hósdagur 25. juni 2020síða 17

FRÍGGJADAGUR 26. JUNI 2020 SOSIALURIN 50 17 Komandi partur Kristian Djurhuus kemur aftur um tvær vikur. Komandi partur verður um føroyingin, sum byrjaði eina Black Lives Matter rørslu fyri 117 árum síðani, og hvørs myndir eru grundarlag fyri part av hesi rørslu í dag. Systkinabarnið misti sítt einasta barn Tann 2. mai komu syrgiligu boðini um, at systkinabarn mítt, Johan Danielsen, hevði misti sítt einasta barn, Hans Christian. Hann var deyður eftir ein skurð fyri blindtarmin. Eg var saman við Margrethu og soni okkara, Ejler við til jarð­ arferðina. Jákup Dahl, próst­ur, helt eina kensluborna røðu, og aftan á hevði Johan eitt stillisligt farvæl til sonin. Konan hevði stutt frammanundan føtt eina deyð­fødda gentu. Tey fingu ikki onnur børn, og tey saknaðu eitt barn restina av lívinum. Nú kom sonurin Johan heim við Tjaldrinum at halda summ­ arfrí, og Margretha og Ejler vóru komin til Havnar at taka ímóti. Johan var í einum av mínum gomlum slipsum, og vísti hetta hansara nøgdsemi. Nógv skipavitjan á Tvøroyri Tá ið eg kom til Tvøroyrar var tað sjáldan, at ensk og skotsk fiski­skip komu á Tvøroyri. Tað varð sagt, at sýslumaðurin und­ an mær, Oliver Effersøe, var so ófyri­komandi við hesi skip, at tey heldur fóru til aðrar havnar enn Tvøroyri at kroka ella fáa gjørt umvælingar. Hesi pláss vóru serliga Klaskvík, Fuglafjørður og Vestmanna, sum fingu ikki lítla inntøkur av hesum vitjanum. Men sum frá leið fóru vitj­ an­irnar at økjast, og Tvøroyri bleiv tann mest nýtta havnin hjá hes­um skipum. Tey fingu sær umboðsmann á Tvøroyri, sum var Jørgen Mortensen og Søn, og við hesum fylgdi ikki so lítið av um­vælingararbeiði. Men allar medaljur hava sína baksíðu, og tað hevði mest sam­ band við rúsdrekka. Tað kundi til dømis henda, at ein fullur trol­ara­ skipari fór at nýta floytuna mitt um náttina. Tá var neyðugt at fáa gjørt eina reglugerð at forða hesum. Tað var ikki altíð so nógvur fiskur at fáa á útróðri. Tað bleiv nógvur vinskapur millum fólkið á Tvøroyri og hesar fiskimenn. Tey vóru mong, sum fingu forerandi eina kurv av fiski frá bretskum fiskiførum. Tað var eisini fast, at ein kurv av fiski varð send niðan á sjúkrahúsið við fyrsta floks fiski. Læknin fekk eisini fisk, um hann var sjúkraørindi umborð. Tað hendi seg eisini, at fólk fingu til gávus ein sekk ella tveir av koli. Hetta var vist ikki heilt eftir reglunum, og skiparar kundu fáa trupulleikar við reiðaran, um hetta frættist heima. Tingsetan 1935 Tingsetan í 1935 byrjaði sum van­ ligt við kirkjugongd, og presturin á Viðareiði, Børge Kielberg, talaði um ”talentirnar”. Hetta var ein góð byrjan til tað ábyrgdarfulla løgtingsarbeiðið. Tað vóru longu 190 tingmál løgd fram, so tað kundi roknast við, at henda tingsetan bleiv eins drúgv og tann undanfarna. Eg plagdi at búgva heima hjá okkum í Ólastovu, men hetta var nóg so strævið hjá mammu, so óregluligar sum máltíðirnar vóru, so eg kom at búgva nærindis á Hotel Djurhuus (sum í dag er Áar­stova). Longu tann 2. August legði Jóannes Patursson fram uppskot um, at ”í Føroyum skulu bert ráða Føroyingar og Føroya løgting í øllum førum.” Hetta uppskot byrjaði eitt drúgt orðaskifti millum Paturs­ son og Andras Samuelsen. Paturs­ son vísti til, at hann hevði fingið upp­skot góðkent á einum fundi í komm­unuskúlagarðinum í Havn! Hetta uppskot fekk ikki und­ir­ tøku, og kom heldur ikki í nevnd, tí bara 5 tingmenn at­kvøddu fyri tí, millum hesar var Dam. Hetta kann hava verið takt­ikk­ ur. Hann hevur merkt, at tað var vaksandi undirtøka fyri sjálv­ stýrishugsjónini, so tað kundi vera til nyttu at fylgja streym­ in­um. Tingið hevði fingið jarðar­ lóg­gáv­una aftur frá stjórnini. Orsøkin kann hava verið stóra mótstøðan hjá Patursson og tann adressa, sum hann hevði skipað fyri. Tí var ynskt at fáa við­merkingar til støðuna. Eg var framsøgumaður fyri Sam­bandsflokkin, tá ið málið fekk 2. viðgerð. Men Patursson var ógvuliga spakur. Kanska hevði hann fingið munnkurv frá teim­um av sínum floksfeløgum, sum stuðlaðu samtyktu lógina, sum til dømis Mitens og Gunnar Winth­er. Eitt mál var um tilskot til eina skúla­barnaferð til Danmarkar. Hetta fekk breiða undirtøku, men Patursson var ímóti. Hann helt, at børnini lærdu meira, um tey fóru til eitt annað land enn til Danmarkar. Hann nevndi einki land, men eingin ivaðist í, at hann meinti Noreg. Kona fútan: Skyd så Niels! Um hesa tíðina hitti eg nýggja fútan Niels Westerby og konu hansara Agnete. Tað tyktist, sum at hann ikki var so avgjørdur í sín­ um meiningum, meðan konan var ein ógvuliga sjálvstøðug kvinna, sum eisini tosaði nógv. Um hesa tiðina komu frá­ boð­anir úr Norðoyggjum um, at fleiri bretskir trolarar fiskaðu inn­an fyri mark. Tað var tá einki verjuskip undir Føroyum. Ofta vórðu tey flutt til aðrar partar av ríkinum at taka sær av øðrum uppgávum. Men fútin fekk at vita, eisini frá konu síni, at hann mátti gera okkurt við hetta. Tiskil leig­aði hann bátin ”Álkan” frá Skipa­ felagnum. Hesin bátur hevði eina gamla signalkanón, sum tó bara kundi skjóta við leysakrúti. Men hetta var besta ”krígsskip”, sum var tøkt. Teir fóru so avstað saman við staðkendum monnum. Fútin var eisini við saman við konu síni. Í skýmingini komu teir fram at trolarunum. Tað var hildið skipsráð um, hvat ið skuldi gerast. Tað var mestur hugi til at skjóta eitt ávaringarskot, áðrenn tað varð farið í holt við at taka trolararnar. Hesum vildi fútin bíða við. Hann var kendur fyri at hugsa seg væl um, áðrenn hann gjørdi nakað. Men hini umborð høvdu bestan hug at skjóta, eisini konan Agnete. Kanónin var klár at skjóta, og skjúttin var eisini til reiðar. Men tá er tað, at Agnete misti tolið og segði: ”Så skyd dog Niels”. Hetta avgjørdi málið, og fútin gav boðini ”skyd”, og tað kom eitt øgiligt buldur. Manningin small í dekkið, og ”Álkan” ristist, sum um hon var við at detta sundur. Hetta tyktist eisini at ávirka teir umborð á trolarunum, sum beinanvegin fóru at taka reið­ skapin inn og sleptu sær út um mark. So skjótt krútroykurin var lætnaður, varð full ferð sett á ”Álkuna”, tí nú skuldu teir freku veiðutjóvarnir handtakast. Men ”Álkan” hevði við síni 6 míla ferð ongan møguleika móti teimum skjóttgangandi trolarunum. Farið varð aftur til Havnar uttan nakra handtøku. Men okk­ urt var komið burturúr kortini. Trol­ararnir høvdu fingið ein hvøkk, og mundu práta nógv sinámill­um um hetta nýggja før­ oyska verjuskipið, sum ikki bakk­ aði fyri at skjóta móti teimum. Tað var nógv fólk á bryggj­uni, tá ið Álkan kom aftur til Havn­ar, og tað kundi sigast sum rætt var, at teir høvdu skotið eftir trol­ arunum, sum tó allir vóru rýmd­ir. Frú Agnete bleiv ein kend kvinna eftir hesa hending, og tað bleiv eitt tiltak, tá fólk við einum smíli tóku til ”Skyd Niels.” Eg kom ofta saman við fúta­ hjún­unum, tey vóru hugalig fólk. Westerby var ein vælmeinandi per­sónur, sum ikki vildi gera nøkr­um órætt. Eg haldi, at tað píndi hann at vera ákærari. Tá ið hann skrivaði kærurit, kundi hann leggja afturat, ”men på den anden side” kundi ikki útilokast, at tað kundi vera ”formildende omstændigheder”. Tað er annars upp til verjan at koma við slíkum sjónarmiðum í rættinum. Westerby var fúti í Føroyum frá 1935-1947. Eftirmaður hansara var Erik Landau. Magnus Dahl í Vági. Ein tann stóri vinnulívsmaðurin í Suðuroy um hesa tíðina. Richard B. Thomsen hevði havt trolarar, nú keypti hann eitt línuskip. Hann hevði Uttari Handil á Tvøroyri. Fútin, Niels Westerby. Konan gav honum boð um at skjóta. Àlkan, sum skapti søgu sum vaktarskip.