hósdagur 4. juni 2020síða 18

FRÍGGJADAGUR 5. JUNI 2020 SOSIALURIN 44 18 Óli Jacobsen Óli Jacobsen 42. partur Í frásøgnini hjá Kristian Djur­huus er stríðið um festi­jørð­ina eitt heitt stríðsevni í 1930-unum. Í 1932 legði ein nevnd fram eitt álit, sum var kallað gráabók, tí tað hevði gráa permu. Amtmaðurin, Hjalmar Ring­ berg, var formaður í hesi nevnd. Hinir limirnir vóru M. Winther Lutzen, ]. ]. Matras, M. Samuelsen og Johan H. Poulsen. Hetta var ein drúgv frágreiðing, sum taldi 95 prentaðar síður, sum snúi seg um mong mál, men serliga var tað spurningurin um festijørðina, sum skapti orðadrátt. Í 1934 var málið fyri tingið, har ein meiriluti í búnaðarnevndini, sambandsmenn og ein sjálvstýrismaður, tóku undir við tí. Jóannes Patursson hevði sjálvur annar eitt broytingaruppskot, sum fall. Í tinginum varð meiriluta­upp­ skotið samtykt av sambands­ monn­um, javnaðarmonnum og trim­um sjálvstýrismonnum. Hetta var byrjanin til, at sjálvs­ týris­flokkurin fór í tvíningar. Tað stóra stríðsmálið var møgu­leikin hjá ognarleysum at fáa burturav almennu jørðini. Tað vóru ringar tíðir í Føroyum tá, og trað­arpolitikkurin var ætlaður at vera eitt ískoyti hjá fiskimonnum og øðrum ognarleysum, sum fingu møguleika til millum annað at hava kúgv, seyð og at velta eplir. Tað er ikki ivi um, at hetta var eitt frálíkt stig, og tað er ringt at skilja, at nakar kundi vera ímóti tí. Men tað var Jóannes Patursson, so tað forsló. Tað er lítið, sum er skrivað al­ ment um henda týdningarmikla part­in av okkara søgu. Men hon fyllir nógv í endurminningunum hjá Kristian Djurhuus hetta tíðarskeið. Hann var ein av høv­ uðs­monnunum í hesum máli sum for­maður í búnaðarnevndini hjá løg­tinginum. Tað hevur longu verið greitt frá samanbrestum millum Jóannes Patursson og Kristian Djurhuss bæði á fundum í búnaðarnevndini og á almennum fundum. Kristian er nóg so drúgvur í síni skriving, tí verður talan um ein samandrátt av tí hann skrivar. Men tað kann vist sigast, at Kristi­an var sakligur í hesum máli, sum bæði í hesum sum í øðr­um málum hevði eitt sosialt med­vit. Hetta stríð kom í hæddina í 1937. Hetta sæst m.a. í Dagblaðnum í november. Tað er greitt, at stríðið fyri ein stóran part er millum Kristian Djurhuus og Jóannes Pat­ursson. Kristian hevur í Dimma­lætting eina sakliga lýsing av mál­inum í november. Drúgva svarið hjá Patursson kemur í trim­um fylgjandi útgávum av Dag­blaðn­um undir yvirskriftini: “Gráa­bók hendur Kristian Djur­ huus­ar.” Um stílin er nóg mikið at nevna, at Kristian verður meira ella minni beinleiðis lagdur undir “bónda­dráp”. Men vit lata nú Kristian Djur­ huus halda áfram við síni frásøgn, har tað eisini seinni verður komið aftur til hetta málið, sum er ein týdningarmikil táttur í okkara politisku søgu. Kristian Djurhuus: Stríðið um festireglurnar Tað var hesa tíðina eitt støðugt stríð um landbúnaðarmálini, ser­liga uppskotið um festireglur, sum Jóannes Paturson var harð­ liga ímóti. Hesi mál vóru aftur til við­gerð­ ar í tinginum 10-12. oktober. Har var eitt langt orðaskifti mill­um meg og serliga Jóannes Paturs­son. Hann hevði í samband við festi­ regl­urnar fingið tilfar frá norska profess­aranum Taranger, har hans­ara sjónarmið um festireglur vórðu endaleyst endurgivin. Pat­ urs­son helt, at hetta tilfar stuðlaði hansara sjónarmiðum. Hetta tilfar hevði hann fingið frá landsskjalavørðinum Anthon Degn. Hann gav mær eisini hetta tilfar. Tí kundi eg í tinginum kjak­ ast á líka fóti við Patursson. Hesin ting­fundur vardi í heilar 12 tímar. Hetta mál fylti nógv í bløð­un­ um, men í Føroyatíðindini tann 1. desember hevði Edvard Mit­ens eina rættuliga sakliga grein um landbúnaðarmálini, sum vóru samtykt í seinastu ting­setu. Tí roknaði eg við, at nú fór frið­ur at vera um hesi mál frá Sjálv­ stýris­flokkinum. Men tað skuldi seinni vísa seg, at her fór eg heilt skeiv­ur. Fundir á Tvøroyri og Hvalba Tann 8. januar 1935 vóru plakatir slignar upp á Tvøroyri, sum lýstu, at Jóannes Patursson skuldi hava politiskan fund í klubbanum sama kvøld. Eg føldi tað sum mína skyldu at møta, og Petur Mohr Dam møtti eisini. Talan hjá Patursson vardi í hálvan annan tíma, har hann eftir míni meting gav eina skeiklaða mynd av samtyktu jarðarlóggávuni. Tað var greitt, at hann vildi ræða allar jarðareigarar við, at nú kundu eingin teirra, sjálvt tann minsti, føla seg tryggan fyri, at myndugleikarnir ikki fóru at taka jørðina frá honum. Tað gjørdi hansara boðskap lættari, at fólk yvirhøvur vóru óvitandi um, hvat ið veruliga var samtykt. Annars hevði eg í Dimmalætting havt eina sakliga frágreiðing um innihaldið í lógini. Á fundinum gjørdi eg tað sama, nevniliga at greiða frá tí, sum veruliga var samtykt, men eg hevði varhugan av, at taktikkurin hjá Patursson at skapa óvissu og iva var við at eydnast. Petur Mohr Dam hevði eisini orðið, men tað var ikki um jarð­ arlógina. Hann lýddi mær í oyra, at hann var ikki so væl inni í øll­ um smálutum í lógini. Tí var best, at eg tók mær av hesum. Hann tosaði tí mest um sosial­ ismu og kapitalismu. Men hetta var kanska taktikkur. Nú hann sá, at tað var eydnast at skapa iva millum fólk um jarðarlógina, so skuldi hann ikki roknast fyri at vera í ”skeiva partinum”. Fund­ur­ in vardi til midnátt. Eisini fundur í Hvalba Dagin eftir var eg í arbeiðs­ør­ind­ um í Hvalba. Tá vísti tað seg, at Pat­ursson eisini hevði lýst til fund har í bygdini, og eg fór á fundin. Her var framløgan nøkulunda tann sama sum kvøldið fyri. Eg bað so um orðið, men tað vildi Jóannes treyðugt geva mær. Hann helt, at hann hevði leigað og goldið fundarhølið, og tað kundi eg eisini gera aftaná. Hetta varð ikki væl upptikið av áhoyr­arunum, so hann gav mær kort­ini orðið, men nú merkti eg, at her var størri undirtøka fyri mín­um sjónarmiðum enn á Tvør­ oyri. Fólk høvdu her eftir øllum at døma í størri mun sett seg inn í málið. Adressan móti jarðarlógini Festijørðin var stóra politiska stríðsmálið seinnapartin í 1930- unum. Stríðsevnið var Gráabók, sum skuldi tryggja smámonnum jørð, sum so mátti latast av jørðini hjá festibóndunum SIÐSØGA GRÁABÓK OG STRÍÐIÐ UM FESTIJØRÐINA Kristian Djurhuus: Forsíðan á gráubók. Hon kann fáast teldutøk frá Býarbókasavninum í Havn. bbs@bbs.fo Hjalmar Ringberg, amtmaður, var formaður í nevndini, sum gjørdi gráubók. Hansara ættarfólk hava framvegis vinir í Føroyum.