hósdagur 24. september 2020síða 15

FRÍGGJADAGUR 25. SEPTEMBER 2020 SOSIALURIN 67 15 Til lukku við Útnorðurdegnum Guðjón S. Brjánsson, formaður fyri Útnorðurráðið Henrik Old, 1. næstformaður fyri Útnorðurráðið Vivian Motzfeldt, 2. næstformaður fyri Útnorðurráðið Í dag, 23. september, hátíðarhalda grannalondini í útnorði, Før­oy­ ar, Grønland og Ísland, Út­norð­ urdagin. Henda dag varpa vit ljós á tað góða samstarvið í útnorði við tiltøkum í øllum trimum londunum. Dagurin bjóðar okkum eisini at eggja til alsamt tættari samstarv í útnorði og at kveikja áhugan fyri mentan og samfelagi hjá hvørjum øðrum. Útnorðurráðið hátíðarheldur eisini 35 ára stovningardag. Frá fyrsta degi hevur ráðið verið karmur um tætt samstarv millum fólkavald umboð úr Føroyum, Grønlandi og Íslandi. Limirnir í ráðnum hava knýtt tøtt bond og hava gjøgnum ráð­ stevnur, fundir og tiltøk ognað sær týðandi vitan um og fatan av felags avbjóðingunum í teimum trim­um londunum. Okkara samhaldsfesti og fel­ ags uppfatan styrkir okkum og gevur okkum møguleikan at orða okkum í felag. Hóast Føroyar, Grønland og Ísland eru lítlar tjóðir, liva vit í einum stórum og týdningarmiklum øki. Okkara felags hugburður til umráðandi mál sum veðurlagsbroytingar og Arkt­is kunnu hava avleiðingar kring allan heimin, og saman kunnu vit seta okkara dám á al­ heims dagskránna. Okkara ungu eru okkara fram­tíð. Tí er umráðandi, at okk­ ara ungu eru fyrireikað at lyfta kom­andi avbjóðingar. Útnorð­ur­ ráðið vil tí í næstum leggja dent á framtíðarvánirnar hjá ung­ dóminum. Ráðið vil serliga taka atlit til umstøðurnar hjá ung­um í útjaðaranum og hvussu tey verða javnsett við ung í mið­stað­ ar­økjunum. Hetta farna hálvárið hevur verið øllum ein avbjóðing, og ferða­avmarkingar hava skert okkara møguleikar at vitja hvønn annan. Vit viðurkenna og virð­ismeta eldhugan hjá teim­ um, ið hava tryggjað, at sam­ starvið millum Føroyar, Grøn­ land og Ísland hevur hildið áfram hóast avmarkingarnar vegna koronavirus. Tær eldsálir eyð­ kenna sterka samanhaldið í út­ norði. Vit ynskja føroyingum, grøn­ lendingum og íslendingum til lukku við Útnorðurdegnum og eggja øllum at hátíðarhalda dagin við serligu tiltøkunum, ið verða hild­in í okkara londum. Styrkt gongubreyta­toymi Gunvá við Keldu Býráðslimur fyri Fólkaflokkin í Klaksvíkar Býráði Komandi býráðssetu eiga vegir, gongugeilir- og breytir at verða upp­raðfest, bæði við manning og játtan. Síðani seinnu helvt av 90’unum hava vit havt eitt gongu­breytatoymi, sum hevur virkað væl. Hóast hetta øki er vorðið meiri og meiri ovbyrjað, hevur tað ikki fingið lut í fíggjarvøkstrinum Tað var í 1997, at býar­verk­ frøð­ingurin Heri Hammer, sam­an við borgarstjóranum, vóru á vitjan í Íslandi. Henda ferð kom í lag í sambandi við ætlanirnar um fast sam­band um Leirvíksfjørð, Norð­oya­ tunn­ilin. Á ferðini løgdu teir eisini til merkis, hvussu tey skipaðu seg við viðlíkahaldi av býnum, har fólk burturav vórðu sett til at taka sær av gongu­breyt­um og -geilum. Hetta átak varð lagt fyri polit­ isku skipanina í Klaks­vík og við góðari undirtøku, varð tað sett í verk. Nógvu fyrstu árini vóru tað Trygvi Ragnarsson og Orla Pet­ er­sen, sum myndaðu gongu­ breyta­toymið. Eg minnist ein dagin, sum borg­arstjóri, at eg var á veg inn í býráðs­húsið og sá Trygva liggja á knæ og bøta um vakra steinsetta túnið. Eg sigi við hann: Nú, Trygvi, er nakað skil í? Hann svaraði: - Ja, eg dugi so betri mítt arbeiði, enn tú dugir at binda. Júst tá hevði sending verið í KvF, kallað, ”Tvey ættarlið”, har eg, spurd um míni frítíðarítrív, hevði svarað, at í hondarbeiði var eg ongin ørn. Hesir báðir frynt­ligu menn, ið báðir fóru alt ov tíð­liga, løgdu nógvar kreftir í gongu­breyta­toymið. Síðani hava Líggjas Hansen, Hildebrand Andreassen og Jan Simonsen verið partar av gongu­breyta­toyminum. Í dag hava Hilde­brand og Jan ábyrgd­ ina og gera eitt gott arbeiði. Tað hevur fyri tað mesta verið í nýggjum økj­um, arbeiðini hava verið framd, hetta hevur havt við sær, at nógv eftir­drag er á eldru økjunum vegna vantandi uppraðfesting fíggjar­liga og viðvíkjandi manning. Ein vøkur kommuna eigur at vera betri viðlíkahildin Vit hava alt ov nógv øki, ið líða und­ir vantandi viðlíkahaldi og har­við skemma okkara vøkru komm­unu. Seinastu árini hava vit upplivað metstóran inn­tøku­vøkst­ur, takkað verið borg­arunum og vinnulívinum. Hetta hevur tí­verri, ikki sæst aftur í nóg stóran mun, í játt­ an­um til viðlíkahald av bygn­ ingum, vegum, gongugeilum og -breyt­um. Manglandi viðlíkahald hev­ ur við sær, at vit øll gerast meiri líkasæl. Bygningar og vegir fella í órøkt, meiri órudd er at síggja, nógv­ir bilar uttan nummar­spjøld­ur standa á almennum parker­ings­plássum o.s.fr. Mítt uppskot er, sum eg eisini havi roynt at framt í verki sum bý­ráðslimur, at vit mið­víst seta meiri pening av í 2021, 2022 og 2023, so tekniska økið fær rúmsáttari um­støð­ur at arbeiða við hesum so krevj­ andi máli. Tíðin er komin, har við­líka­ hald, reinhald og fríðkan fáa størri lut í fíggjarliga vøkstr­ inum. Aldursmarkið má avtakast – um vit skulu tosað um eitt Demensvinarlig samfelag Tordur J. Niclasen Eiði, tann 24. September 2020 Tá eldraøkið í 2015 varð lagt út, fingu kommunurnar ábyrgd av teim, ið eru 67ár og eldri. Almannaverkið ábyrgdina av stuðultænastuni til teirra millum 18-66 ár. Nógvar kommunur hava lagt stóra orku í, at veita tænastur í mun til tørvin. Verri stendur til við tilboðum á hesum øki, ið Almannamálaráðið hevur ábyrgd av. Tað er tíanverri ”sjón fyri søgn” Fyri nøkrum árum síðan, sá ein verkætlan “Demensur í Føroyum – nú og í framtíðini”, dagsins ljós. Hendan verkætlanin var gjørd af fakfólki, sum starvaðust bæði innan primeru og sekunderu heuilsutænastuna í Føroyum. Í fororðinum til hesa ætlan, verður m.a. sagt: “Komandi árini verður demens sjúkurnar ein avbjóðing fyri samfelagið, tí framskrivingar av hagtølum vísa, at tað verða væl fleiri føroyingar við demens sjúku, enn tað eru í dag. Avbjóðingin liggur í, at fáa politisku skipanina, fakfólk og avvarðandi at taka felags tøk á somu leið, soleiðis, at skapast kunnu tey neyðugu korini fyri hesi fólk, ið rakt verða. Loksins í fororðinum til hesa verkætlan verður sagt “ Ein ætlan ger einki einsamøll, men krevur eisini ein vilja og eina megi til at seta í verk tey átøk, sum eru neyð­ ug fyri at skapa bestu umstøður..” Størsta forðingin fyri, at nakað munagott er hent fyri tey, ið eru yngri enn 67 ár, er aldursmarkið! Hetta mark ger, at hesi, ið rakt verða, ikki eru fevnd av tænastuni, ið kommunurnar veita – og tað er ein stórur trupuleiki, bæði fyri tann sjúka og avvarðandi hansara. Banka uppá – uttan úrslit Fleiri dømi eru tíanverri um hvussu avvarðandi “banka uppá ein hurð fyri og aðra eftir” fyri at fáa nøktandi hjálp – uttan úrslit. Ja, konan var ikki 50, tá demens sjúkan gjørdi vart við seg – og skuldi tað ganga meir enn 10 ár, áðrenn ein nøktandi og virðilig hjálp var veitt teimum. Eisini er dømi um persón yngri enn 67 ár(ikki fólkapensjónistur) sum í uml eitt ár var innlagdur á LS - eftir at viðkomandi var lið­ ugt viðgjørdur. Orsøkin, fyri hesi óvirðu­ligu støðu viðkomandi var komin í, skyldaðist, at hann ikki hevði nátt pensjónsaldur, og sostatt fall uttanfyri reglurnar um upptøku til búpláss á ellis-og røkt­ ar­heimum og eldrasambýlum hjá komm­ununum. Í løgtingslóg nr. 19 frá 2014 um heimatænastu, eldrarøkt v.m. verður í § 14, stk 2 sagt: “Í serlig­ um føri kann røktarheim ella eldra­sambýli eisini hýsa øðrum røktar­krevjandi persóni enn fólka­pensjónisti”. Hóast hesar lógarfestu áset­ ingar, so kemur tað, mær vitandi, næstan ikki fyri, at nakar sum ikki er fólkapensjónistur fær pláss á ellis-røktarheimi – uttan so, at Almannaverkið hevur játtað at gjalda fyri uppihaldið. Og tað er júst hetta – hvør skal gjalda – sum ger at skipanin er so stirvin og í mongum førum “ómenniskjalig” mótvegis teim, sum hava tørv og eru yngri enn 67 ár. Tað gest eitt stríð um pening, har tann dem­ ensrakti og avvarðandi hansara liggja í klemmu og mega gjalda prísin. Hetta er bæði óvirðiligt og ómenniskjaligt! Politiski mynduleikin hev­ur í mong ár verið vitandi um hendan trupuleika og verð­ur í Marka­ mótaskjalinum, sum sá dagsins ljós 30. maj 2016 beinleiðis sagt um aldurs­markið:”Almannamálaráðið kann­ar, hvussu stuðulstænastan kann ger­ast óheft av aldrinum og hvørj­ar avleiðingar eru av hesum”. Endi má nú fáast á hesi ótolandi og mannminkandi støðu, sum so mong sjúk og avvarðandi teirra stríðast við hvønn einasta dag. Míni ráð eru at ALDURS­ MARKIÐ MÁ AVTAKST SUM SKJÓTAST – og kommunurnar fáa hendan partin av stuðuls­tæn­ ast­uni at umsita. Sjálvandi skulu tær so hava fulla afturbering frá landinum fyri hesa týðandi nýggju tænastau, tær tá koma at hava ábyrgd av. Í samgonguskjalinum hjá sit­ andi samgongu verður m.a. sagt “Før­oyar verða skipaðar sum eitt dem­ensvinarligt samfelag” Skal hesin setningur náðast, so má vilji nú vísast í verki. T.v.s. at neyðugur peningur til endamálið verð­ur settur av á komandi fíggj­ arlóg! Viðmerkingar