hósdagur 20. august 2020síða 22

FRÍGGJADAGUR 20. AUGUST 2020 SOSIALURIN 62 22 Niels Juel Arge 100 ár Niels Juel Arge, sum var útvarps­stjóri frá 1960 til 1990, hevði verið 100 ár 20. august. Sjálvur tók hann lut í øllum møguligum send­ingum frá ítróttakappingum til siðsøguligar samrøður og send­ingar. Hann stóð á odda fyri væl umtóktu V4- sendingunum runt um oyggjarnar. Jú, bandgoymslan hjá kringvarpinum er á tremur við sendingum, sum Niels Juel stjórn­aði og greiddi úr hondum WWW.NIELSJUEL.FO Niels Juel var við í myndablaðnum Eygað, sum kom út árini 1972- 1976. Har skrivaði hann søguligar og siðsøguligar greinir. Árini frá 1978 til sín deyð 5. mars í 1995 gav hann í meðal eina bók út um árið. Kendastar eru røðirnar “Stríðsárini 1940-45” í seks bindum og “Teir sigldu úti” í fimm bindum, sum vóru bestseljarar á hvørjum ári. Niels Juel var sonur yngra Óla Arge av Argjum og Mallu Johanne­ sen av Bakkanum í Vestmanna. Hann tók fyrst realprógv og síð­ an studentsprógv í Havn. Í 1945 giftist hann Petru Gregersen úr Syðrugøtu, og árið eftir settu tey búgv á Tinghúsvegnum. Børn­ ini gjørdust fimm í tali, Jórun, Jógvan, Ólavur, Suffía og Magni. Abba­børnini eru 13 í tali, og fyrsta langabbabarnið kom í 1994. Petra, 97, er síðan eisini vorðin oldur­ omma. Sum studentur var Niels Juel við í leikinum í havnargøtum í 1940 um Merkið og heitti í eini røðu undir tinghúsinum á fólk um altíð at minnast, at 25. apríl var flagg­dagur Føroya. Niels Juel var ítróttamaður. Mál­maður í HB frá 1935 til 1942. Næst­formaður í HB og í Ítrótta­ sam­bandi Føroya. For­maður í Tórs­havnar Ítróttaráð og Havn­ar Róðr­arfelag og limur í stadion­ nevnd­ini. Niels Juel sat í Tórs­ havnar býráð 1949-1952 og var næst­formaður hesi trý árini. Úr Íslandi til Klaksvíkar og Myk­inesar Heystið 1940 fór Niels Juel til Reykja­víkar at lesa søgu, men har var bert lærustovnur í ís­ lendsk­ari søgu. Á jólum var hann aftur í Føroyum. Men tá hevði hann lært seg íslendskt til lít­ar. Heimaftur slapp hann við “Vest­ ur­far­inum”, sum tók hann umborð í Vest­mannaoyggjum. Skjótt gekk leiðin til Klaksvíkar at vera læraravikarur í realskúlanum frá mars, til próvtøkan var liðug í juni 1941. Heystið 1941 gekk leiðin til Myki­ ne­sar at vera lærari. Hann hevði tilhald uppi á Túvala. Hesa tíðina lærdi Niels Juel mangt og hvat um føroyskt bygdalív. Har upplivdi hann eisini bæði minubrestir og flogálop. Kvøldskúla hevði hann fyri ungdómum. Veðrið var ólagaligt, so hann slapp ikki av­ aftur oynni fyrrenn á páskum í 1942. Tá fór hann ikki vesturaftur. Heystið 1942 fekk Niels Juel starv í Sjóvinnubankanum. Eftir kríggið keypti hann saman við far­bróðrinum Bernhardi Arge og øðr­um skonnartina “Glyvursnes”. Seinni keyptu teir eina aðra skonn­ art, sum fekk navnið “Tinganes”. “Glyvursnes” var í farmasigling, með­an “Tinganes” fleiri summur var við bátum í Grønlandi. Eitt skifti var hann reiðari á trol­aranum “Guttaberg”. Hetta virk­semi steðgaði alt upp við krepp­uni fyrst í fimmtiárunum, og Niels Juel koyrdi nú lastbil og buss hjá pápa sínum í nøkur ár, sum hann hevði gjørt áður. Fólkakærur útvarpsmaður Nú kom útvarpið í stropa. Niels Juel hevði gott eyga til hendan møgu­leikan, og skjótt varð hann bið­in um at lesa upp. Hann legði fyri við upplestrum úr Antologiini hjá V.U. Hammershaimb, og summ­ arið var ikki byrjað, tá lands­stýris­ mað­urin Edward Mitens setti hann í starv. Tey fyrstu árini arbeiddi hann saman við fyrstu starvsfólkunum Axeli Tórgarð og Hjørdis Thomsen eins og Liasi í Rættará, ið skjótt varð settur í starv at taka sær av føroyskum tíðindum. Niels Juel ferðaðist dúgliga um landið at gera samrøður og report­asjur. Ítróttafrásøgumaður var hann frálíkur. Og væl dugdi hann at fara við fólki, sum segði frá. Sjáldan vóru lurtararnir so hugaðir, sum tá hann var í holt við sandingin Dánjal í Klingruni. Niels Juel varð settur sum út­ varps­stjóri 1. september 1960, tá Axel Tórgarð tók við prestastarvi í Kvívík. Men Axel var allar dag­ar útvarpinum ein trúgvur med­ar­ beiðari, sum dugdi at gera send­ ing­ar av øllum handa slag. Útvarpið fekk nú tveir nýggj­ ar medarbeiðarar. Teir vóru tekn­ik­arin Marius Rein og tann musikalski fjarritarin Ívar Iver­ sen. Skjótt fingust eisini stud­ enta­skúlanæmingar at hjálpa til. Soleiðis komu eitt nú Hans Jacob Debes, Finnbogi ísakson, Árni Absalonsen og Jógvan Arge í út­ varpið. Nú varð áherðsla løgd á at fáa ungfólk at læra til journalist. Tað var altíð meiningin, at Útvarp Føroya skuldi vera før­ oyskt. Hendan kósin varð hildin frá fyrsta degi og linkaði ikki við stjóraskiftinum. Niels Juel iv­ aðist ikki í, at tað bar til at gera gott føroyskt útvarp, sum bæði upplýsti og stuttleikaði lurt­ar­un­ um. Og hann var sannførdur um, at tað fór ikki at standa á at fáa før­oyskt tilfar, sjálvt um fólkatalið var lítið. Nógv varð lagt fyri við hjálp frá eitt nú fólkunum, sum høvdu sína gongd í Havnar Sjón­ leikarafelag. Har vóru sjón­leik­ ar­ar at spæla útvarpsleikir og mál­fólk, sum kundu skriva og týða útvarpsleikir, eitt nú Sverri Eg­holm, Oskar Hermansson, Poul Arne Joensen, Georg Samuelsen, Eyð­un Johannesen, Elisabeth Ras­ mus­sen o.fl. Norðuri í Kvívík sat Axel Tórgarð og týddi ein leik fyri og annan eftir. Tann størsti var um Julius Cæsar. Leikurin var í fimm pørtum í teksti, sum rímaði. Dentur varð lagdur á at lesa føroyskar og týddar fram­halds­ søg­ur. Væl umtóktir upplesarar vóru m.a. Olivur Næss, Hans Nøvn Niels Juel Arge í útvarpsstovuni Samrøða við John Joensen í Gásadali Mong minnast sendingarnar við Dánjali í Klingruni á Sandi