hósdagur 16. juli 2020síða 13

FRÍGGJADAGUR 17. JULI 2020 SOSIALURIN 56 13 Komandi partur Í komandi parti vitja kongur og Stauning aftur í Føroyum og á Tvøroyri. ing. Men dagin eftir kom fjarrit frá amt­ manninum, at tað kundi roknast við, at søluupphæddin fór at vera innifryst. Hes­ um boðaði eg avvarðandi reiðarar frá. Men teir vónaðu, at hetta mundi fara at laga seg kortini. Jólaheilsanir Jólaheilsanir úr Danmark til Føroya byrj­ aðu 21. desember. Løgmálaráðharrin Steincke legði fyri við eini vakrari røðu. Fleiri av teimum sum sendu jólaheilsan vóru rørd á málinum. Hesar heilsur hildu okk­um vakin kvøld eftir kvøld til vit høvdu fingið heilsanina frá Johan. Tað var ann­ars í 1930-árunum, at hesa jólaheilsanir byrj­aðu, so hesar vóru í hvussu er millum tær fyrstu. Gullak Jacobsen prestur í Hvalba plagdi hvørju jól at koma um fjøllini til Tvøroyri at halda jólamessu. Men í 1935 var geingið so vánaligt, at hann kom ikki. Hetta var vist fyrstu ferð, at hann ikki fekk tænt sín­um kirkjuliði á Tvøroyri á jólum. Vegur við forðingum Tann 4. januar 1936 skuldi arbeiðið upp á veg millum Trongisvág og Ørðavík byrja. Men hetta arbeiðið var steðgað av arbeiðs­ mannafelagnum, tí ongar sam­ráð­ingar høvdu verið um hetta arbeiði framm­an­ undan. Hetta var hugstoytt. Eg hevði glett meg til at hetta arbeiðið skuldi byrja. Eg hevði eisini arbeitt hart fyri at fáa játtan til endamálið, og menninir høvdu brúk fyri at fáa inntøkuna. Tíbetur fór arbeiðið í gongd dagin eftir. Tað var hugaligt at síggja 200 menn fara til arbeiðis. Teir munnu hava lagt trýst á felagið. Tað hevði verið nógv arbeiðsloysi í longri tíð, og fólk vóru veruliga trongd. Tann ósemja, sum var, fekst seinni greiði á. Fiskimenn noyddir í tvey feløg Føroya Fiskimannafelag var í 1935 farið í tvíningar, og úrslitið var Suðuroyar Fiski­mannafelag. Flestu fiskiskipini vóru í Suðuroy, og tey vóru fyri ein stóran part mannað av fiskimonnum norðan frá. Henda støðan setti hesar menn í eina knípu. Suðuroyar Fiskimannafelag kravdi, at hesir menn skuldu vera limir hjá teimum. Hetta skapti tvístøður, sum end­ aðu við, at menninir ofta máttu gjalda til bæði feløgini. Seinni løgdu feløgini saman aftur. Løgtingsval við tapi Nú nærkaðist løgtingsvalið, og valevni skuldu stillast upp. Tað kundi hava sína ávirkan, tað var nakað av ósemju inn­an­ hýsis í Sambandsflokkinum um jarðar­lóg­ gávuna. Men eg varð so stillaður upp sum nr. 1 á listanum. Nr. 2 á listanum skuldi vera úr Vági. Men hetta dró eisini út orsakað av mína støðu til jarðarlóggávuna. Men tað bleiv so Johan Dahl, sum kom á listan. Hetta var eg glaður um, tí Johan var ein mað­ur, sum ein kundi hava virðing fyri. Tann 20. januar byrjaði P. M, Dam val­ stríðið til løgtingsvalið í Sandvík. Eg var á fund­inum, tí eg var í bygdini og pantaði. Hetta var ikki besta útgangsstøðið fyri ein val­dyst, men eg havi altíð roynt at skilja mill­um embætisskyldur og politikkin. Á teimum fylgjandi fundunum var Edward Mitens eisini við, og vit vitj­ aðu í felag allar hinar bygdirnar. Nú var orðaskiftið um jarðarlóggávuna ikki so ágang­andi, tí Mitens stuðlaði í veru­leik­ an­um mína støðu í tí málinum. Valdagin 28. januar var gott veður fyrra­ part­in, men seinnapartin var ruskut veður við regni. Tí sótu nógvir veljarar heima. Útslitið av valinum fyri alt landið var, at Sambandsflokkurin misti ein triðing av atkvøðunum og fór frá 11 niður í 8 ting­ menn, Sjálvstýrisflokkurin fór nakað aftur og varðveitti sínar 8 tingmenn. Stóra lopið var hjá Javnaðarflokkinum, sum tvífaldaði sín part av atkvøðunum og fór frá 2 til 6 ting­menn. Tann nýggi Vinnuflokkurin fekk 2 tingmenn. Sjálvt Beinisvørð kundi rapa men ikki Mort­ensen Nú byrjaði rættiliga at rapa hjá teirri gomlu Mortensen fyritøkuni A/S J. Mortensen Eft. Niels Juel Mortensen hevði fyrst í øldini tikið seg burturúr og hevði sína egnu fyritøku N.J. Mortensen. Tann 15. februar var uppboðssøla av fýra av teirra skipum, og tey blivu øll seld til keyparar norðanfjørðs. Tað var syrgiligt, sum tað gekk niður á bakka í bygdini. Tað var Føroya Banki, sum kravdi skip­ini seld, og teir seldu skipini til aðrar. Aftaná varð fyri­tøkan kravd at fara á húsagang. Richard Thomsen roynir nú aftur at stovna eitt trolarafelag. Hann royndi at fáa partapening frá Fylking og Suðuroyar Fiski­mannafelag. Eg helt tó ikki, at hetta var eitt gott hugskot. Eg fekk til uppgávu at skráseta allar ognir hjá J. Mortensen, hetta var eitt stórt arbeiði. Hetta var einaferð ein fyritøku, sum var søgd at vera eins klettaføst sum Beini­svørð! Teir flestu fiskimenn áttu pening til­góð­ ar, so her kundi roknast við stórum tapi. Nýggja løgtingið til verka Tann 2. mars 1936 varð løgtingið innkallað til eykasetu. Johan Poulsen varð valdur til formann við lutakasti. Fyrsta mál á skránni var fiskivinnumál. Av øðrum málum var ein fíggjarætlan hjá Christian Holm Jacobsen, sum var nývaldur fyri Vinnuflokkin. Tann fyrr umrøddi norski professarin Brøgger hevur nú skrivað fyrsta partin av løgtingssøguni. Hetta mál var tann 8. mars tikið upp í tinginum. Nývaldi floksfelagin hjá Jóannes Patursson, bókavørðurin M.A. Jacobsen, helt at tað var betri at bíða við útgávuni inntil teir føroyingar, sum í løtuni lósu søgu, blivu lidnir, so teir kundu fáa møguleikan at skriva føroysku søguna. Hann helt ikki, at tað skaddi so nógv, um hetta bíðaði í eini 10 ár. Hetta dámdi Patusson sera illa. Tað var tá greitt, at innan sjálvstýrisflokkin var ein bólkur av akademikarum, sum ikki drógu somu línu sum Jóannes. Teir ásannnaðu, at hann hevði gjørt eitt megnar avrik við at vekja føroyingar á tí tjóðskaparliga økinum men ”men de kunde samtidig ind­ se, at det færøske samfund ville komme i torn­erosesøvn, hvis man i alle forhold og til alle sager, skulle se alt ud fra en ”national løsn­ing”. Tað varð annars samtykt at veita kr. 2.500 í stuðul til hesa verkætlan, og nú at­ kvøddi M.A. Jacobsen fyri. (Bókin kom út í 1937. Høvundurin, A.W. Brøgger hevur ognað hana Jóannes Pat­ urs­son ”i taknemlighed”. Jóannes hevði týtt handritið til føroyskt. Heitið var Løg­ tings­søga Føroya 1sta bók. Føroya Løgting gav bók­ina út. Hetta er sum so ein áhugaverd søga, men Føroya Løgting er stórt sæð ikki nevnt. Síðsti kapittul eitur Ting og Løgting, men um Føroya Løgting verður bara sagt, at Løgtingssøgan verður skrivað av øðrum. Tað tykist ikki at ver komin nøkur 2.bók.) Christian Holm legði fram eitt uppskot um at leggja eitt gjald á útfluttan klippfisk at fíggja stuðul til fiskivinnuna. Men Vinnu­flokkurin atkvøddu ikki fyri egnum upp­skoti, og tí fall tað. Síðan varð samtykt at seta eina 7 mannanevnd at viðgera støð­ una í fiskivinnuni og møguliga at koma við upp­skotum í komandi tingsetu. Johan Dahl var fremsta politiska álit hjá Kristian Djurhuus í Vági Hóasi Edward Mitens var sjálvstýrismaður, var hann í veruleikanum samdur við Kristian Djurhuus í jarðarmálinum. Gamla Mortensenfyritøkan var líka klettaføst sum Beinisvørð. Hóast hetta fór hon á húsagang í 1936. Hetta er handilin hjá teimum M.A. Jacobsen kom á ting í 1936 og sat eina setu. Hann var ósamdur við Jóannes Patursson á økjum, sum Mads hevði minst líka gott skil á. Tí er eisini ein heiðursløn uppkallað eftir honum.