mikudagur 20. mai 2020síða 31

FRÍGGJADAGUR 22. MAI 2020 SOSIALURIN 42 31 Komandi partur Í komandi parti greiðir Kristian Djurhuus m.a. frá, at hann stuðlaði kravinum hjá arbeiðarum at fáa lønina í hondina. brúnna og greiddi frá, at hann var skiparin. Eg segði honum, at hann var skuldsettur fyri at hava skotið við skørpum móti málum í býnum, og at hann hevði rakt eini hús. Tað var bara heppið, at eingin var raktur. Viðkomandi viðgekk eisini, at tað var hann, sum hevði skotið. Hann helt, at onkur frá landi hevði ætlað at troka seg umborð hjá honum, og hetta var tí eitt ávar­ingarskot. Eg segði honum, at nú fór eg í land við hansara skot­ vápn­um, og um ikki meira hendi, so skuldi hann sleppa við eini bót fyri ófrið. Hann fekk eisini boð um at møta á míni skrivstovu morg­unin eftir. Hann møtti eisini sum ásett saman við sínum umboðsmanni. Hann fekk eina bót, sum hann rindaði beinanvegin. Hann bað um at fáa rifluna aftur, men hes­ um noktaði eg. Eg havi hana enn. Eg fekk annars upplýst, at skip­arin hevði luttikið í fyrra heims­bardaga, og at hann ofta var frá sær sjálvum. Hann sá ”spøk­ils­ir”, tá ið hann hevði drukkið, og tá kundi hann nýta byrs­una uttan skil. Eg helt tó ikki, at hann var drukkin hetta kvøldið. Hann virkaði ógvuliga ner­vøsur og spentur, og hann skalv sum eitt bókablað. Grønlandsmálið spøkti fram­vegis Í Tingakrossi var í november ein grein um eitt føroyskt skip, sum ein sunnudag hevði verið inni í Godthaab. Tá ið mann­ingin frætti, at tað skuldi vera gudstænasta við donskum presti, bóðu teir um loyvi at fara í kirkju, men svarið var korta nei frá fútanum, Svane. Eg fekk ongantíð uppklárað, um hetta veruliga var rætt. Men um so var, so var hetta ein tápulig og vanvirðislig hending. Víst var tað støðan hjá Staun­ ing og donsku stjórnini, at upp­ runa­fólkið í Grønlandi skuldi verj­ast fyri fremmanda ávirkan. Men spurningur er, hvussu nógv hetta sjónarmið er vert, har út­ send­ir danir førdu seg fram uttan atlit til upprunafólkið. Skarnið skuldi kannast Tann 22. november var eg í Hovi saman við økislæknanum, Ras­ mussen, og sóknarfútan í Vági fyri at boða fólkinum har frá, at tey máttu lata heilsu­myndug­leik­ un­um royndir av teirra skarni, so tað kundu sendast til starvsstovu í Keypmannahavn til kanningar fyri bakteriur. Orsøkin var tann, at í fleiri ár vóru fleiri tilburðir av tyfus í bygdini, og tað kundi vera ótti fyri, at millum bygdarfólkið vóru frískir smittuberarar. Tey flestu í bygdini skiltu hetta væl, og teir vildu gjarna vera við til at uppklára hesa sjúku. Óvæntaður jólagestur Nýggjársaftan gjørdi eg eitt lítið upprit um farna árið. Fyrst skal sigast, at Várharra hevur signað okk­um stórliga. Fyri føroyska samfelagið hevur eisini gingist væl. Fiskaprísirnir eru hækkaðir 25-33% í mun til árið frammanundan. Politiskt hevur árið verið merkt av, at sambandsflokkurin hev­ur havt reinan meiriluta á tingi. Á jólum 1933 fingu vit ein óvænt­aðan gest. Tað var Johan Hend­rik Poulsen úr Skúvoy, sum hevði verið giftur við systk­ ina­barn pápa mín, Armgarð í Áar­ stovu. Hon doyði, meðan børnini, Hák­un og Edith, vóru smá. Tey fingu eftirnavnið hjá mammuni, Djurhuus. Johan Hendrik var fiskimaður og húsmaður. Børnini vóru farin heimani frá, so nú búði hann einsamallur í Skúvoy. Nú skuldi hann halda jól hjá soninum Hákuni, sum var lærari í Klaksvík. Hann skuldi við Smiril umvegis Tvøroyri til Klaksvíkar. Men vegna vánaligt veður strandaði hann á Tvøroyri á jólum. Tí kom hann at halda jól hjá okkum. Vit gjørdu eisini, hvat vit kundu, fyri at gera honum jólini so hugnaligt sum gjørligt. Johan Hendrik var ikki nakar keðiligur gestur. Hann dugdi væl at greiða frá, og synirnir lurtaðu við áhuga eftir honum. Ein dramatisk søga var úr Dali fyri einum 300 árum síðani. Har vóru tvey grannahús, í Malthúsi og í Klæmintshúsi. Her var skiftivís vinskapur og tað mótsatta, tá ið sonurin úr øðr­ um húsinum fekk skuldina fyri, at sonurin í hinum húsinum datt om­an og doyði. Eisini var trøll­ dóm­ur og gandur, sum var ein part­ur av søguni. Hetta var rættiligt undirhald fyri okkara synir. Meira millum himmal og jørð Nú koma vit til 1934. Eg byrjaði dagbókina fyri 1934 við hesum orðum: ”Nú byrjar eitt nýtt ár í Jesu navn. Hvat tað goymir av gleði og sorg veit eingin, alt stendur í Harrans hond”. Tað eru nógvar frásagnir, um at tað er meira millum himmal og jørð, enn vit skilja. Ein søga er um skiparan Mortan á Mýrini, sum hevði verið í Hvalba og Sandvík og biðið fólk, og hann fór á nátt aftur til Tvøroyri úr Hvalba. Hann hevði víst hoyrt, at við ný­mána var tað ikki ráðiligt at ganga í fjøllunum, men slíkum trúði hann ikki. Men eina ferð á leiðini, tá hoyrdi hann floytan. Hann hugs­ aði, at hetta kanska var onk­ur røkt­ingarmaður, sum var í hag­ an­um, og sum nú floytaði eftir seyða­hundinum. Men tá hann løtu seinni aftur hoyrdi floytan uttan at síggja ella hoyra nakran mann, varð hann illa við. Hann hevði ein dolk uppi á sær og tók hann fram, samstundis sum hann rópti, at hann vildi verja seg við dolk­inum, um onkur vildi gera seg inn á hann, samstundis sum hann rópti, at hann var í lógligum ørindum. Beinanvegin hoyrdi hann eina rødd, sum svaraði hon­ um: ”Gakk tú bara”, men hann sá einki. Hann kom skakaður heim og lovaði sær sjálvum, at hann ikki fór aftur á fjøllini á náttartíð. Kommunulæknin Vanborg hevði eisini upplivað okkurt merk­iligt á fjøllunum á náttartíð, og tað ergraði hann, at hann ikki kundi finna eina náttúruliga frá­ greið­ing. Hann hevði havt viðtalu í Hvalba, og hann var vanliga ikki liðugur fyrr enn á midnátt, tá hann fór aftur til Tvøroyrar. Fólk í Hvalba ráddu honum frá at fara einsamallur. Hann kundi koma til skaða, og so var tað tað ónátt­úr­liga. Men hetta tók hann ikki so tungt. Men so var tað eina nátt­ina, tá sá hann knappliga eina ljósglæmu, sum tyktist at koma frá onkrum aftanfyri hann. Hann hugsaði fyrst, at hetta var ein maður sum kom aftaná hann við eini lummalykt. Hann vendi sær og sá einki. So hugsaði hann, at hetta mundi hava onkra nátt­ úru­liga forkláring og helt leiðina fram. Men beinanvegin var ljósið aftur, men tað var framvegis einki at síggja. So hann helt fram leiðina til Tvøroyri. Men hann undr­aðist framvegis um, hvat hetta kundi vera. Presturin Vilhelm hevði eisini sagt Margrethu, at á Hval­b­i­ar­ fjøll­um var ikki alt, sum tað eigur at vera. Konubrot á útróðri Tann 4. januar skuldi 75 ára gamla Anna Sofie Wang í Froðba fara til gravar, men veðrið var so vánaligt, at jarðarferðin varð út­ sett til dagin eftir. Presturin Gullak Gullaksen helt eina hugtakandi talu yvir deyðu konuna. Hann mintist hana, sum eina kvinnu við ”sjæld­ en energi og dygtighed”. Hon var ung, tá ið hon fyrstu ferð bleiv einkja. Hon átti fleiri smá børn, og tá var einki sum æt almanna­ hjálp. Einasti møguleiki var at fara ”á kommununa”, men tað vildi hon ikki. Hon skaffaði sær sess á einum átta­mannafari, og tveir vetrar róði hon út við tí, og hennara part­ur á ikki eftir. Hon var við í mong­um baldruta andróðri. Hon var eisini til arbeiðis í Ís­ landi fyri at lívbjarga sær og sín­ um. Hon var røsk at forvinna pen­ ing til dagsins krøv. Hon var av tí gamla skúlanum, og vildi ikki fáa skuld. Tað er fortalt mær, at hon á heysti í bølamyrkri fór í fjøruna í Hvannhaga at veiða svøvnskarv. Hetta kallast skarvur, sum um næturnar kundi standa og sova. Verður gingið varisliga kann ein taka teir i svøvni og kippa teir. Her kundi Anna Sofía útvega sínum børnum nógvar máltíðir. Hon giftist aftur 70 ára gomul við Julius Wang, sum var einkju­ maður. Tingakrossur hevði eisini vøkur minningarorð um hana. Jóannes Patursson á síni skrivstovu. Hann og Kristian drógu ikki altíð somu línu. Tað var ikki unniligt at ganga millum Hvalba og Tvøroyri sum framvið Káragjógv, tá ið tað var nýmáni. Johan Hendrik úr Skúvoy var ein hugnaligur gestur, sum visti nógv at siga frá.