hósdagur 13. august 2020síða 11

FRÍGGJADAGUR 14. AUGUST 2020 SOSIALURIN 61 11 HEILSA Koronamaskan er heilsa og politikkur Kjakast verður um, hvussu nógv andlitsmaskan kann hjálpa til at steðga smittuspjaðing av koronu, men maskan er eisini ein spurningur um samfelagsliga ideologi F arsóttarnevnin mælir nú fólki til at brúka and­lits­ masku í almenna rúm­ inum – serliga har nógv fólk eru savnað ella koma nær við hvønn annan. Tilmælið var sett fram at fútanum, sum er for­maður í farsóttarnevndini, og hann bara tað varsliga fram við áherðslu á, at tað var eitt tilmæli til fólk. Umleið 140 onnur lond hava mælt til, at fólk brúka andlits­ mask­ur, tá ið tey eru úti millum fólk. Í flestu londum er tilmælið av­marka til ávísar støður – keyps­ skálar, almenna ferðslu, tiltøk, heilsubygningar, flogvallir og annað. Kjakast hevur verið um, hvussu væl­ andlitsmaskan verjir. Tey, sum hava verið ímóti maskunum, hava ført fram, at greið prógv eru ikki fyri, at maskan ger stóran mun. Tey, sum mæla til maskubrúkið, vísa hinvegin á nýggjari kann­ing­ ar, sum geva ábendingar um, at mask­an hjálpir. Hon kann serliga hjálpa til at forða fyri, at fólk, sum er smittað, smitta onnur, men hon kann eisini í vissan mun forða fyri at fólk verða smittað av øðrum. Heilsa Tíðarritið videnskab.dk hevur savnað nakrar kanningar, sum er gjørdar um brúk av maskum í sambandi við smittu av koronu. Í Massachusetts, har 75.000 heilsustarvsfólk, fingu álagt at brúka andlitsmasku, fall talið á smittaðum frá 14,7 prosent til 11,5 prosent. Hendan kanningin varð gjørd í juli mánaði. Í einari frísørsalong, har tveir frisørar vóru smittaðir, varð eingin av 67 viðskiftafólkum smittað, tá bæði frisørar og viðskiftafólk brúktu masku. Videnskab.dk vísir eisini til aðrar kanningar og til The Lan­ cet, sum 27. juni í ár tók saman um 44 smærri og størri kanningar av maskum og kom til niðurstøðuna, at »andlitsmaskur geva verju –  eisini í støðum uttan fyri heilsuverkið«. Spurningurin er tó framvegis, hvussu nógv maskan hjálpir í stríðnum ímóti koronusmittuni, men læknin Pál Weihe heldur, at prógvini fyri maskum eru so mikið góð, at fólk eiga brúka maskur í ser­ligum støðum í almenna rúm­ in­um. Ideologi Maskan er ikki bert ein spurn­ ing­ur um heilsu. Hon er eisini spurn­ingur um ideologi – um pol­ itikk. Tey flestu munnu halda, at tað er víðgongt stig at bera andslitsmasku í almenna rúm­ inum, og summi halda, at hetta er ov víðgongt samanborið við ágóð­an. Hetta er ikki nýtt kjak. Tá ið herviliga Spanska sjúkan gjørdi um seg í 1918, álegði heilsuovastin í Kalifornia í USA fólkum at bera masku, sum var gjørt úr gaze. Onnur frælsisavmarkandi átøk vóru eitt nú, at tað var ikki loyvt at savnast, kyssa ella tosa hart á gøtuni, men tað var maskan, sum fekk fólk at ressast. Mótmælt var, at maskan var eitt krav, og nógv fólk gingið við maskuni í nakk­anum, onnur høvdu onga masku. Hundraðtals fólk vóru send í geglið, tí tey ikki vildu fara í mask­una. Talið á sjúkum fall munandi, tá ið maskan varð eitt krav, og kravið var linkað og hert, alt eftir hvussu støðan við sjúkuni var. Tá ið maskan á triðja sinni varð eitt krav, var ein mótmælisbólkur stovnaður, Anti-mask League. Kanningar Prosessarin Michael Bang Pet­er­ sen hevur saman við øðrum gjørt kanningar í USA, og niðurstøðan er, at tað er ein stór politisk polar­ is­ering, tá ið tað kemur til brúk av maskum. – Tað er okkurt við maskum, sum triggar fólk, sigur hann við Week­endavisen. – Okkara fyrstu kanningar vísa, at tað er ikki stórur munur á, hvat republikanarar og demokratar í USA halda um frástøðu og reinføri í sambandi við koronu, men tað er ein lutvíst stór polarisering, tá ið tað snýr seg um maskuna, sig­ur Michael Bang Petersen við Week­ endavisen. Tey, sum eru vinstru megin miðj­una, eru heitari fyri masku­ brúki, meðan tey høgru megin miðj­una í størri mun eru ímóti. Í Føroyum sæst eisini eitt spír­ andi kjak um maskuna, men í øllum førum kunnu vit siga, at tað nú er blivið meira vanligt, at síggja vanlig fólk bera masku í almenna rúminum, og helst verður tað enn meira vanligt komandi tíðina.