hósdagur 8. oktober 2020síða 19

FRÍGGJADAGUR 9. OKTOBER 2020 SOSIALURIN 71 19 Í greiningini, har prís­gongd­ in varð samanborin við undanfarin ár, sæst, at prís­irnir á fleiri týdning­ar­ miklum fiskasløgnum eru farnir nógv niður. Harðast raktur er húkaflotin, har prísurin á týdningarmestu fiska­sløgunum, toski, hýsu, longu, brosmu, og svartkalva, eru falnir nógv. Hóast koronaprísfallið hevur verið ógvusligt, hevur ser­stak­ liga góða ársbyrjanin hildið samlaða úrslitinum uppi, og líkt er til, at endaliga úrslitið helst ikki verður so vánaligt saman­ borið við onnur ár. Avreiðingarvirðið fram til september í ár er minkað við sløkum nýggju prosentum, saman­borið við prísgongdina frá 2015 - 2019. Góða ársbyrjanin merkti tó, at tað var væntandi, at árið 2020 fór at sláa øll met, og tí er miss­urin munandi størri, enn tá bert verður samanborið við undanfarin ár. Minni ávirkan á trolaraflotan Trolaraflotin er minni ávirkaður, tí prísurin á upsa, sum er týdn­ ingar­mesta fiskaslagið, er ikki fallin. Higartil í ár er av­reið­ ingarvirðið sløk seks prosent lægri enn við vanligari prís­ gongd. Í uppsjóvarfiskiskapinum eru prísirnir á svartkjafti eitt sindur hægri enn við vanligari prís­ gongd, men prísirnir á makreli og sild eru nógv minkaðir. Orsakað av árstíðar­viður­ skiftum merkir hetta, at upp­ sjóvar­flotin er lítið ávirkaður higar­til – avreiðingarvirðið er fyri­bils minkað trý prosent. Heldur prísgongdin sær sum higartil, og somu nøgdir verða fisk­aðar sum í 2019, verður mink­ ingin í avreiðingarvirðinum eini fimm-seks prosent fyri 2020. Trekir marknaðir Framleiðslan á landi hevur ging­ ið sína vanligu gongd. Marknaðirnir hava tó verið trekari, soleiðis at goymslurnar hava verið størri, enn tær annars høvdu verið. Keypararnir hava ikki vilja bund­ið seg til at keypa stórar nøgdir, og avbjóðingar hava verið við debitortryggingini hjá keypar­unum uttanlands. Hetta hevur verið ein stórur trupul­leiki, men tó lata virkini hampi­liga væl at í september. Tey sleppa av við fiskin, og prísirnir á nøkrum vørum eru spaku­liga farnir uppaftur. Mink­ ing­arnar í prísi, sum virkini hava fingið, eru fluttar á veiðiliðið. Tað vil siga, at fiskimaðurin og reiðaríini fáa minni fyri fiskin, og tað er har, neiligu av­leið­ing­ ar­nar vera størstar. Laksaprísirnir hava eisini verið nógv ávirkaðir í ávís tíðar­ skeið, og í nøkrum vikum hava teir ligið niður móti fram­leiðslu­ kostnaðinum, soleiðis at mest sum eingin vinningur hevur staðist av framleiðsluni. Prísfallið hevur ligið um 30 pro­sent seinastu mánaðirnar, og enn eru eingi greið tekin um, at prísirnir eru batnandi. Fallið í prísunum hevur ikki ført til minkingar í lønar­gjald­ ing­unum og virkseminum, men heldur tvørturímóti er virksemið økt, við tað at meirvirkingin av laksi er økt. Tilfeingisgjøldini Greiningin, sum Sjókovin hev­ ur gjørt, vísir eisini, at stóri part­ur­in av niðurgongdini hjá fyri­tøkunumliggur hjá rest­inn­ tøkuni, tað vil siga í feløg­un­um sjálvum, heldur enn hjá lønar­ takarunum. Hetta merkir, at úrslitið hjá feløgunum verður munandi verri í 2020. Eingin veit at siga, hvussu leingi prísirnir fara at vera lágir, men eitt, sum ávirkar mót­ støðuførið hjá fyritøkunum, er, hvussu tilfeingis- og tøkugjøld og skattir annars vera skipað. Prísgreiningarnar vísa eisini sera stórt sveiggj í prísunum í eitt fimm ára tíðarskeið. Sum dømi kann nevnast til­ feingis­gjaldið á makreli er eitt fast gjald, sum er 1,50 kr/kg. Tað merkir, at tilfeingisgjaldið kann sveiggja úr 13 prosentum upp í næstan 40 prosent av av­ reið­ingarvirðinum. Hetta ger, at tá ið tíðirnar eru ringar, verður goldin ein munandi hægri partur í til­ feingis­gjaldi. Gjaldið gongur tí umvent í mun til gongdina í vinnuni, so fyri­tøkan lutfalsliga skal gjalda mest, tá ið illa stendur til, og min­ni, tá ið hon hevur ráð at gjalda. Til sammetingar verður gjald­ ið í alivinnuni tillagað prísinum, so­leiðis at prosentparturin, sum verður goldin, eisini er broyti­ ligur. Hetta merkir, at í niður­gongu­ tíðum er lutfalsligi parturin, sum verður goldin, minni bæði í krónum og prosentum. Stóra niðurgongdin í úrs­ liti­num hjá feløgunum vísir týdn­ingin av einari skynsamari skip­an av tilfeingisog tøku­gjøld­ um fyri at tryggja, at vit fram­ haldandi hava sterkar fyritøkur, sum megna at standa ímóti brád­ ligum búskaparstoytum, og at tær eisini megna at standa ímóti í drúgvum niðurgongutíðum. -Tí er okkara tilmæli at fara undir eina tilgongd at kanna ymiskar hættir at taka inn til­ feingisgjøld og at greina, hvussu teir ymisku hættirnir ávirka mót­støðuførið í vinnulívinum, verður sagt í frágreiðingini. • At arbeiða miðvíst fram ímóti betri marknaðaratgongd fyri føroyskar fiskavørur • At greina hvussu best er at skipa tilfeingis – og tøkugjøld, og hvussu ymiskir hættir ávirka mótstøðuførið í fyritøkunum • At skipa hagtalsframleiðsluna betri í samstarvi millum tey, sum framleiða og brúka hagtølini TILMÆLI Húkaflotin harðast raktur Magni Laksáfoss stóð fyri tí, sum hevur við landsbúskapin at gera