hósdagur 2. juli 2020síða 25

FRÍGGJAGUR 3. JULI 2020 SOSIALURIN 52 25 g er fortreyt fyri vitan og vøkstri Erla Olsen dekanur á Námsvísindadeildini vera av, duga at endurgeva tað, tey hava lært, men eisini verður kann­að, hvussu væl næm­ing­ar­ nir duga at gagnnýta tað, sum tey hava lært, og duga at nýta vit­an­ina í ókendum høpi, bæði í og uttan fyri skúlan. Hesin háttur tekur atlit at tí veru­leika, at í dagsins samfelag verða persónar ikki bert virdir fyri, hvat teir vita, men í alt størri mun eisini fyri, hvat teir kunnu gera við tað, sum teir vita. Og at gagnnýta vitan eru før­ leik­ar, sum eru neyðugir í in­ form­a­sjóns­meldr­inum í 21. øld, tí upp­lýs­ing­arnar eru óendaliga nógvar, og fyri at fáa gagn úr teim­um og finna teir røttu, er neyð­ugt bæði við kritiskari hugs­an, kreativiteti, samstarvi, hegni og vitan um kunn­ing­ar­ tøkni og miðlar. Hetta eru førleikar, sum vit eiga at megna á øllum stigum, frá fólka­skúla til miðnám og Fróð­skap­ar­setur, men eisini long­ur fram á leið, tí vit verða ong­antíð liðugt lærd. Samfelagið Dagsins samfelag er eitt heilt ann­að enn fyri bert nøkrum ára­ tíggj­um síðan, og heilt onnur krøv verða sett til borgaran í dag enn fyrr. Tey størv sum ikki krevja ú­t­ búgv­ing fækkast í stórum, og á­neyðirnar til førleikar í KT og tøkni sum heild eru helst størri, enn vit geva okkum far um, tí tað munnu vera fá tól, sum ikki onk­urs­vegna hava onkran el­ek­ tr­o­n­ikk ella eru stýrd av KT- loysn. Hesar samfelagsbroytingar má sam­fel­agið fyrihalda seg til, og tí hava øll framkomin sam­fel­ øg eitt útbúgvingarverk, sum ofta er fyri skotum og verður skírt fyri til dømis at taka av­ gerð­ar­rættin frá fólki ella fyri at vera afturút, tá tað ræður um tíð­ar­innar krøv. Lærustovnar Í ár eru 150 ár síðani, at lærar­a­út­ búgv­ing varð stovnað í Føroyum. Tað var ikki bara av tilvild, at hon varð sett á stovn, men fyri at lúka krøv, sum samfelagið setti til und­ir­vísingarskyldu. Um sam­fel­agið setti krav til borg­ar­ ar­nar um, at teir skuldu í skúla, so mátti sam­fel­ag­ið eisini tryggja, at skikk­aður lær­ari var, og tí varð lær­ar­askúli stovn­að­ur í 1870 sum fyrireiking til und­i­r­ vís­ing­ar­skyld­una, sum kom í 1872. Læraraútbúgvingar mugu fyri­halda seg til fleiri javnvágir, sum hava havt skiftandi týdning í skift­andi tíðum. Her kunnu verða nevnd fyribrigdi sum heim, skúli og samfelag, um­ framt tað støðuga kjakið um fak­ liga vitan, og hvussu hon best kann miðlast við atliti at tí ein­ staka og støðuni, sum tann ein­ staki er í. Ofta verður sagt, at tað er tor­ ført at broyta skúlan, og tó er skúl­in í dag ikki tann sami, sum tá vit gingu í skúla. Í mínari tíð er skúlagongdin broytt frá sjey ára und­ir­vís­ing­ar­ skyldu til níggju ár. Í dag eru flestu børn í barnagarði, og tey flestu taka nú miðnám, umframt at nógv fara undir uni­ver­s­i­tets­ lest­ur. Øll eru farin eitt stig upp á út­búgv­ingarstiganum. Fyri 12 árum síðan vórðu lær­ ara- og náms­frøð­ing­a­út­búgv­ing­ ar­nar gjørdar til uni­vers­i­tets­út­ búgv­ing­ar – t.v.s. at tær, í góðum sam­svari við alla út­búgv­ing­ar­ skip­an­ina, vórðu lyftar eitt stig upp. Hetta hevur fingið summi at ótt­ast, at praktisku før­leik­ar­ nir hjá teimum útbúnu vikna av aka­d­e­miska háttalagnum, men tað er tvørturímóti heldur so­ leiðis, at tað er styrkt, tí nú skulu teir praktisku førleikarnir ikki bert roynast í verki, men skulu eis­ini eftirmetast og setast í ein aka­dem­iskan samanhang. At lærara- og náms­frøð­ing­a­ út­búgv­ing­arnar eru lyftar upp á uni­v­ersitetsstig er ein altjóða gongd, sum ikki steðgar við bach­e­lorstigi. Í løtuni hava øll lond­ini kring okkum uttan Dan­ mark gjørt lær­ar­a­útb­úgv­ing­ar­ nar til masterútbúgvingar. Sam­ stund­is vita vit, at tað eru støð­ugt fleiri bæði lærarar og náms­frøð­ingar, sum leita sær út­ búgv­ing á masterstigi uttan­ lands. Hetta kemur ikki av ong­ um, men tí samfelagið ásannar, at tørv­ur er á uppstigan sam­ svarandi økta tørvinum á vitan. Tí er tað, at kunnleiki um lær­ ing og menning er grundarlagið und­ir samfelagnum, tí fyri at fak­liga vitanin skal festa seg, er neyð­ugt at hon verður miðlað rætt. i um læring enning elagið Vitan og vøkstur g sterkir tovnar ða ringrás r samfelagið Kunnleiki um læring og menn­ing er grund­ar­lag­ið undir sam­fel­ag­num, tí fyri at fakliga vit­an­in skal festa seg, er neyð­ugt at hon verð­ur miðlað rætt« sam­fel­ag­num er júst vitan og vøkst­ur, og eitt samfelag, sum er grund­að á vitan, veit ini læru­stovn­ar­nar, so teir framhaldandi út­vega nýggja vitan ikki bert um klass­isku rg­ar­ar hava hóskandi vitan um øll neyðug viðurskifti eina am­bassadu í Tel Aviv. Tað at ein ráðharri gongur við eg­ num tonkum gevur sjálvandi ekkó ymsastaðni, men tað av­ ger­a­ndi er hvat landsstýrið og løg­tingið ætla. Og tað er at stovn­a eina ambassadu í Tel Aviv. Ikki í Jerusalem." Boðini frá fólkatingsmanni Sam­bandsfloksins vóru altso, at før­oyski uttanríkisráðharrin als ikki skal takast í álvara. At tað, hann sigur, ongan týdning hevur. Pínligt ella ábyrgdarleyst Um hetta veruliga passar, setir tað allar partar í sera ringt ljós. Fyri Jenis er tað eyð­mýkj­ andi, at hann sum ráðharri ikki verð­ur tikin fyri fult inni í sjálv­um Tinganesi. At hann verður sædd­ur sum eitt barn, sum kann siga ymist býtt ið ikki skal tak­ast í álvara, tí tað kortini eru tey vaksnu, sum ráða. Fyri løgmann er tað pínligt at hava so lítið skil á Jenisi, at lands­stýr­is­mað­urin gongur og boð­ar øllum heiminum frá nøkr­um, sum als ikki passar. Fyri Edmund Joensen er tað mann­mink­andi at muga standa á fólka­tingsins talarastóli og boða frá, at kommandolinjurnar í Ting­a­ nesi eru ein stór fløkja, og at eingin stýring er á. Um tað, Edmund segði, hin­ vegin IKKI passar, er støðan enn verri. Tí so ætlar lands­ stýr­ið framvegis at lata upp sendi­stovu í Jerusalem, tveita Før­oy­ar mitt inn í eitt blóðugt stríð, og seta føroyingar í vanda. Tað er ó­f­at­i­liga á­byrg­d­ ar­leyst. (At Ed­mund so segði ó­satt fyri fólka­ting­inum hevur lítlan týdn­ing í hesum høpi). Kanska løgmaður kundi greitt føroyingum - og øðrum á­hug­aðum - frá hvar málið stend­ur.