum, sum er eftir. Hann er samstundis ein tann mest royndi fiskimaður og ikki minst trolaramaður í Før­oy­ um. Samstundis man hann eis­ini vera ein av teimum, sum sigldu mest undir krígnum. Hann hev­ur nevniliga 1250 skrásettar sigl­ing­ ar­dagar hesa tíðina. Svenning sigldi nærum bert við trolarum undir krígnum. Mót­satt teimum flestu av hinum skip­unum, so fiskaðu trolararnir sjálv­ir og sigldu til marknað við færri monnum enn til fiskiskap. Svenn­ing var við til fiskarí tann sein­asta túrin hjá "Næraberg", men hann var ikki við á ferðini niður til marknað, tá skipið varð søkt og allir menninir vórðu bjarg­aðir. Teir høvdu annars ein roktúr til fiskiskap hendan túrin. Skipari á "Næraberg" var Erik Mohr, tann eisini vælkendi skiparin á "Tjaldr­ inum". Svenning fór seinni við "Skála­ berg" og síðani við "Norð­búgv­an­ um". Teir vóru ikki úti fyri nøkr­ um serliga álvarsomum tilburði. Svenning greiddi frá, at tað ráddi um at sigla sum longst í myrkri, so teir minst møguligt vóru sæddir av flogførum. Tí plagdu teir at fara á Vestmanna at bíða eftir myrkrinum, og so at sigla so mikið longri, meðan myrkt var. Hetta var eydnan hjá Svenn­ing, tí ein slíkan túr á Vest­ manna hitti hann Maiken, sum hann giftist við. Annars greiddi Svenning frá, at nógv góð bønarmøti vóru hild­ in umborð á trolarunum. Minningarhaldið í Newcastle í 2015 Í 2015 var aftur minningarhald í Newcastle, har løgmaður Kaj Leo Johannesen var við umframt fleiri aðrir føroyingar. Men nú var talið av veteranum minkað mun­ andi. Í 2005 vóru teir 30, nú vóru teir tríggir. I hesum sambandi vóru fleiri frá­sagnir í hesi røð í Sosialinum. Nú í ár kundi so aftur verið minn­ ing­arhald. Corona kann hava gjørt sítt, men einki frættist um eitt slíkt, heldur ikki undan hesi kreppu. Orsøkin kann vera tann, at fyriskiparin, Inger Batchelor, sum var donsk, men búsitandi í New­castle, er deyð, og helst eru eing­ir veteranar eftir. Johan: Lat meg fara, bjarga synunum Í 1944 fór Johan Bech av Tvøroyri til Íslands at rógva út saman við synunum, 23 ára gamla Martin Eli og 21 ár gamla Henning umframt ein fjórða mann. Ein dagin á útróðri verða teir ásigldir av einum skipi, og báturin fer at søkka. Skipið vendir aftur og roynir at bjarga monnunum. Fyrst royna teir at bjarga Johan, men hann rópar: “Leggið einki í meg, reddið teir.” Men einki batti, allir tríggir druknaðu, með­an tann fjórði maðurin varð bjarg­ að­ur. Men so hørð var lagnan hjá hes­um húsi, at tá vóru tveir aðrir beiggj­ar deyðir í krígssigling. Petur Pauli, 36 ár, fórst við Alduni, sum í 1940 var fyrsta føroyska skipið, sum fórst av krígsávum. Og í 1942 doyði Freilif, 23 ára gam­ al, í sigling uttanlands. So Sidsel misti frá 1940-44 mann og fýra synir á sjónum. Hetta hevur verið ótrúliga hart hjá hesi neyðars konu. Johan var annars samb. Jóann­ es Dalsgaard ein oddamaður fyri fakfelagsrørsluni á Tvøroyri. Einki alment minningar­ hald í Føroyum Í Føroyum er ikki frætt um nakað minningarhald uttan í Vági. Alt verður opinbart sett til viks fyri corona. Í Danmark hava kortini drotn­ingin og for­sætis­ráð­harr­ in lagt kransara, eisini á minnis­ merk­inum fyri teir siglandi, sum lótu lív undir krígnum. Henda grein skal vera til minnis um teir, sum fórust á sjónum hetta tíðarskeiðið. Hon kann kanska vera eitt íkast til tað, sum annars er skrivað um hetta økið. Soleiðis ímyndaði Ingálvur av Reyni sær støðuna hjá sjómonnum, sum máttu fara í bátarnar. Tríggir av “teimum fýra” sungu á samkomuni fyri krígssiglarar. Teir eru f.v. Kristoffur Joensen, Sverre Mortensen og Enok Dam. Allir høvdu teir tilknýti til siglingina bardagaárini. Søren Jakku hevði sínar royndir sum krígssiglari Svenning hevði 1350 dagar á sjónum bardagaárini.