hósdagur 30. juli 2020síða 12

FRÍGGJADAGUR 31. JULI 2020 SOSIALURIN 59 12 Hvat lesur tú? – Fagurbókmentir fyrst og fremst, góðar bøkur eftir góðar rit­høvundar, kvinnur sum menn. Best dámar mær skaldsøgur, tí tá verður tú sum lesari noyddur til at brúka so nógva tíð, at tú verður drigin inn í heimin, sum rithøvundurin hevur skapt. Er rit­høvundurin vitigur, kemur tú altíð frá skaldsøguni sum eitt broytt menniskja, haldi eg – í hvussu er ríkari. Í løtuni lesi eg »Kære fremmede« eftir írsku Clare Boylan, sum er ein sterk skald­søga um eini eldri hjún, Lily og Dick Butler, sum brádliga koma í ta støðu, at Dick gerst dement­ur og fer inn í ein heim, sum er fullur av fíggindum, hvørvi­borgum og sambiðlum, sum ikki eru til. Hvør er ein yndisbók hjá tær? – Tað er sera ringt at siga, hvør yndis­bók mín er. »Forbrydelse og straf« hjá Dostojevskij, »Huckle­berry Finn« hjá Mark Twain, og »Øst for paradis« hjá John Steinbeck eru trý góð boð. Skal eg velja eina teirra, lat tað so vera »Huckleberry Finn«, tí hon hevur næstan alt tað, sum eg haldi, at tann fullkomna skald­ søgan skal hava. Hon er skemti­ lig, álvarsom, spennandi, fantasi­ full, væl skrúvað saman, tíðleys og menniskjanslig. Hon er minni sálar­lig enn »Forbrydelse og straf«, og minni samfelagslig enn »Øst for paradis«, og kanska er tað júst tí, hon hevur munin. Hvørja bók kanst tú viðmæla fólki at lesa? – Eg viðmæli fólki at lesa skald­søgu­na »Ikki fyrr enn tá« hjá Oddfríði Marna Ras­ mus­sen, sum er innstillað til Bók­mentavirðisløn Norður­ landa­ráð­sins í ár. Hon er ein hjarta­nemandi lýsing av eini vón­leysari støðu, sum ongin av okk­um vil enda í, men sum tó rakar ikki so fá: ein maki, sum fær ólekjandi krabbamein, í hesum føri í heilan. Hóast evnið er sera álvar­samt og ikki petti væl egnað til skaldskaparliga viðgerð, so megnar rithøvundurin at lýsa støðuna poetiskt á ein hátt, sum vekir kenslur í tær, sum tú valla visti, at tú rúmaði. Hvat lesur tú? – Fyri meg er tað at vera til at lesa. Eg lesi til dømis faktekstir og bøkur, e-bøkur og ljóðbøkur, og skrivi hesar eisini, redigeri tær og útgevi tær. Bæði á føroyskum og serliga á enskum sum granskari. Beint nú leggi eg seinastu hond á eina ritl­ista­út­ búgving og eina danska bók. Eg eri eisini ritstjóri á bæði fagur- og faktekstum, eg útgevi onnur á egnum forlagi, men eisini sum rit­stjóri á tíðarriti um 19indu øld. Fyri at vera høvundi, sum eg eri, og undirvísari, so lesi eg altjóða og norðurlenskan skald­ skap, serliga tað nýggjasta, sum kemur út hevur mín áhuga í løtuni, og onkuntíð tað heilt gamla, vísundasøga, 1600-tals ana­tomi, gomul kort, ella bøkur um fiskar, djór, beint nú er tað stoic­isma t.d. Marcus Aurelius ,sum livdi í árinum 121-180. Hann kann læra okkum um at liva í dag, um at ikki vera so fragil og at møta tí avbjóðingini sum lívið er. Eg havi eisini bøkur sum eg lesi aftur og aftur, sum eg skrivi um og undirvísi í, t.d. J.P. Jacobsen, Josefine Klou­gart, Amalie Smith, Inger Christen­ sen, Astrida Neimanis, Geir Gullik­sen, Ida Marie Hede og bókin Bedårende frá 2017. Amerikanski yrkjarin og pro­ fessarin Joyelle McSweeney. Vís­ unda­søgu­frøðingar og futurist­ ar sum Donna Haraway, unga stjørnuskotið Ocean Vuong. Hvør er ein yndisbók hjá tær? – Tvær bøkur, sum eg haldi eru áhugavert skrivaðar og hugs­ aðar, eru t.d. Mei-Mei Berssen­ brugge­sa »Hallo, roserne«, sum er eitt høvuðsverk innan amerikanska poesi. Hon sam­ einir hugsan og kenslu, tanka og tað taktila, sansandi og eina viðgerð av, hvussu heimurin sjálv­ur er uppbygdur, og hvussu vit sansa hann. Man kann siga at hon er eitt slag av einari amerikanskari Ing­er Christensen. Ein onnur er bókin »Ved Sandåen: En pastoral­ sonate« hjá Gyrðir Elíasson, sum er ein vøkur og still bók. Hvørja bók kanst tú viðmæla fólki at lesa? – Eg kann viðmæla nógvar bøkur, kanska serliga tær av slagnum, sum gera teg skakkan og skræða teg upp úr tínum smáborgarliga dvala og ótta fyri lívinum, ræða teg, har alt er uppá spæl, bøkur sum kunnu broyta teg sum menniskja, har lesarin má seta alt í veg, um hesin skalt uppliva tær erligt. Slíkar bøkur eru ikki so nógvar, her kann man nevna Hiromi Ito, japanska yrkjaran, Gunn­ar Ekelöf, Knut Hamsun, «Hær­værk« hjá Tom Kristensen, radi­kali­tetin hjá Herman Hesse og vakrar strigentar klók­ar bøkur, so sum tær hjá Inger Christensen. Heimspeki so sum Søren Kierkegaard, Martin Hei­ degg­er, angelsaksisk ana­lyt­isk heim­speki eisini, t.d. Hesar havi eg vent aftur til ymiskar tíðir í lívi­num, og hesi hava gjørt meg til tann eg eri í dag. Arnbjørn Ó. Dalsgarð, Arnbjørn Ó. Dalsgarð, rithøvundur rithøvundur Kim Simonsen, Kim Simonsen, rithøvundur rithøvundur B Ø K U R Viðmæli Summarið er í hæddini, og nógv fólk halda frí. Stundir eru til at lesa, lurta eftir tónleiki ella hyggja í sjónvarp um kvøldarnar. Vit hava biðið fólk viðmæla bøkur, tónleik og sjónvarpsrøðir til summarið Bøkur, tónleikur og stroyming til summarið