hósdagur 18. juni 2020síða 15

FRÍGGJADAGUR 19. JUNI 2020 SOSIALURIN 48 15 Kjak Ráðharrar fyri Norðurlendskum samstarvi Mogens Jensen, Danmark, Kaj Leo Holm Johannesen, Føroyar og Steen Lynge, Grønland, og aðalskrivarin fyri Norðurlandaráð­harraráðnum Paula Lehtomäki NORÐURLOND Í DAG OG Í 2030 Í løtuni royna norðurlendsku londini av øllum alvi at handfara kreppuna og allar tær mongu avbjóðingarnar, sum COVID-19 hevur borið við sær. Danmark, Grønland og Før­oy­ ar hava formansskapin fyri Norð­ urlandaráðharraráðið í 2020, og vit hava sett okkum fyri at gagnnýta norðurlendska samstarvið í hesi áleikandi støðu. Norðurlondini hava nógv til felags, eisini í hesum krepputíðum, og tí hava vit lagt okkum eftir at deila royndir okkara millum. Hóast norð­urlendsku londini ikki altíð velja somu loysnir, hava vit havt stórt gagn av at fáa kunning um royndirnar hjá hinum norð­ur­ londunum og eisini at vit í felag kunnu umrøða møguligar loysnir á áleikandi avbjóðingum. Umframt at vera ein heilsu­ kreppa, hevur COVID-19 ávirkað mong onnur øki í okkara sam­ feløg­um. Stórur tørvur hevur verið á at finna loysnir á nógvum ymisk­um viðurskiftum, so sum nýggj­ar undirvísingarhættir, av­ bjóð­ingar við markaforðingum og starvslig rættindini og trygd hjá teimum, ið máttu arbeiða heima. At norðurlendsku londini kunnu umrøða slík viðurskifti er sera gagnligt fyri okkum og okkara ráð­harrastarvsfelagar. Hóast vit í dag standa mitt í hesi kreppu, mugu vit samstundis eisini hava framtíðina í huga – hvussu fer 2030 at síggja út? Tað kann tykjast fjart at hugsa um 2030, men tað er umráðandi, at vit síggja støðuna frá einum breiðari sjónarhorni bæði í mun til, hvussu vit handfara framtíðar kreppur, og í mun til hvussu vit stimbra búskaparligari endurreisn í lond­ un­um. Teir norðurlendsku forsætis­ mála­ráðharrarnir samtyktu síðsta ár eina nýggja visjón fyri Norð­ urlandaráðharraráðið við mál­ in­um um, at Norðanlond skulu vera heimsins burðadyggasta og mest samansjóðaða øki. Vit eru nú farin at endurskoða arbeiðið, og Norðurlandaráðharraráðið fer at seta í verk nýggj átøk, sum eisini skulu hjálpa okkum við at taka hond um nakrar av av­bjóð­ ingunum, ið standast av heims­ far­sóttini. Ein partur av hesum er at leggja lunnar undir arbeiðið við eini grønari búskaparligari endurreisn. Norðurlandaráðið – tað norð­ urlendska tingfólka­sam­starvið – samtykti síðsta ár eina strategi um samfelagstrygd. Hetta er vorðið háaktuelt í sambandi við COVID-19. Vit skulu læra av roynd­unum í norðurlendska sam­ starvinum undir COVID-19, so vit verða betri brynjaði til komandi kreppur. Hetta kemur eisini at verða partur av okkara arbeiði fram­eftir. Ein av dygdunum hjá teimum norðurlendsku londunum hev­ ur altíð verið viljin og hegni til umskifti og langskygdar um­skip­ anir. Okkara samfelagssnið eru lík, og um vit gagnnýta tað norð­ ur­lendska samstarvið sum mest, kann tað verða við til at stuðla undir umskiftini, ið standa fyri framman komandi árini. Tað snýr seg um veðurlag og umhvørvi, men eisini talgilda umskiftið og mong onnur øki. Í Norðurlandaráðharraráðnum vilja vit arbeiða fyri at stuðla grøn­ um, kappingarførum og sosialt burðardyggum Norðurlondum til frama fyri borgarum og vinnulívi, og vit leggja stóran dent á, at norðurlendski almenningurin og ikki minst tey ungu verða ein virkin partur av hesum. Íkomna støðan við COVID-19 er ein staðfesting av, at vit øll hava fyrimun av at styrkja tað norðurlendska samstarvið til tess at menna loysnir fyri framtíðina. Málið er sterkari Norðanlond í 2030. Eldraøkið skal endurskoðast saman við kommununum Heðin Mortensen, Javnaðarflokkurin Tá ið ábyrgdin fyri eldraøkinum var áløgd kommununum 1. januar 2015, varð ásett, at lógirnar, sum skipa eldraøkið, skuldu end­ur­ skoðast fimm ár eftir, at lóg­ir­ nar vóru settar í gildi. Tað vil siga í 2020. Metast skal m.a. um, hvørt afturberingarleisturin er nøktandi, um markamótini mill­ um kommunur og millum land og kommunur eru nóg greið, og um kommunalu samstørvini virka eftir ætlan, so tey eldru fáa nøkt­ andi tænastur um alt landið. Arbeiðið við nýggjari væl­ferð­ ar­lóg reisti eisini fleiri spurningar m.a. um avleiddan tørv á at gera broyt­ingar í eldralógini.   Sambært lóg um heimatænastu og eldrarøkt er beinleiðis ásett, at lóggávan skal endurskoðast  í 2020. Og í serligu viðmerkingunum til hesa áseting stendur, at end­ur­ skoðanin skal fara fram í sam­ starvi við Kommunufelagið. Tí eiga broytingar í eldralógini fyrst og fremst at verða gjørdar í framhaldi av eini endurskoðan, har fakligi førleikin, innlitið og áhuga­málini í kommununum eis­ ini eru umboðað, og ikki sum ein­ vís stig frá landsstýrinum. Tí havi eg sett lands­stýris­ kvinn­uni við almannamálum ein fyri­spurning um hetta. Eg vil hava landsstýriskvinnuna at greiða frá, nær hon ætlar at seta gongd á arbeiðið við at endur­skoða eldraøkið. Og eisini vil eg hava at vita, hvussu hon ætlar at leggja arbeiðið til rættis, soleiðis at end­ ur­skoðanin á ein skipaðan hátt grein­ar og lýsir allar viðkomandi tættir, grundað á tær royndir, sum eru gjørdar síðani kommunurnar yvir­tóku ábyrgdina av økinum.